Η πρόσφατη έκθεση του Ινστιτούτου Juan de Mariana, με τίτλο «Το τίμημα της στήριξης του Καστρισμού», αποκαλύπτει μια προκλητική πραγματικότητα για τις οικονομικές και πολιτικές σχέσεις ανάμεσα στην Ευρώπη και την Κούβα. Παρά το γεγονός ότι η κυβέρνηση του Μιγκέλ Ντίας-Κανέλ διατηρεί, σύμφωνα με το Παρατηρητήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων της Κούβας, περισσότερους από χίλιους πολιτικούς κρατούμενους, οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες συνεχίζουν να διοχετεύουν σημαντικά κονδύλια στο νησί.
Η ιστορική αναδρομή δείχνει ότι πριν από την επανάσταση του 1959 η Κούβα διέθετε κατά κεφαλήν εισόδημα παρόμοιο με εκείνο της Ιταλίας, υψηλά ποσοστά αλφαβητισμού και προσδόκιμο ζωής ανώτερο από τους γείτονές της στην Καραϊβική. Σήμερα, το κομμουνιστικό καθεστώς έχει στερήσει από τη χώρα πάνω από το μισό του δυνητικού της εισοδήματος, με τον μέσο μισθό να κυμαίνεται μεταξύ δύο και δεκατριών δολαρίων μηνιαίως στην ανεπίσημη αγορά.
Η κοινωνική και οικονομική κατάρρευση είναι εμφανής: το 89% των Κουβανών ζει σε συνθήκες ακραίας φτώχειας, ενώ το 86% των νοικοκυριών αδυνατεί να καλύψει βασικές ανάγκες. Επτά στους δέκα πολίτες παραλείπουν τουλάχιστον ένα γεύμα την ημέρα, ενώ η ιστορική παραγωγή ζάχαρης έχει σχεδόν εκμηδενιστεί.
Η εξωτερική στήριξη του καθεστώτος
Η επιβίωση του αυταρχικού αυτού συστήματος, που ευθύνεται ιστορικά για χιλιάδες θανάτους και φυλακίσεις πολιτικών αντιφρονούντων, δεν θα ήταν εφικτή χωρίς τη συνεχή εξωτερική χρηματοδότηση. Μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης —η οποία είχε παράσχει βοήθεια αντίστοιχη με ένα αμερικανικό Σχέδιο Μάρσαλ— και την αποδυνάμωση της Βενεζουέλας, που στα χρόνια της ευημερίας της παρείχε δισεκατομμύρια δολάρια και χιλιάδες βαρέλια πετρελαίου ημερησίως, η Ρωσία ανέλαβε ρόλο στήριξης διαγράφοντας χρέη και αποστέλλοντας πετρελαιοφόρα.
Καθοριστικός ωστόσο αποδεικνύεται και ο ρόλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποία από το 1988 έχει χρηματοδοτήσει εκατοντάδες έργα στην Κούβα. Το παράδοξο, σύμφωνα με την έκθεση, είναι ότι όσο εντείνεται η πολιτική καταστολή στο νησί, τόσο αυξάνονται τα ευρωπαϊκά κονδύλια. Η ενίσχυση για την περίοδο 2021-2027 υπερδιπλασιάστηκε στα 125 εκατομμύρια ευρώ σε σχέση με την προηγούμενη εξαετία. Αν και τα χρήματα αυτά διοχετεύονται μέσω διεθνών οργανισμών και ΜΚΟ για ανθρωπιστικούς σκοπούς, η αδιαφάνεια γύρω από την τελική τους χρήση παραμένει έντονη.
Ο ρόλος της Ισπανίας
Η Ισπανία έχει προχωρήσει ακόμη περισσότερο στη στήριξη του καθεστώτος της Αβάνας, προσφέροντας ουσιαστική οικονομική ανάσα. Μέσα από διαδοχικές αναδιαρθρώσεις και μετατροπές χρεών, η Μαδρίτη έχει χαρίσει πάνω από το 90% του αρχικού χρέους της Κούβας, αφήνοντας ελάχιστο υπόλοιπο προς αποπληρωμή.
Σύμφωνα με την έκθεση, εάν η Κούβα χρηματοδοτούσε το χρέος της με όρους αγοράς και επιτόκιο περίπου 8%, το κόστος για τα δημόσια ταμεία της θα ανερχόταν σε 5 δισεκατομμύρια ευρώ. Αυτή η έμμεση αλλά τεράστια επιδότηση συμπληρώνεται από πωλήσεις αστυνομικού εξοπλισμού, ενεργειακά και ψηφιακά προγράμματα συνεργασίας, καθώς και από αποκεντρωμένη βοήθεια που παρέχουν αυτόνομες ισπανικές κοινότητες, όπως η Χώρα των Βάσκων, η Καταλονία και η Ανδαλουσία.
Το τελικό συμπέρασμα της έκθεσης είναι σαφές: οι ευρωπαϊκές ενισχύσεις, αν και δεν αποτελούν τον μοναδικό πυλώνα συντήρησης του κουβανικού καθεστώτος, λειτουργούν ως σταθερή γραμμή υποστήριξης που του επιτρέπει να εκσυγχρονίζει τις υποδομές του και να συνεχίζει την εσωτερική καταστολή, την ώρα που οι πολίτες του αντιμετωπίζουν συνθήκες απόλυτης ένδειας.
