Τρεις μήνες αφότου ο Ντόναλντ Τραμπ έσκισε μονομερώς την ιστορική συμφωνία του 2015 για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, ακριβώς στις 7.01 χθες το πρωί, ώρα Ελλάδας, οι ΗΠΑ επανέφεραν σε ισχύ σκληρές οικονομικές κυρώσεις εις βάρος της Τεχεράνης. «Αυτές είναι οι πιο φαρμακερές κυρώσεις που έχουν επιβληθεί ποτέ, και τον Νοέμβριο θα πάνε σε άλλο επίπεδο» διακήρυξε μέσω Τwitter ο αμερικανός πρόεδρος, αναφερόμενος στη φιλοδοξία του να «μηδενίσει» τις ιρανικές εξαγωγές πετρελαίου. «Οποιος κάνει μπίζνες με το Ιράν ΔΕΝ θα κάνει μπίζνες με τις ΗΠΑ. Ζητώ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΙΡΗΝΗ, τίποτα λιγότερο» προσέθεσε παραπέμποντας λίγο σε διαγωνιζόμενη καλλιστείων. Η ΕΕ δεν έμεινε με σταυρωμένα τα χέρια. Οπως επισημαίνει η «El Pais», ενεργοποίησε χθες ένα όπλο που ουδέποτε είχε χρησιμοποιηθεί στο 100%, έναν μηχανισμό που απαγορεύει ουσιαστικά την έξοδο ευρωπαϊκών επιχειρήσεων από το Ιράν. Με αυτό τον τρόπο, ωστόσο, έφερε τις τελευταίες μπροστά σε ένα δύσκολο δίλημμα, μεταξύ Σκύλλας και Χάρυβδης.
ΟΙ ΑΠΑΓΟΡΕΥΣΕΙΣ. Το επονομαζόμενο Blocking Statute, ένα μέτρο αποκλεισμού κυρώσεων, είχε συλληφθεί αρχικά από την ΕΕ ως τρόπος παράκαμψης των κυρώσεων εις βάρος της Κούβας. Ενεργοποιώντας το στην περίπτωση του Ιράν, απαγορεύει στις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις που έχουν παρουσία στη χώρα να συμμορφωθούν με τις κυρώσεις που επανέφεραν οι ΗΠΑ στους τομείς των αγορών αμερικανικών δολαρίων, του εμπορίου μετάλλων, του άνθρακα, του βιομηχανικού λογισμικού και της βιομηχανίας αυτοκινήτων. Παρέχει επίσης εξουσίες στα κράτη – μέλη της Ευρωπαϊκής Ενωσης να επιβάλλουν πρόστιμα στις εταιρείες που εγκαταλείπουν το Ιράν με το επιχείρημα ότι φοβούνται την τιμωρία της Ουάσιγκτον. «Τα κράτη – μέλη της ΕΕ πρέπει να υιοθετήσουν αναλογικές και αποτρεπτικές κυρώσεις εις βάρος των εταιρειών που δεν σέβονται» το Blocking Statute, επεσήμαναν ευρωπαϊκές πηγές.
Αν λοιπόν μια ευρωπαϊκή εταιρεία που δραστηριοποιείται στο Ιράν υποκύψει στις απειλές του Τραμπ, κινδυνεύει με πρόστιμο από τα κράτη – μέλη της ΕΕ. Αν πάλι συνεχίσει τις δραστηριότητές της σαν να μη συμβαίνει τίποτα, είναι ο πρόεδρος των ΗΠΑ εκείνος που μπορεί να τραβήξει τη σκανδάλη.
Σε αυτή την περίπτωση, βέβαια, ο μηχανισμός που ενεργοποίησαν οι Βρυξέλλες τής προσφέρει μια κάποια ασπίδα: της επιτρέπει να διεκδικήσει αποζημίωση, και ακυρώνει στην ΕΕ την οποιαδήποτε δικαστική απόφαση την καταδικάζει. Είναι όμως ένα μέτρο προστασίας πολύ περιορισμένο για επιχειρήσεις που σε πολλές περιπτώσεις είναι επίσης εισηγμένες στο αμερικανικό χρηματιστήριο.
ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ. Ευρωπαϊκές πηγές αναγνωρίζουν πως, στην πραγματικότητα, η νομική αυτή ασπίδα δεν εγγυάται απόλυτη προστασία στις δυτικές επιχειρήσεις, ανάμεσα στις οποίες συναντά κανείς γίγαντες όπως η γαλλική Total, η British Airways, η γερμανική Siemens ή η ισπανική ξενοδοχειακή αλυσίδα Melia. «Κάθε εταιρεία έχει δικαίωμα να λάβει την απόφαση που θεωρεί καλύτερη. Είναι σαφές πως αν συνεχίσουν στο Ιράν εκτίθενται στον κίνδυνο αμερικανικών κυρώσεων και το Blocking Statute τούς προσφέρει μια κάποια προστασία, αλλά δεν είναι πανάκεια» ομολογούν.
Ο στόχος της Ευρώπης είναι διττός. Θέλει αφενός να υπερασπιστεί τα συμφέροντα των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων που έχουν παρουσία στο Ιράν, αφετέρου να υπερασπιστεί τη συμφωνία του 2015 και να πείσει με τον τρόπο αυτό το Ιράν να μην την εγκαταλείψει, επιστρέφοντας στην πυρηνική κούρσα. Ευρωπαϊκές επιχειρήσεις όμως ήδη γυρίζουν την πλάτη στο Ιράν, με το επιχείρημα πως δεν μπορούν να διακινδυνεύσουν τις μπίζνες τους με τις ΗΠΑ. Η γερμανική Daimler, η γαλλική Renault, η PSA – κατασκευάστρια των αυτοκινήτων Peugeot -, η Total, έχουν ήδη ανακοινώσει ότι θα συμμορφωθούν με το καθεστώς των αμερικανικών κυρώσεων, άλλοτε παύοντας τις δραστηριότητές τους στο Ιράν και άλλοτε αναστέλλοντας επενδυτικά τους σχέδια στη χώρα. Η Κομισιόν δεν αποκλείει το ενδεχόμενο να επιτραπεί σε μια εταιρεία να εγκαταλείψει το Ιράν χωρίς τιμωρία, επισημαίνει ωστόσο πως θα μελετήσει την κάθε περίπτωση ξεχωριστά.
Το ιρανικό ζήτημα ανησυχεί τόσο πολύ τις Βρυξέλλες που αρκετά υψηλόβαθμα στελέχη της Κομισιόν καθυστέρησαν φέτος τις καλοκαιρινές διακοπές τους προκειμένου να προετοιμάσουν την ευρωπαϊκή απάντηση στην κρίση. Σε κοινή ανακοίνωση που εξέδωσαν τη Δευτέρα, Βρετανία, Γαλλία, Γερμανία και η ΕΕ συλλογικά εξέφρασαν «βαθιά λύπη» για την επαναφορά των αμερικανικών κυρώσεων. Οσο για τον ιρανό πρόεδρο Χασάν Ροχανί, δήλωσε πως παρά τις αμερικανικές κυρώσεις «θα αποδείξουμε ότι τηρούμε τον λόγο μας και τιμούμε τις διεθνείς συμφωνίες». Για μια ακόμα φορά, ωστόσο, ο Ροχανί απέρριψε την πρόταση Τραμπ να προσέλθει το Ιράν σε διαπραγματεύσεις με το μαχαίρι στον λαιμό.
