«Να φτάσω τον ηδονισμό της ‘‘Τραβιάτας’’ στα όριά του»

Αυτό που διακρίνει τον Κωνσταντίνο Ρήγο είναι η ευχέρειά του στην κατανόηση της οπτικής γλώσσας της εποχής. Η ευκολία με την οποία εντοπίζει σύμβολα και χειρονομίες και τα εντάσσει στη χορογραφική δουλειά του είναι αυτό που τον έφερε στην προσωπική του επιθυμία να ανοιχτεί και σε νέα πεδία. Σε ένα διάλειμμα από τα καθήκοντα διευθυντή, λίγο πριν από την πρόβα με τους χορευτές του, σε μία αίθουσα χορού από εκείνες που διαθέτει η Λυρική Σκηνή στις σύγχρονες εγκαταστάσεις της στο νέο της κτίριο εντός του Κέντρου Πολιτισμού Ιδρυμα Σταύρος Νιάρχος, ο Κωνσταντίνος Ρήγος ξεφυλλίζει βιβλία κλασικών συγγραφέων αναζητώντας κεντρίσματα για το μεγάλο του εγχείρημα.

«Η “Τραβιάτα” είναι η πρώτη όπερα την οποία θα σκηνοθετήσω, θα χορογραφήσω και στην οποία θα υπογράψω και το σκηνικό. Το ντεμπούτο μου. Εως τώρα έχω σκηνοθετήσει μόνο θέατρο και μιούζικαλ. Η συζήτηση με τον Γιώργο Κουμεντάκη είχε ξεκινήσει μόλις ολοκληρώθηκε ο “Ερωτόκριτος” και τότε ήταν που προέκυψε η ανάθεση της σκηνοθεσίας αυτής. Σαν να έχει γίνει μια συμπαντική συνωμοσία, η “Τραβιάτα” είναι η πρώτη όπερα που άκουσα, που την αγόρασα σε κασέτα, σε CD και απέκτησα και το λιμπρέτο της. Πρόσφατα μάλιστα βρήκα το λιμπρέτο και τις κασέτες στο σπίτι μου και αισθάνομαι ότι ασυνείδητα συνδύασα τα διαφορετικά στάδια της τεχνολογίας με το έργο αυτό.

Είναι σχεδόν απίστευτο για μένα το ότι η πρώτη μου σκηνοθετική δουλειά στην όπερα γίνεται σε τόσο εξαιρετικές συνθήκες. Οι δύο σοπράνο που θα ερμηνεύσουν τον ομώνυμο ρόλο είναι κορυφαίες και διάσημες σε όλο τον κόσμο. Η Λιζέτ Οροπέσα έχει σαρώσει όλα τα βραβεία της όπερας φέτος, ενώ αμέσως έπειτα από εμάς θα ερμηνεύσει την “Τραβιάτα” στη Βερόνα και τη Μετροπόλιταν της Νέας Υόρκης. Η Εκατερίνα Σιουρίνα είναι μια περιζήτητη πρωταγωνίστρια σε όλο τον κόσμο και πριν από λίγους μήνες ερμήνευσε τον ρόλο αυτό στην Κρατική Οπερα της Βιέννης. Δύο νέοι καταξιωμένοι τενόροι θα ερμηνεύσουν τον Αλφρέντο, ο Σαϊμίρ Πίργκου και ο Αλεξέι Ντόλγκοφ, ενώ τον Τζιόρτζιο Ζερμόν ο κορυφαίος Δημήτρης Πλατανιάς και ο σπουδαίος Τάσης Χριστογιαννόπουλος. Είναι ένα από τα πιο υψηλού επιπέδου καστ πρωταγωνιστών που είχαμε ποτέ σε ελληνική παραγωγή και αυτό καταδεικνύει τη μεγάλη άνοδο της Λυρικής. Και φυσικά θα διευθύνει ο μοναδικός Λουκάς Καρυτινός».

Η συνύπαρξη έργου και κοινού σας απασχολεί;
Η όπερα είναι ένα είδος ενδιαφέρον, ενώνει όλες τις τέχνες, έχει σύνθετη δομή. Είναι φυσικό να έχω ανησυχία και αγωνία και για έναν επιπλέον λόγο: γιατί είναι το πρώτο ανέβασμα της «Τραβιάτας» σε έναν ανοιχτό χώρο: το Ηρώδειο. Γιατί είναι μια όπερα κλειστού χώρου, έχει συγκεκριμένα στοιχεία ύφους, είναι συγκροτημένη και μικρής διάρκειας. Ο προβληματισμός μου είναι ότι δεν μπορείς να συγκρατήσεις την ατμόσφαιρα για μεγάλο χρονικό διάστημα σε υπαίθριο χώρο. Είναι στοίχημα να κάνω κάτι που θα έχει εικαστικό ενδιαφέρον και ταυτόχρονα να είναι και εντυπωσιακό για το κοινό. Μην ξεχνάμε ότι η «Τραβιάτα» είναι μια πολύ δημοφιλής όπερα, την οποία οι φίλοι του είδους τη γνωρίζουν πολύ καλά. Εχει αυτή την αίσθηση της καταναγκαστικής ηδονής στην οποία όλοι θέλουν να είναι μέσα. Η ιστορία του έργου μιλάει για μια νεαρή γυναίκα, τη Βιολέτα, η οποία ενώ είναι μία εταίρα, επιθυμεί να μην ανήκει σε αυτόν τον κόσμο. Στα όρια, λίγο πριν από τον θάνατό της, επιθυμεί τη λύτρωσή της μέσα από την αγάπη.

Στη δική σας σκηνοθετική άποψη, η Τραβιάτα θα χορεύει περισσότερο;
Ενα από τα στοιχεία που θεωρώ σημαντικά είναι η προσθήκη του μπαλέτου μας με λειτουργικό ρόλο στην εξέλιξη της παράστασης. Το έργο έχει μία σκηνή για μπαλέτο, που είναι οι Τσιγγάνοι και οι Ταυρομάχοι, αλλά η δική μου πρόταση είναι ότι προσθέτω το μπαλέτο σε όλη τη διάρκεια του έργου σαν ισότιμο συνομιλητή της χορωδίας. Ολο αυτό το οργιαστικό μέρος με τις δύο μεγάλες σκηνές πλήθους, στην αρχή του έργου, αλλά και η γιορτή στη χαρτοπαικτική λέσχη, νομίζω θα δώσει έμφαση σε αυτόν τον χαρακτήρα «πάρτι» που θέλω. Θέλω να την κάνω όσο πιο κλασική και όσο πιο σύγχρονη γίνεται, ταυτόχρονα. Θέλω η όψη της να είναι κλασική – τα ρούχα θα είναι εποχής, με λίγα φουτουριστικά στοιχεία – και το υπόλοιπο του έργου να είναι σύγχρονο. Σκέφτηκα για μια στιγμή τη μείξη του ανδρόγυνου ύφους, αλλά το άφησα. Ο ηδονισμός του έργου έχει ενδιαφέρον και σκέφτομαι να το φτάσω στα όριά του, να το απογειώσω μέσα από την εικόνα. Ταυτόχρονα όμως επιθυμώ να διατηρήσω το θεατρικό μέρος του έργου και των σχέσεων. Με ενδιαφέρει το πώς αυτή πρέπει να προδώσει τον έρωτά της έπειτα από τη συνάντησή της με τον πατέρα του Αλφρέντο. Η εξαγορά ουσιαστικά. Θα ήθελα να είναι σαν μια εκδοχή «κλασικής» περίπτωσης θεατρικού έργου της Σάρα Κέιν. Αν το καταφέρω αυτό θα είμαι πολύ περήφανος.

Υπάρχει αυτοπεριορισμός στην προσέγγισή σας λόγω του θεσμικού σας ρόλου;
Δεν το έχω λύσει αυτό μέσα μου. Αν υπάρχει μία «ασφάλεια» που ανεβάζεις ή κατεβάζεις αυτόματα και η οποία επηρεάζει τον τρόπο που σκέφτεσαι και πράττεις καλλιτεχνικά. Δεν αισθάνομαι ότι μου συμβαίνει, αλλά πρακτικά μπορεί να σκέφτομαι λίγο πιο συγκρατημένα. Η θέση μου εδώ μου δίνει μεγαλύτερη ευθύνη στο τι θα παραδώσω. Μην ξεχνάμε ότι είναι μια πολύ μεγάλη παραγωγή στο Ηρώδειο, που απευθύνεται στο μεγάλο κοινό, στην οποία συμμετέχουν σπουδαίοι καλλιτέχνες από το εξωτερικό, αλλά την ίδια στιγμή όλο αυτό θα είναι και «Ρήγος», δηλαδή θα έχει όλα τα στοιχεία που με χαρακτηρίζουν. Θα φλερτάρει με το ποπ και το κλασικό. Δηλαδή το πάρτι παραμένει πάρτι, είτε βρίσκεσαι στο 1800 είτε στο παρόν. Αλλάζουν μόνο τα ρούχα. Οι άνθρωποι πάντα μεθάνε, χορεύουν, διασκεδάζουν, ερωτεύονται και κάνουν τα ίδια πράγματα. Τα δεδομένα του έργου είναι το αρχέτυπο μιας αγάπης που δεν ολοκληρώνεται. Τότε ήταν η κατάρα της ασθένειας της φυματίωσης. Στα 90s θα μπορούσε να είναι το AIDS. Είναι η δακτυλοδεικτούμενη μιας κοινωνίας επειδή θέλει να διαφέρει.

Μήπως γινόμαστε πολύ συντηρητική κοινωνία και η περίπτωση της Τραβιάτας γίνεται επίκαιρη;
Φλερτάρουμε με μία επιστροφή στον συντηρητισμό που μοιάζει αναγκαία λόγω των κυβερνήσεων που δεν μπορούν να λύσουν το οικονομικό πρόβλημα του πλανήτη. Δηλαδή αδυνατούν να μοιράσουν χρήματα στον κόσμο που δυσκολεύεται να ζήσει και η αμάθεια, η αδράνεια και ο φόβος αυτού του κόσμου οδηγούν στον συντηρητισμό. Γι’ αυτό φοβάσαι τον άλλον, τον άγνωστο που είναι ξένος, που «υποτίθεται ότι» θα σου πάρει το σπίτι κ.λπ. Είναι μία γενικευμένη παγκόσμια αγωνία, όχι μόνο ελληνική.

Ακόμα και η ιταλική Vogue, ένα περιοδικό μόδας, έκανε καμπάνια πάνω στη σημασία της ευρωπαϊκής ψήφου. Νομίζω ότι ο κόσμος έχει χάσει πια αυτή τη δυνατότητα να κατανοήσει το επείγον μιας τέτοιας πράξης.

Ανήκω στην πιο τυχερή γενιά των ανθρώπων που ζήσαμε στον πλανήτη. Περάσαμε από τα εκπληκτικά 80s, δυσκολευτήκαμε στα 90s λόγω σεξουαλικής αμφισβήτησης, αλλά νιώθω ότι είμαι από τους τελευταίους τυχερούς επειδή είχαμε ευκαιρίες και μέλλον. Ο μεγάλος πληθυσμός δυσκολεύεται πάρα πολύ, γιατί δεν έχει πια όνειρο για το αύριο. Σίγουρα οι ταλαντούχοι νέοι άνθρωποι θα διαπρέψουν σε χώρους ξεχωριστούς, της υψηλής τεχνολογίας για παράδειγμα. Ομως δεν βλέπω να υπάρχει λύση.

Η τέχνη έχει κουράσει τον κόσμο;
Καταλαβαίνω ότι ο κόσμος έχει περισσότερη ανάγκη από entertainment παρά από τέχνη. Ακόμα και ο χορός και το πειραματικό θέατρο έχουν στραφεί σε πιο εμπορικές φόρμες. Και στην εμπορευματοποίηση του ονόματός τους πέρασαν σπουδαίοι σκηνοθέτες ή χορογράφοι για να μπορέσουν να επιβιώσουν. Υπάρχει και ένα ακόμη στοιχείο σε όλα αυτά: η τεχνολογία που αλλάζει ραγδαία και επηρεάζει τον τρόπο παραγωγής παραστάσεων. Προσωπικά δεν προλαβαίνω να εξοικειωθώ, γι’ αυτό και θα καταφεύγω σε πιο προσωπικές παραστάσεις βγαλμένες με μέσα που ακόμη χρησιμοποιώ. Είναι κομβικά δύσκολη περίοδος, γιατί θα έπρεπε να δώσω κατά κάποιον τρόπο και το «δαχτυλίδι» στην επόμενη γενιά δημιουργών. Βλέπω νέα πράγματα, τα καταλαβαίνω, αλλά επειδή δεν είναι βιωματικά, δεν μπορώ να τα εντάξω σε ό,τι κάνω, λειτουργικά.

Η περφόρμανς διεκδικεί να κυριαρχήσει και στον χορό;
Ξεκινά από τα 60s, ως ελεύθερο βήμα από τον χορό. Αλλά τώρα δεν βλέπεις κάτι καινούργιο. Το θεωρώ ως μία υπερεκτιμημένη ανάγκη να πάρει το θέατρο κάτι από τον χώρο των εικαστικών. Βέβαια, δεν θέλω να είμαι αφοριστικός για την περφόρμανς. Δεν μπορείς να κρίνεις την τέχνη αν δεν τη βιώσεις. Μου φαίνεται ότι η περφόρμανς είναι πιο απλοϊκή σε σχέση με τον χορό ή το θέατρο.

Πώς διαμορφώνεται η σχέση σας ως χορογράφου με την ομάδα της Λυρικής;
Εχουμε κάνει βήματα προς νέες κατευθύνσεις και αξιολογούμε την αντίδραση του κόσμου που συνήθως ερχόταν σε παραστάσεις χορού της Λυρικής. Με την παρούσα κατάσταση το Μπαλέτο μας δεν μπορεί να ανοιχτεί σε όλα τα είδη του χορού. Δεν έχουμε διακόσια άτομα για να παρουσιάσουμε κλασικό μπαλέτο, για το οποίο χρειάζεται και πολύς κόσμος και νέα σώματα. Πιο πολύ αναδεικνύεται αυτή η συγκεκριμένη ομάδα μέσα από ένα νεοκλασικό ρεπερτόριο. Και με τις σύγχρονες χορογραφίες αναδεικνύεται πιο καλά η ταυτότητα των χορευτών. Στην ελληνική ιδιοσυγκρασία τους ταιριάζει περισσότερο ο πρωταγωνιστικός σύγχρονος χορός. Θεωρώ κακό δείγμα να μένουμε ασφαλείς σε μια κατάσταση δεδομένη. Δεν είναι σωστό να κατεβαίνεις επίπεδο γιατί βολεύεσαι σε μια κατάσταση, και μοιάζει σαν να κρύβεται ο ένας πίσω από τον άλλο.

Αλλωστε το στοίχημα για την ομάδα ήταν ο επαναπροσδιορισμός της. Και αυτό έγινε, γιατί οι ίδιοι οι χορευτές αισθάνθηκαν διαφορετικά. Η εμψύχωσή τους λειτουργεί σημαντικά. Φυσικά η διαχείριση των διοικητικών προβλημάτων σε απορροφά και μπορεί να χάσεις τη διάθεση για δημιουργία. Ευτυχώς η εμπειρία μου από μία ανάλογη θέση στο Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος – αν και ήταν μικρότερο, οικογενειακό σχήμα – με έχει βοηθήσει στο να ισορροπώ τις αντίρροπες αυτές δυνάμεις.