Χυμώδης Μολιέρος

Ηταν το 1962 στο τότε μεγάλο για μας, πριν από την έκρηξη του περιηγητισμού, λίγα χρόνια μετά τις περιπέτειες του Εμφυλίου, Φεστιβάλ Αθηνών που ανάμεσα στις άλλες έξοχες εκδηλώσεις στο Ηρώδειο είδαμε τον «Γιώργη Νταντέν» του Μολιέρου από τον θίασο του Ροζέ Πλανσόν και μείναμε άναυδοι, όπως νομίζω πως άναυδοι είχαν μείνει πριν από λίγα χρόνια και οι ίδιοι οι Γάλλοι, συνηθισμένοι από τη μεγάλη παράδοση της Κομεντί Φρανσέζ, να βλέπουν Μολιέρο με περούκες και κοστούμια της μόδας στην εποχή του κωμωδιογράφου και ο Πλανσόν, επιλέγοντας ωστόσο αστικές στην υπόθεση κωμωδίες του μεγάλου θεατρικού ποιητή, μας παρουσίασε ένα μεγαλοκτηματία, όπως ήταν γάλλος γεωργός στη γαλλική ύπαιθρο και είχε γεμίσει την ορχήστρα του Ηρωδείου με άχυρα και η είσοδος του μεγαλοαστού επαρχιώτη κτηματία γινόταν στο Ρωμαϊκό Θέατρο με ένα κάρο, από αυτά που μπορούσε ο καθένας Ελληνας να αναγνωρίσει αφού τα έβλεπε στη Λιβαδειά, στο Αίγιο, στα Σπάτα και στους μακεδονικούς κάμπους. Ανάλογη, βέβαια, ήταν και η ενδυματολογία, με γκρίζα ντρίλινα ρούχα και γαλότσες και τα γνωστά γαλλικά πλεκτά σκουφιά. Οι γυναίκες με μακριές φούστες, γιλέκα και ποδιές και χοντρές κάλτσες.

Και στη συνέχεια μια έξοχη κωμωδία ηθών, όπως λέμε, με τα τυπικά γνωρίσματα που θα μπορούσε κανένας να συναντήσει και στις κωμωδίες του Ξενόπουλου και στα κωμειδύλλια.

Ο Πλανσόν άνοιξε έναν καινούργιο δρόμο στη μολιερική ερμηνεία. Θυμίζω απλώς στους παλιότερους πως έως τη δεκαετία του εβδομήντα ο δικός μας θεατρικός δάσκαλος και διευθυντής του Κρατικού Θεάτρου Θεσσαλονίκης και πριν ως θιασάρχης και ηθοποιός σε δικά του σχήματα έπαιζε Μολιέρο με περούκες και σκαρπίνια με φιόγκους!

Δεν είμαι κάθετα αντίθετος με αναφορές όσον αφορά την όψιν στην καταγωγική μόδα της μολιερικής κωμωδίας. Αλλά αυτά τα κοστούμια στην εποχή τους δεν ήταν παράδοξα και ιδιότυπα. Ηταν η μόδα της εποχής. Περούκα φορά και ο πληβείος πατέρας της σιλερικής «Λουίζας Μίλερ» που σήμερα θα φόραγε τραγιάσκα ντρίλινη.

Εξάλλου έφτασε έως την εποχή μας και τουλάχιστον στη Σχολή της Κομεντί Φρανσέζ υπήρχε και ένας ειδικός τρόπος παιξίματος, η Μολιερέσκ, με τυποποιημένη χορευτική κίνηση, υποκλίσεις με βαθύ κάθισμα και περίτεχνο τρόπο αφαίρεσης του καπέλου και με φιοριτούρες στριφογυρίζοντάς το. Συνέβαινε όπως σήμερα που βλέπουμε ταινίες με μεσαιωνικούς ιαπωνικούς τρόπους συμπεριφοράς και εθιμοτυπίας, μια μεταφορά σε μια άλλη εποχή που δεν συμβάδιζε με την αίσθηση του κλασικού, που έχει να κάνει με την υπερχρονική ηθική, ιδεολογία και γούστο.

Οταν παίζουμε σήμερα Οιδίποδα, Ταρτούφο, Ληρ, Φάουστ, Ρουτζάντε, Γκόγκολ, Πέερ Γκιντ (για να εξαντλήσω τις μεγάλες στιγμές των εθνικών θεατρικών παραστάσεων της Ευρώπης) δεν σταθμεύουμε στη μόδα πιστά της εποχής, χωρίς αυτό να σημαίνει πως αγνοούμε και τον τρόπο που κοστούμι, επίπλωση και μέσα πάσης χρήσεως υποκαθίστανται με σύγχρονα. Ο Νταντέν του Πλανσόν δεν θα έμπαινε στη «φάρμα» του με το φορτηγό φορντάκι του αμερικανικού Νότου του «Πέρα από τον ορίζοντα» του Ο’ Νιλ. Από την εποχή λοιπόν που έσπασε η παραδοσιακή φόρμα της μολιερέσκ και στη Γαλλία και στην Ιταλία και εδώ προσεγγίσαμε τους μολιερικούς ήρωες και τις συνθήκες τους με μια αισθητική οπτική, ακουστική και βεβαίως υποκριτική με μια υπερχρονική αντιμετώπιση αλλά συνήθως με μια προσπάθεια, αποδίδοντας τιμή στο κλασικό, να εντάξουμε τον Μολιέρο, τον Σαίξπηρ, τον Γκαίτε στα δικά μας αισθητικά γλωσσικά και εθιμικά στερεότυπα. Ετσι ανέβασαν μετά το ’65 Μολιέρο ο Κ. Μιχαηλίδης, ο Σολομός, ο Ευαγγελάτος, ο Βογιατζής, ο Παπαβασιλείου, ο Χατζηπαπάς, ο Γ. Μεσσάλας και τελευταία ο Μπέζος. Τώρα ο Πέτρος Φιλιππίδης. Προσωπικά δεν έχω βασικές αντιρρήσεις για τον εκσυγχρονισμό των κλασικών. Τι εξάλλου κλασικοί θα ήταν αν δεν ήταν παντός καιρού. Αλλά προσοχή! Δεν εκσυγχρονίζονται παντού τα πάντα. Μια ξιφομαχία δεν αντικαθίσταται με πιστόλια και μια άμαξα, αν το ζητεί η πλοκή, δεν γίνεται Μπουίκ.

Ετσι ήταν αγαθή η πρώτη εντύπωση, της όψεως, του «Κατά φαντασίαν ασθενούς» του Μολιέρου που ανέβασε σκηνοθετώντας και πρωταγωνιστώντας ο Πέτρος Φιλιππίδης. Ο δαιμόνιος και πάντα αποκαλυπτικός Γιάννης Μετζικώφ σχεδίασε και «έρραψε» κοστούμια εποχής και «έχτισε» ένα δωμάτιο που παρέπεμπε σε μια κριτική ματιά πάνω στο ροκοκό. Αυτά βέβαια χάρη στην ανοιχτόχερη διάθεση πόρων των αδελφών Τάγαρη που συνεχίζουν την παλιά μεγάλη παράδοση των θεατρικών μας παραγωγών χρηματοδοτώντας απαιτητικές παραστάσεις και πολυμελείς!

Ως γνωστόν ο Μολιέρος πέθανε κατά τη διάρκεια της παράστασης «Κατά φαντασίαν ασθενής», ασθενής ο ίδιος, με συνεχείς αιμοπτύσεις, συνέχιζε, όπως η μεγάλη παράδοση των κλόουν και των θεατρίνων και των μουσικών, να παίζει άρρωστος φιλοδοξώντας και ευχόμενος να πεθάνει στο σανίδι της σκηνής και στο πόντιουμ. Θυμίζω πως διευθύνοντας δοκιμή της ορχήστρας σε έργο Μάλερ πέθανε ο μέγας μαέστρος Δημήτρης Μητρόπουλος. Και ζωγραφίζοντας ο Βαν Γκογκ και χορεύοντας ο Νουρέγιεφ.

Ο Μολιέρος μισούσε την ιατρική της εποχής του και τα ματζούνια της, όπως ακριβώς ο αρχαίος μας φιλόσοφος Ηράκλειτος που πέθανε αρνούμενος τα γιατροσόφια της εποχής του. Δεν συμφωνώ αλλά διαπιστώνω!

Ο Φιλιππίδης έστησε με αξιοθαύμαστη μολιερική ως ύφος και ήθος παράσταση που μόνο κρατικό θέατρο θα πλήρωνε. Μαζί με τον γιο του Δημήτρη Φιλιππίδη μετέφρασαν και απαλά εκσυγχρόνισαν (λεκτικά μόνο, δεν άλλαξαν δομή, δεν αλλοίωσαν ήθη).

Το έργο του Μολιέρου, όπως και άλλα του μεγάλου συγγραφέα τελειώνει με μια μασκαράτα γιατρών με σύριγγες, ουροδοχεία, κλύσματα κ.λπ. Ο Μετζικώφ θριάμβευσε. Μάσκες έξοχες σχεδόν ζωώδεις, η σάτιρα καταλυτική.

Ο Θέμης Καραμουρατίδης έγραψε εξαίσια μουσική και θαυμάσια σατιρικά τραγούδια, το φινάλε με την παντομίμα γιατρών σχεδόν μουσικό αυτούσιο έργο!

Ο Παυλόπουλος οργίασε με τους φωτισμούς και η πάντα ευρηματική Ελπίδα Νίνου κίνησε και χορογράφησε τον θίασο. Θα αναφέρω και τον Παναγιώτη Τσεβά που δίδαξε τη μουσική απόδοση του θιάσου.

Ο Φιλιππίδης είναι ένας από τους δύο-τρεις σήμερα μεγάλους κωμικούς μας ηθοποιούς με δική του σκηνική διάλεκτο, δικό του κώδικα όπως συμβαίνει στην κωμωδία. Συνεχίζοντας τη μεγάλη παράδοση του Καρακατσάνη φτάνει σε υψηλά επίπεδα όπου το κωμικό είναι ένα τραγικό προσωπείο.

Η Μυρτώ Αλικάκη χάρμα, αρκεί ο όρος, δεν είναι τυπική καταχώρηση.

Ο Τ. Παπαματθαίου για πρώτη φορά χωρίς υπερβολές έδειξε την κλάση του.

Ο Τάσος Γιαννόπουλος, όπως πάντα μετρημένος με υπόγειο χιούμορ και κρυφή ειρωνεία.

Ο Αντίνοος Αλμπάνης στον πιο επικίνδυνο ρόλο (τον δόξασε παλιότερα ο Χρήστος Ευθυμίου) κράτησε μέτρο. Η γελοιότητα είναι πάντα για τον εαυτό της πολύ σοβαρή.

Εκπληξη η νεαρή Ιωάννα Ασημακοπούλου στον ρόλο της υπηρέτριας που σπάει κόκαλα. Η Νεφέλη Κουρή (ενζενί) έξοχη και ο Κλεάντ (εραστής) Ρένος Ρώτας τολμηρά αιδήμων. Η Λουιζόν Θάλεια Σταματέλου (ρόλο που έπαιξε μαθήτρια του Ροντήρη η Βουγιουκλάκη δίπλα στον Νέζερ!) αποκαλυπτική. Εχει ορίζοντα!

Ο Χάρης Χιώτης και ο Βαγγέλης Κυπαρίσσης έξοχες κωμικές φιγούρες καρατερίστα μολιερικού.