Η υπόθεση των Τεμπών εισέρχεται σε μία νέα και ιδιαίτερα κρίσιμη φάση, καθώς ο αντεισαγγελέας του Αρείου Πάγου Δημήτρης Μητρουλιάς εισηγείται την παραπομπή του πρώην υφυπουργού Χρήστου Τριαντόπουλου στο Ειδικό Δικαστήριο για την υπόθεση της αλλοίωσης του χώρου του πολύνεκρου σιδηροδρομικού δυστυχήματος της 28ης Φεβρουαρίου 2023.

Σημειώνεται πως στην ίδια πρόταση περιλαμβάνονται ακόμη τέσσερα πρόσωπα, μεταξύ των οποίων και ο πρώην περιφερειάρχης Θεσσαλίας Κώστας Αγοραστός.

Εφόσον η εισαγγελική πρόταση γίνει δεκτή από το Δικαστικό Συμβούλιο του Αρείου Πάγου, τότε εντός του επόμενου δικαστικού έτους , αναμένεται να γίνει το πρώτο Ειδικό Δικαστήριο για την υπόθεση των Τεμπών.

Το Ειδικό Δικαστήριο στην Ελλάδα

Από το 1974 μέχρι σήμερα, το Ειδικό Δικαστήριο έχει ενεργοποιηθεί σε ελάχιστες περιπτώσεις, γεγονός που αναδεικνύει τον κρίσιμο χαρακτήρα της διαδικασίας. Η σύγκλιση του σώματος προβλέπεται από το άρθρο 86 του Συντάγματος, το οποίο το ορίζει ως το αρμόδιο δικαστήριο για την εκδίκαση ποινικών υποθέσεων που αφορούν υπουργούς και υφυπουργούς για πράξεις που φέρονται να τελέστηκαν κατά την άσκηση των καθηκόντων τους.

Συγκροτείται για κάθε υπόθεση από έξι μέλη του Συμβουλίου της Επικρατείας και επτά μέλη του Αρείου Πάγου, τα οποία κληρώνονται από τον πρόεδρο της Βουλής μετά την άσκηση δίωξης. Η δίκη έχει τη μορφή δημόσιας συνεδρίασης της Βουλής και διευθύνεται από τα μέλη των προαναφερθέντων ανώτατων δικαστηρίων – οι οποίοι πρέπει να έχουν διορισθεί ή προαχθεί στον βαθμό που κατέχουν πριν από την υποβολή πρότασης για άσκηση δίωξης. Του Eιδικού Δικαστηρίου προεδρεύει ο ανώτερος σε βαθμό από τα μέλη του Αρείου Πάγου που κληρώθηκαν και μεταξύ ομοιόβαθμων ο αρχαιότερος. Καθήκοντα εισαγγελέα ασκεί μέλος της Εισαγγελίας του Αρείου Πάγου που κληρώνεται μαζί με τον αναπληρωτή του.

Ειδικά Δικαστήρια μετά τη Μεταπολίτευση

Στο άκουσμα του όρου «Ειδικό Δικαστήριο» οι περισσότεροι, ίσως και παλαιότεροι, ανακαλούν συνήθως στη μνήμη τους το σκάνδαλο Κοσκωτά και την παραπομπή του Ανδρέα Παπανδρέου ή και την ομώνυμη ταινία του Γαβρά… Ωστόσο, στο «σκαμνί» έχουν βρεθεί και πρόσωπα από την πιο σύγχρονη πολιτική ιστορία. Μετά την μεταπολίτευση οι σημαντικότερες υποθέσεις που βρέθηκαν ενώπιον Ειδικού Δικαστηρίου είναι οι εξής:

Η «δίκη του αιώνα»

Τον Σεπτέμβριο του 1989 η Βουλή αποφάσισε την παραπομπή του πρώην πρωθυπουργού Ανδρέα Παπανδρέου, καθώς και των πρώην υπουργών Μένιου Κουτσόγιωργα, Δημήτρη Τσοβόλα, Παναγιώτη Ρουμελιώτη και Γιώργου Πέτσου για την υπόθεση Κοσκωτά. Ο Παπανδρέου κατηγορήθηκε για ηθική αυτουργία σε απιστία και παθητική δωροδοκία, με την πρόταση παραπομπής να εγκρίνεται από τη Βουλή με 166 ψήφους υπέρ, 121 κατά και 7 λευκά.

Η υπόθεση αφορούσε το πολύκροτο σκάνδαλο της Τράπεζας Κρήτης και τον τραπεζίτη  Γιώργο Κοσκωτά, στον οποίο είχαν αποδοθεί κατηγορίες για υπεξαίρεση δισεκατομμυρίων δραχμών. Ο πρώην πρωθυπουργός είχε κατηγορηθεί για χρηματισμό, με καταγγελίες να κάνουν λόγο για διακίνηση χρημάτων μέσα σε κουτιά από πάμπερς. Η δίκη ξεκίνησε στις 11 Μαρτίου 1991 και έμεινε στην ιστορία ως η «δίκη του αιώνα». Ο Ανδρέας Παπανδρέου δεν συμμετείχε στην ακροαματική διαδικασία, ενώ μία από τις πιο δραματικές στιγμές ήταν η κατάρρευση του Μένιου Κουτσόγιωργα μέσα στην αίθουσα του δικαστηρίου, έπειτα από εγκεφαλικό επεισόδιο, ο οποίος και κατέληξε στη συνέχεια.

Ύστερα από περισσότερες από 140 συνεδριάσεις, το Ειδικό Δικαστήριο αθώωσε τον Ανδρέα Παπανδρέου τον Ιανουάριο του 1992. Αντίθετα, ο Δημήτρης Τσοβόλας καταδικάστηκε σε φυλάκιση δυόμισι ετών με δυνατότητα εξαγοράς της ποινής, ενώ στον Γιώργο Πέτσο επιβλήθηκε ποινή δέκα μηνών με αναστολή.

Το σκάνδαλο του καλαμποκιού

Λίγους μήνες νωρίτερα, το Ειδικό Δικαστήριο είχε απασχολήσει η υπόθεση του λεγόμενου «σκανδάλου του καλαμποκιού». Στο εδώλιο κάθισε ο πρώην υπουργός Οικονομικών, Νίκος Αθανασόπουλος, για την υπόθεση εισαγωγής γιουγκοσλαβικού καλαμποκιού που «βαφτίστηκε» ελληνικό προκειμένου να εξαχθεί σε χώρες της Ευρωπαϊκής Κοινότητας. Τον Αύγουστο του 1990 καταδικάστηκε σε φυλάκιση τριών ετών και έξι μηνών για ηθική αυτουργία σε έκδοση ψευδών βεβαιώσεων και πλαστογραφία.

Η λίστα Λαγκάρντ

Το 2012 στο επίκεντρο της πολιτικής αντιπαράθεσης βρέθηκε η περίφημη λίστα Λαγκάρντ με περισσότερους από 2.000 Έλληνες καταθέτες σε ελβετική τράπεζα.

Η λίστα είχε παραδοθεί στις ελληνικές αρχές από τη Γαλλίδα υπουργό Οικονομικών Κριστίν Λαγκάρντ, ωστόσο κατά την επανεμφάνισή της διαπιστώθηκε ότι έλειπαν ονόματα συγγενικών προσώπων του τότε υπουργού Οικονομικών Γιώργου Παπακωνσταντίνου. Ο πρώην υπουργός παραπέμφθηκε στο Ειδικό Δικαστήριο και, ύστερα από 13 συνεδριάσεις, καταδικάστηκε σε φυλάκιση ενός έτους με αναστολή για το πλημμέλημα της νόθευσης εγγράφου, ενώ ο ίδιος έκανε λόγο για πολιτική δίωξη.

Οι καταδίκες Παππά και Παπαγγελόπουλου

Το καλοκαίρι του 2021 η Βουλή αποφάσισε την παραπομπή του πρώην υπουργού Επικρατείας Νίκου Παππά στο Ειδικό Δικαστήριο για παράβαση καθήκοντος σχετικά με την υπόθεση των τηλεοπτικών αδειών. Ο πρώην υπουργός του ΣΥΡΙΖΑ υποστήριξε ότι η παραπομπή του εξυπηρετούσε κομματικές σκοπιμότητες, ωστόσο το Ειδικό Δικαστήριο τον καταδίκασε ομόφωνα σε φυλάκιση τριών ετών με αναστολή.

Ακολούθησε η παραπομπή του πρώην αναπληρωτή υπουργού Δικαιοσύνης Δημήτρη Παπαγγελόπουλου για τους χειρισμούς στην υπόθεση Novartis. Τον Μάρτιο του 2023 κρίθηκε ένοχος κατά πλειοψηφία μετά τις καταγγελίες της πρώην εισαγγελέως Διαφθοράς Ελένης Ράικου περί άσκησης πιέσεων κατά την άσκηση των καθηκόντων της. Ο ίδιος είχε υποστηρίξει ότι καταδικάστηκε για «ανύπαρκτες πλημμεληματικές και άσχετες κατηγορίες».

Οι υποθέσεις που δεν έφτασαν ποτέ στο εδώλιο

Δεν ήταν όμως όλες οι πολύκροτες υποθέσεις εμπλοκής υπουργών ή πρωθυπουργών εκείνες που κατέληξαν στο Ειδικό Δικαστήριο.

Σαν μια περίεργη φάρσα της ιστορίας, το 1994 Βουλή παραπέμπει τον Κωνσταντίνο Μητσοτάκη στο Ειδικό Δικαστήριο για υποκλοπή των τηλεφωνικών συνδιαλέξεων πολιτικών από τον χώρο του ΠΑΣΟΚ, ανάμεσά τους και του Ανδρέα Παπανδρέου, σύμφωνα με καταγγελίες του τότε υπαλλήλου του ΟΤΕ Χρήστου Μαυρίκη. Η υπόθεση δεν θα φθάσει τελικά στο Ειδικό Δικαστήριο καθώς ο Παπανδρέου τον Ιανουάριο του 1995 ζητά να υπάρξει αναστολή των ποινικών διώξεων για λόγους πολιτικής ομαλότητας. Ο Μητσοτάκης μιλά για μεθόδευση για να μην αποδειχθεί η αθωότητά του, ωστόσο, η πρόταση Παπανδρέου υπερψηφίζεται.

Σε μια ακόμη ενδιαφέρουσα δικαστική στιγμή, το 2011 η Βουλή αποφάσισε την άσκηση ποινικής δίωξης κατά του πρώην υπουργού Εθνικής Άμυνας Άκη Τσοχατζόπουλου, με αφορμή την υπόθεση των γερμανικών υποβρυχίων και των εξοπλιστικών προγραμμάτων. Ωστόσο η υπόθεση παραπέμφθηκε τελικά στα τακτικά ποινικά δικαστήρια λόγω παραγραφής των αδικημάτων περί υπουργικής ευθύνης.

Σε βάρος του ασκήθηκε δίωξη για παθητική δωροδοκία και νομιμοποίηση εσόδων από εγκληματική δραστηριότητα για την περίοδο 1997-2001. Τελικά καταδικάστηκε πρωτόδικα σε κάθειρξη 20 ετών, παρέμεινε στη φυλακή περίπου πέντε χρόνια και αποφυλακίστηκε το 2018 για λόγους υγείας.

Ακόμη, οι υποθέσεις του Βατοπεδίου, της Siemens και της Novartis συγκαταλέγονται στις σημαντικότερες πολιτικές υποθέσεις της μεταπολίτευσης που, παρά την έντονη κοινοβουλευτική διερεύνηση και τις συζητήσεις περί ποινικών ευθυνών πολιτικών προσώπων, δεν κατέληξαν σε πλήρη εκδίκαση ενώπιον του Ειδικού Δικαστηρίου.

Η υπόθεση του Βατοπεδίου, που αφορούσε τις ανταλλαγές ακινήτων μεταξύ της Μονής Βατοπεδίου και του Ελληνικού Δημοσίου, προκάλεσε μία από τις μεγαλύτερες πολιτικές κρίσεις της περιόδου 2008-2009. Η Βουλή συγκρότησε αρχικά Εξεταστική και στη συνέχεια Προανακριτική Επιτροπή για να διερευνήσει ενδεχόμενες ποινικές ευθύνες πρώην υπουργών της κυβέρνησης Κώστα Καραμανλή. Ωστόσο, η διαδικασία δεν οδήγησε στη συγκρότηση Ειδικού Δικαστηρίου, καθώς κρίθηκε ότι, σύμφωνα με το τότε άρθρο 86 του Συντάγματος περί ευθύνης υπουργών, είχε παρέλθει η αποσβεστική προθεσμία για την άσκηση δίωξης.

Ανάλογη ήταν και η εξέλιξη στην υπόθεση Siemens. Η Βουλή διερεύνησε το σκάνδαλο των «μαύρων ταμείων» της γερμανικής εταιρείας και εξέτασε, μεταξύ άλλων, την περίπτωση του πρώην υπουργού Μεταφορών Τάσου Μαντέλη. Παρότι υπήρξε κοινοβουλευτική διερεύνηση για πιθανές υπουργικές ευθύνες, δεν συγκροτήθηκε Ειδικό Δικαστήριο, καθώς οι πράξεις που αποδόθηκαν στον πρώην υπουργό κρίθηκε ότι δεν υπάγονταν στην ειδική διαδικασία περί ευθύνης υπουργών.

Τέλος, η υπόθεση Novartis αποτέλεσε μία από τις πλέον πολυσυζητημένες πολιτικές υποθέσεις της τελευταίας δεκαετίας. Η δικογραφία διαβιβάστηκε στη Βουλή το 2018 και αφορούσε δέκα πολιτικά πρόσωπα, μεταξύ των οποίων των Αντώνη Σαμαρά και Παναγιώτη Πικραμμένου, και των υπουργών Γιάννη Στουρνάρα, Δημήτρη Αβραμόπουλου, Άδωνι Γεωργιάδη, Ευάγγελου Βενιζελου, Ανδρέα Λυκουρέντζου, Μάριου Σαλμά, Ανδρέα Λοβέρδου και Γιώργου Κουτρουμάνη. Παρά τη σύσταση Προανακριτικής Επιτροπής, κανένα από τα πολιτικά πρόσωπα δεν παραπέμφθηκε τελικά στο Ειδικό Δικαστήριο.