Με ποιον είναι τελικά η Ευρώπη;

Ηταν στις 3 Φεβρουαρίου του 2015, μόλις μία εβδομάδα μετά τις εκλογές, όταν ο Αλέξης Τσίπρας ταξίδεψε στην Ιταλία για να συναντηθεί με τον Ματέο Ρέντσι. Η επίσκεψη εκείνη ήταν η αρχή μιας ευρωπαϊκής περιοδείας, η επόμενη στάση της οποίας ήταν η Γαλλία του Φρανσουά Ολάντ. Ο στόχος των επισκέψεων ήταν κοινός και αρκούντως φιλόδοξος: ο Τσίπρας πίστευε ότι το 35% στις εκλογές ήταν αρκετό για να ηγηθεί ενός ευρωπαϊκού μετώπου κατά της λιτότητας. Μόνο που το μέτωπο του Νότου δεν συγκροτήθηκε ποτέ. Από τη Ρώμη, ο έλληνας Πρωθυπουργός έφυγε με μια γραβάτα που του χάρισε εντελώς θεατρικά ο ιταλός ομόλογός του στην κοινή συνέντευξη Τύπου. Και από το Παρίσι, με κάτι που δεν ήταν τίποτε περισσότερο από ένα φιλικό χτύπημα στην πλάτη. Αυτό που στο μυαλό του Τσίπρα θα γινόταν ένα κίνημα που θα σάρωνε τις Βρυξέλλες της λιτότητας, αποδείχθηκε στην πράξη μια εκστρατεία που τελείωσε πριν καν ξεκινήσει – κάτι σαν τους Γενναίους του Μπρανκαλεόνε.

Οσα ακολούθησαν δεν θύμιζαν ιταλική κωμωδία αλλά ελληνικό δράμα – εάν εξαιρέσει κανείς εκείνη τη στιγμή ιλαρότητας που ο Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ διακόσμησε τον Αλέξη Τσίπρα με τη γραβάτα του. Το ημερολόγιο έγραφε τότε 22 Μαΐου του 2015. Η υπερήφανη διαπραγμάτευση Βαρουφάκη, μαζί με τον ανυπόφορο διδακτισμό του στις συνόδους του Eurogroup, βρισκόταν στο αποκορύφωμά της. Αλλά έναν μήνα και τρεις ημέρες αργότερα όλα θα είχαν τελειώσει: στις 28 Ιουνίου δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως η προκήρυξη του δημοψηφίσματος, στις 5 Ιουλίου οι έλληνες πολίτες ψήφισαν υπέρ του Οχι και το βράδυ της ίδιας ημέρας στο Μαξίμου το Οχι έγινε Ναι. Οι εταίροι δεν είχαν παρά να κάνουν υπομονή λίγες εβδομάδες και 17 ώρες ακόμη – τις 17 ώρες που κράτησε το ασφυκτικό πρέσινγκ για να γυρίσει ο Τσίπρας στην Αθήνα με ένα τρίτο Μνημόνιο στις αποσκευές του.

Ο πειθαρχημένος φίλος. Από εκείνη την ημέρα οι εταίροι δεν θα έβλεπαν πια στο πρόσωπο του Αλέξη Τσίπρα έναν νεαρό ριζοσπάστη προς συνετισμό αλλά έναν πειθαρχημένο φίλο. Εναν φίλο που συνετίστηκε άλλοτε με γραβάτες και χτυπήματα συμπαθείας στην πλάτη και πότε με τελεσίγραφα και που πάντως έπρεπε πάντα να προστατευτεί από τις ορέξεις του Βόλφγκανγκ Σόιμπλε, του μοναδικού ανάμεσα στους εταίρους που στο πρόσωπο του Τσίπρα δεν έβλεπε ούτε έναν φίλο ούτε εχθρό αλλά απλώς κάποιον που έπρεπε – μαζί με τους υπόλοιπους δέκα εκατομμύρια Ελληνες – να του αδειάσει τη γωνιά από την ευρωζώνη.

Δεν ήταν ασφαλώς μόνο ο Γιούνκερ που προστάτευσε τον Τσίπρα από τον Σόιμπλε. Ηταν και ο Ολάντ και ακόμη λιγότερο ήταν και ο Ρέντσι. Κυρίως, όμως, εκείνη που σήκωσε την ασπίδα προστασίας ήταν η Ανγκελα Μέρκελ. Η μούμι (μανούλα) των Γερμανών έγινε ένα είδος μητέρας και για τον Αλέξη Τσίπρα. Ποιος δικαιώθηκε; Ο Σόιμπλε ή όλοι οι άλλοι; Ακόμη κι αν θέσει κανείς το ερώτημα ρητορικά, μια απάντηση έχει δώσει ο Ευάγγελος Βενιζέλος για τον οποίο ο Αλέξης Τσίπρας δεν είναι απλώς ένας πειθαρχημένος φίλος για εταίρους και δανειστές αλλά το delivery boy τους.

Είτε ως πειθαρχημένος φίλος είτε ως delivery boy, η αίσθηση που δίδεται είναι πως ο Αλέξης Τσίπρας είναι ο εκλεκτός της Ευρώπης, κάποιος που ακόμη και αν δεν υπήρχε, θα έπρεπε να έχουν ανακαλύψει οι εταίροι. Η αίσθηση είναι πως υπάρχει χημεία, μια χημεία που υποτίθεται πως δεν υπήρχε ας πούμε με τον Αντώνη Σαμαρά, ο οποίος έχοντας την ίδια ιδεολογία φύσει και θέσει θα έπρεπε να μοιράζεται και κοινά συναισθήματα αφού μοιράζεται και κοινές απόψεις.

Το ελληνικό ζήτημα. Είναι έτσι; Οχι ακριβώς. Στην πολιτική προέχει η δουλειά που πρέπει να γίνει έναντι των συναισθημάτων που υπάρχουν ή δεν υπάρχουν. Και η δουλειά που πρέπει να γίνει συμπυκνώνεται σε κάτι που έλεγε όχι ένας ευρωπαίος, αλλά ένας κινέζος ηγέτης, ο Ντεγκ Σιαοπίνγκ: «Ασπρη γάτα, μαύρη γάτα, δεν έχει σημασία, αρκεί να πιάνει τα ποντίκια». Ποια είναι τα ποντίκια στην περίπτωση της Ελλάδας; Για να δοθεί η απάντηση στο ερώτημα θα πρέπει προηγουμένως να περιγραφεί αυτό που στα μάτια των Ευρωπαίων ήταν το «ελληνικό ζήτημα». Στην πραγματικότητα, το ελληνικό ζήτημα για την Ευρώπη είχε δυο άξονες. Ο ένας ήταν ο οικονομικός, η ανησυχία ότι η ελληνική οικονομία θα μπορούσε να σκάσει άτακτα προκαλώντας ένα ρήγμα στην ευρωζώνη που κανένας δεν ήξερε εάν θα εξελιχθεί σε τεράστια και μοιραία μαύρη τρύπα που θα την κατάπινε ολόκληρη.

Το ελληνικό ζήτημα όμως είχε και μια κοινωνική διάσταση. Ή μάλλον έναν κοινωνικό ιό που θα μετέδιδε την αναταραχή ή ακόμη και την κοινωνική έκρηξη από την Ελλάδα και σε άλλες χώρες της ευρωζώνης. Ηταν ένας φόβος που διακατείχε κυρίως τον γάλλο πρόεδρο Νικολά Σαρκοζί, ο οποίος δεν ήθελε να ξαναζήσει τον εφιάλτη της εξέγερσης των μπανλιέ που είχε ζήσει ως υπουργός Εσωτερικών το 2005.

Ο Τσίπρας, από αυτήν την άποψη, ήταν η γάτα που έπιασε και τα δυο ποντίκια – πρακτικά, οι συριζαίοι δεν υπέγραψαν μόνο ένα Μνημόνιο και πήραν και μερικά δισ. μέτρα λιτότητας, έπαψαν και να διαδηλώνουν μετά την ανάληψη της εξουσίας κατά των Μνημονίων και του ενός δισ. που ήταν τα μέτρα Χαρδούβελη. Το αντιμνημόνιο είχε τελειώσει και μαζί με το τέλος του αποκαταστάθηκε σε μεγάλο βαθμό και η κοινωνική ηρεμία. Η άβολη αντιπολίτευση που ήταν ο Αλέξης Τσίπρας έγινε μια βολική εξουσία. Κάτω από αυτό το πρίσμα, η Ελλάδα δεν ήταν ένα πείραμα λιτότητας, ήταν ένα πείραμα εξημέρωσης.

Στην αντιπολίτευση. Θα μπορούσε η αλλαγή της πολιτικής σκυτάλης και η επιστροφή του ΣΥΡΙΖΑ στην αντιπολίτευση να τον φέρει πίσω στις πλατείες και τους δρόμους; Είναι ένα ερώτημα που δεν απαντά ο υποτιθέμενος συσχετισμός δυνάμεων στην Ευρώπη. Δεν απαντάται δηλαδή από το γεγονός ότι ο Τσίπρας έχει ή αισθάνεται πως έχει στο πλευρό του και τη Μέρκελ και τον Γιούνκερ και τους απανταχού σοσιαλιστές τώρα που ο ηγέτης του ΣΥΡΙΖΑ υποτίθεται ότι σοσιαλδημοκρατικοποιείται ενώ ο Κυριάκος Μητσοτάκης δείχνει σχεδόν μόνος με τον Μάνφρεντ Βέμπερ, τον επικεφαλής του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος και υποψήφιο πρόεδρο της Κομισιόν.

Η εικόνα είναι μόνος εναντίον όλων. Αλλά είναι μια μαγική εικόνα. Οπως έχει συμβεί στο παρελθόν, οι εταίροι προσαρμόζονται στους εκλογικούς κύκλους. Δεν μετρούν φίλους, αλλά γάτες, δεν έχουν σημασία τα πρόσωπα αλλά το αποτέλεσμα. Η μία γάτα φεύγει, όσα ποντίκια έπιασε, έπιασε. Και τώρα είναι η σειρά της επόμενης. Οχι μόνο ανεξαρτήτως χρώματος, όπως θα έλεγε ο Ντενγκ Σιαοπίνγκ. Αλλά και ανεξαρτήτως συναισθημάτων.