Μουντιάλ 1938: Ποδοσφαιρική λάμψη στη Γαλλία, για να ακολουθήσει το πολεμικό… σκώτος

Ορισμένα Παγκόσμια Κύπελλα τα θυμόμαστε για τους τελικούς, για τους μεγάλους πρωταγωνιστές, για τα γκολ που έγραψαν ιστορία.

Το Μουντιάλ 1938 δεν ανήκει σ’ αυτή την κατηγορία. Γιατί πολύ απλά ήταν το τελευταίο πριν ο κόσμος αλλάξει για πάντα.

Η Ευρώπη έβραζε. Ο Αδόλφος Χίτλερ είχε ήδη αρχίσει να επεκτείνει τη ναζιστική Γερμανία, ο Μπενίτο Μουσολίνι χρησιμοποιούσε κάθε αθλητική επιτυχία ως εργαλείο προπαγάνδας και ο ισπανικός εμφύλιος είχε βυθίσει μια ολόκληρη χώρα στο χάος. Μέσα σε αυτό το σκηνικό, η FIFA προσπαθούσε να διατηρήσει το ποδόσφαιρο έξω από την πολιτική.

Το Παγκόσμιο Κύπελλο του 1938 έμελλε να γίνει η τελευταία μεγάλη γιορτή του ποδοσφαίρου πριν οι σειρήνες του πολέμου σιγήσουν τα γήπεδα. Θα περνούσαν δώδεκα ολόκληρα χρόνια μέχρι να διεξαχθεί ξανά Μουντιάλ.

Η διοργάνωση που ξεκίνησε με… μποϊκοτάζ

Η ανάθεση της διοργάνωσης στη Γαλλία προκάλεσε θύελλα αντιδράσεων. Μετά την Ουρουγουάη το 1930 και την Ιταλία το 1934, οι χώρες της Νότιας Αμερικής θεωρούσαν σχεδόν βέβαιο ότι το επόμενο Παγκόσμιο Κύπελλο θα επέστρεφε στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού.

Η FIFA είχε διαφορετική άποψη.

Η Γαλλία επιλέχθηκε ως διοργανώτρια και η αντίδραση ήταν άμεση. Η Αργεντινή, που διεκδικούσε την διοργάνωση, αποχώρησε εξοργισμένη. Η Ουρουγουάη, πρώτη παγκόσμια πρωταθλήτρια, αποφάσισε επίσης να μποϊκοτάρει το τουρνουά, συνεχίζοντας την κόντρα της με τη FIFA που είχε ξεκινήσει από το 1930.

Σαν να μην έφτανε αυτό, η Ισπανία δεν μπορούσε καν να συμμετάσχει. Ο εμφύλιος πόλεμος είχε μετατρέψει τη χώρα σε πεδίο μάχης. Ήδη το ποδόσφαιρο είχε περάσει σε δεύτερη μοίρα.

Η ομάδα που εξαφανίστηκε μέσα σε μία νύχτα

Τον Μάρτιο του 1938, μόλις τρεις μήνες πριν από τη σέντρα του Μουντιάλ, η ναζιστική Γερμανία προσάρτησε την Αυστρία στο γεγονός που έμεινε στην ιστορία ως Anschluss.

Η Αυστρία δεν ήταν μια απλή Εθνική ομάδα.

Ήταν η περίφημη Wunderteam, μία από τις κορυφαίες ομάδες του κόσμου στις αρχές της δεκαετίας του ’30, γνωστή για το επιθετικό και θεαματικό ποδόσφαιρό της. Μέσα σε λίγες ημέρες, η Εθνική ομάδα έπαψε να υπάρχει. Οι περισσότεροι ποδοσφαιριστές της υποχρεώθηκαν να αγωνιστούν με τη φανέλα της Γερμανίας.

Η FIFA αφαίρεσε τη συμμετοχή της Αυστρίας από το τουρνουά και η Σουηδία προκρίθηκε χωρίς να χρειαστεί να δώσει ούτε ένα παιχνίδι. Η συγχώνευση, όμως, αποδείχθηκε καταστροφική.

Γερμανοί και Αυστριακοί δεν λειτούργησαν ποτέ ως ενιαίο σύνολο. Στον πρώτο κιόλας γύρο αναδείχθηκαν ισόπαλοι 1-1 με την Ελβετία. Τότε δεν υπήρχαν πέναλτι ούτε διαδικασία πρόκρισης στην παράταση. Οι αγώνες επαναλαμβάνονταν.

Στον επαναληπτικό, οι Γερμανοί προηγήθηκαν 2-0, όμως η Ελβετία έκανε μία από τις μεγαλύτερες ανατροπές της εποχής και επικράτησε με 4-2, αφήνοντας εκτός τη «μεγάλη» Γερμανία.

Ο άνθρωπος που αρνήθηκε να παίξει για τον Χίτλερ

Η πιο συγκλονιστική ιστορία εκείνης της περιόδου δεν γράφτηκε μέσα στο γήπεδο. Γράφτηκε από έναν άνθρωπο.

Τον Ματίας Σίντελαρ.

Για πολλούς ήταν ο καλύτερος ποδοσφαιριστής της Ευρώπης πριν εμφανιστεί ο Πελέ και ο Ντι Στέφανο. Ο «Μότσαρτ του ποδοσφαίρου», όπως τον αποκαλούσαν, αποτέλεσε το σύμβολο της αυστριακής Εθνικής ομάδας.

Μετά το Anschluss δέχθηκε πιέσεις να αγωνιστεί με τη ναζιστική Γερμανία. Δεν το έκανε ποτέ. Επισήμως επικαλέστηκε την ηλικία και τραυματισμούς.

Ανεπισήμως, πολλοί υποστήριξαν πως αρνήθηκε να υπηρετήσει το καθεστώς. Τον Ιανουάριο του 1939 βρέθηκε νεκρός στο σπίτι του μαζί με τη σύντροφό του. Η επίσημη αιτία θανάτου ήταν δηλητηρίαση από μονοξείδιο του άνθρακα. Μέχρι σήμερα, όμως, η υπόθεσή του αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα μυστήρια στην ιστορία του ποδοσφαίρου.

Κάποιοι πιστεύουν πως επρόκειτο για δυστύχημα. Άλλοι θεωρούν πως δολοφονήθηκε από το ναζιστικό καθεστώς.

Η αλήθεια δεν αποδείχθηκε ποτέ.

Η Κούβα που σόκαρε (για λίγες μέρες) την Ευρώπη

Το τουρνουά του 1938 δεν είχε φάση ομίλων. Ήταν νοκ άουτ από την πρώτη ημέρα. Αν ένα παιχνίδι έληγε ισόπαλο, δεν υπήρχε ούτε παράταση, ούτε πέναλτι. Οι δύο ομάδες έπαιζαν ξανά λίγες ημέρες αργότερα.

Η μεγαλύτερη έκπληξη του πρώτου γύρου ήρθε από μία ομάδα που ελάχιστοι πίστευαν πως μπορούσε να κάνει οτιδήποτε αξιόλογο. Από την Κούβα. Στην πρώτη και μοναδική συμμετοχή της σε Παγκόσμιο Κύπελλο, αναδείχθηκε ισόπαλη 3-3 με τη Ρουμανία. Στον επαναληπτικό, οι Καραϊβικοί έγραψαν ιστορία.

Με γκολ των Έκτορ Σοκόρο και Τομάς Φερνάντες, επικράτησαν 2-1 και έγιναν η πρώτη ομάδα από την Καραϊβική που προκρίθηκε σε προημιτελικά Μουντιάλ. Παραμένει μέχρι σήμερα η μοναδική νίκη της Κούβας σε τελική φάση Παγκοσμίου Κυπέλλου.

Στα προημιτελικά, όμως, η πραγματικότητα ήταν πολύ πιο σκληρή. Η Σουηδία διέλυσε την Κούβα με 8-0, με τον Γκούσταβ Βέτερστρεμ να σημειώνει χατ-τρικ. Το παραμύθι είχε τελειώσει, αλλά η Κούβα έμεινε για πάντα στην ιστορία.

Η Βραζιλία που πίστεψε ότι ο τελικός ήταν… δεδομένος

Αν υπήρχε μία ομάδα που έδειχνε ικανή να σταματήσει την Ιταλία, αυτή ήταν η Βραζιλία.

Οι Βραζιλιάνοι είχαν ταξιδέψει στη Γαλλία με τον πιο εντυπωσιακό ποδοσφαιριστή του τουρνουά. Ο Λεονίντας ντα Σίλβα, γνωστός ως «Μαύρο Διαμάντι», είχε μαγέψει την Ευρώπη με την τεχνική του, την ταχύτητα και τις κινήσεις του μέσα στην περιοχή. Με επτά γκολ αναδείχθηκε πρώτος σκόρερ της διοργάνωσης, παρότι δεν αγωνίστηκε σε όλα τα παιχνίδια.

Η πορεία της Βραζιλίας ήταν εντυπωσιακή. Στον πρώτο γύρο χρειάστηκε παράταση για να λυγίσει την Πολωνία με 6-5, σε ένα από τα πιο θεαματικά παιχνίδια στην ιστορία των Μουντιάλ.

Ο Λεονίντας πέτυχε χατ-τρικ, ενώ τα υπόλοιπα γκολ σημείωσαν οι Περάσιο (2) και Ρομέου. Για τους Πολωνούς, ο θρυλικός Έρνεστ Βίλιμοφσκι πέτυχε τέσσερα γκολ, κάτι που δεν είχε ξανασυμβεί ποτέ σε Παγκόσμιο Κύπελλο από παίκτη της ηττημένης ομάδας.

Στα προημιτελικά απέναντι στην Τσεχοσλοβακία, το παιχνίδι εξελίχθηκε σε πραγματική μάχη. Έληξε 1-1 και χρειάστηκε επαναληπτικός, όπου η Βραζιλία επικράτησε με 2-1 χάρη σε δύο γκολ του Λεονίντας.

Όλα έδειχναν πως ο δρόμος προς τον τελικό ήταν ανοιχτός.

Η γκάφα που ακόμη πληγώνει τους Βραζιλιάνους

Στον ημιτελικό απέναντι στην Ιταλία, ο προπονητής της Βραζιλίας, Αντεμάρ Πιμέντα, άφησε εκτός ενδεκάδας τον Λεονίντας. Οι εκδοχές διαφέρουν μέχρι σήμερα. Κάποιοι υποστηρίζουν πως ο σπουδαίος επιθετικός αντιμετώπιζε μυϊκές ενοχλήσεις. Άλλοι πως ο προπονητής του ήθελε να τον ξεκουράσει, θεωρώντας σχεδόν βέβαιη την πρόκριση στον τελικό.

Η Ιταλία εκμεταλλεύτηκε την απουσία του κορυφαίου ποδοσφαιριστή της Βραζιλίας και πήρε τη νίκη με 2-1. Ο Τζίνο Κολάουσι άνοιξε το σκορ στο 51ο λεπτό, ο Ρομέου ισοφάρισε προσωρινά για τη Βραζιλία και στο 60′ ο αρχηγός Τζουζέπε Μεάτσα ευστόχησε σε πέναλτι, χαρίζοντας στην Ιταλία την πρόκριση στον τελικό.

Η συγκεκριμένη απόφαση εξακολουθεί να θεωρείται ένα από τα μεγαλύτερα λάθη στην ιστορία του Παγκοσμίου Κυπέλλου.

Το πέναλτι που έμεινε στην ιστορία για έναν… απίθανο λόγο

Το γκολ του Μεάτσα δεν έμεινε αξέχαστο μόνο επειδή έστειλε την Ιταλία στον τελικό. Την ώρα που ετοιμαζόταν να εκτελέσει το πέναλτι, έσπασε το κορδόνι που κρατούσε το σορτσάκι του.

Ο Ιταλός αρχηγός το έπιασε με το αριστερό του χέρι για να μην πέσει και, με απόλυτη ψυχραιμία, εκτέλεσε με το δεξί, στέλνοντας την μπάλα στα δίχτυα. Η εικόνα του να πανηγυρίζει κρατώντας το σορτσάκι του έγινε μία από τις πιο χαρακτηριστικές φωτογραφίες στην ιστορία των Μουντιάλ.

Χρόνια αργότερα, όταν ρωτήθηκε για εκείνη τη στιγμή, απάντησε χαμογελώντας:

«Αν άφηνα το χέρι μου, θα έπεφτε το σορτσάκι. Έπρεπε να σκοράρω και να… μείνω ντυμένος.»

Ο τελικός που χάρισε στην Ιταλία την αθανασία

Στις 19 Ιουνίου 1938, στο «Σταντ Ολιμπίκ ντε Κολόμπ», η Ιταλία αντιμετώπισε την εξαιρετική Ουγγαρία.

Οι Ούγγροι είχαν αποκλείσει στα ημιτελικά τη Σουηδία με 5-1, έχοντας σε τρομερή κατάσταση τον Γκιόργκι Σάροσι και τον Γκιούλα Ζένγκελερ.

Ωστόσο, η Ιταλία μπήκε αποφασισμένη να διατηρήσει τα σκήπτρα της. Μόλις στο 6ο λεπτό, ο Τζίνο Κολάουσι έκανε το 1-0. Η απάντηση της Ουγγαρίας ήταν άμεση, με τον Παλ Τίτκος να ισοφαρίζει δύο λεπτά αργότερα. Η χαρά της κράτησε λίγο.

Στο 16′, ο μεγάλος φορ της Ιταλίας, Σίλβιο Πιόλα, έδωσε ξανά το προβάδισμα στους «Ατζούρι», ενώ λίγο πριν από το ημίχρονο ο Κολάουσι σημείωσε και δεύτερο προσωπικό γκολ για το 3-1.

Η Ουγγαρία δεν εγκατέλειψε. Στο 70′, ο αρχηγός Γκιόργκι Σάροσι μείωσε σε 3-2 και έδωσε νέο ενδιαφέρον στον τελικό. Η τελευταία λέξη, όμως, ανήκε ξανά στον Πιόλα. Στο 82ο λεπτό διαμόρφωσε το τελικό 4-2 και χάρισε στην Ιταλία το δεύτερο συνεχόμενο Παγκόσμιο Κύπελλο, κάτι που καμία άλλη χώρα δεν είχε πετύχει μέχρι τότε.

Ο Μουσολίνι, ο μύθος και η πραγματικότητα

Καμία ιστορία για το Μουντιάλ του 1938 δεν μπορεί να αποφύγει το όνομα του Μπενίτο Μουσολίνι.

Ο Ιταλός δικτάτορας είχε αντιληφθεί από νωρίς τη δύναμη του αθλητισμού ως μέσο προπαγάνδας και η επιτυχία της Εθνικής ομάδας αποτελούσε προσωπική του υπόθεση. Οι ποδοσφαιριστές του Βιτόριο Πότσο χαιρετούσαν φασιστικά πριν από κάθε παιχνίδι, ακολουθώντας τις επιταγές του καθεστώτος, ενώ σε αρκετά γαλλικά γήπεδα αποδοκιμάζονταν έντονα από το κοινό.

Υπάρχει, επίσης, ο διάσημος μύθος πως πριν από τον τελικό ο Μουσολίνι έστειλε τηλεγράφημα που έγραφε: «Vincere o morire» – «Νίκη ή θάνατος».

Η φράση πέρασε στην ιστορία, όμως μέχρι σήμερα δεν έχει βρεθεί καμία ιστορική απόδειξη ότι το συγκεκριμένο τηλεγράφημα στάλθηκε ποτέ. Οι περισσότεροι ιστορικοί συμφωνούν πως πρόκειται για έναν θρύλο που γεννήθηκε τα επόμενα χρόνια.

Αυτό που είναι βέβαιο, όμως, είναι πως η κατάκτηση του τροπαίου χρησιμοποιήθηκε αμέσως από το φασιστικό καθεστώς ως εργαλείο πολιτικής προπαγάνδας.

Το τελευταίο καλοκαίρι πριν από τον πόλεμο

Όταν ο αρχηγός της Ιταλίας σήκωσε το τρόπαιο στον γαλλικό ουρανό, κανείς δεν μπορούσε να γνωρίζει ότι το ποδόσφαιρο θα έμπαινε σε αναγκαστική παύση.

Λίγο περισσότερο από έναν χρόνο αργότερα, η Γερμανία εισέβαλε στην Πολωνία και ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος ξεκίνησε.

Τα Μουντιάλ του 1942 και του 1946 δεν πραγματοποιήθηκαν ποτέ και η κορυφαία ποδοσφαιρική διοργάνωση επέστρεψε μόλις το 1950, στη Βραζιλία, σε έναν κόσμο εντελώς διαφορετικό.