Για αυξημένο κίνδυνο ακραίων θερμοκρασιών και στην Ελλάδα προειδοποιούν οι επιστήμονες, με αφορμή το πρωτοφανές κύμα καύσωνα που πλήττει την κεντρική Ευρώπη. Όπως επισημαίνεται ο καύσωνας αναμένεται να χτυπήσει τις περιοχές όπως η Θεσσαλία, η Κεντρική και Ανατολική Μακεδονία, η Θράκη, η Βοιωτία, η Ανατολική Στερεά, η Αττική και τμήματα της Πελοποννήσου.
«Η Ελλάδα, ως χώρα της ανατολικής Μεσογείου, βρίσκεται σε περιοχή υψηλής επικινδυνότητας όσον αφορά στην εμφάνιση ακραία υψηλών θερμοκρασιών», τονίζει ο καθηγητής Φυσικής του Πανεπιστημίου Πατρών και του Εργαστηρίου Φυσικής της Ατμόσφαιρας, Αθανάσιος Αργυρίου, μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ για το κύμα καύσωνα που σαρώνει την Ευρώπη τις τελευταίες εβδομάδες.
Σύμφωνα με τον ίδιο, παρόμοια κύματα καύσωνα με αυτά που καταγράφηκαν πρόσφατα στην Ευρώπη και στα Βαλκάνια μπορούν να εκδηλωθούν και στην Ελλάδα.
Reuters/Abdul Saboor
Ο καθηγητής υπενθυμίζει ότι «η κοινή έκθεση Copernicus (Πρόγραμμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την παρατήρηση της Γης) και WMO (Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός) αναφέρει πως από τη δεκαετία του 1980 η Ευρώπη θερμαίνεται περίπου δύο φορές ταχύτερα από τον παγκόσμιο μέσο όρο».
Οι αιτίες των ακραίων θερμικών φαινομένων
Ο Αθανάσιος Αργυρίου εξηγεί ότι «τα πρόσφατα επεισόδια καύσωνα στην Ευρώπη δεν οφείλονται σε έναν μόνο παράγοντα, αλλά στη συνδυασμένη επίδραση ατμοσφαιρικών συνθηκών και κλιματικών μεταβολών». Ο άμεσος μηχανισμός, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι «η εμφάνιση πεδίων υψηλών πιέσεων μεγάλης διάρκειας, συχνά με μορφή “θερμικού θόλου ή εμποδισμού Ω”».
Σε τέτοιες περιπτώσεις, ο αέρας «πιέζεται» προς το έδαφος, θερμαίνεται αδιαβατικά και επικρατούν ασθενείς άνεμοι. Η έντονη ηλιοφάνεια και η απουσία νεφών ενισχύουν τη θερμότητα, ενώ παράλληλα μεταφέρονται θερμές αέριες μάζες από τη Βόρεια Αφρική και την Ιβηρική χερσόνησο προς τη δυτική, κεντρική και νότια Ευρώπη.
Το ξηρό έδαφος επιτείνει ακόμη περισσότερο τη θέρμανση, καθώς μειώνεται η ψύξη μέσω εξατμισοδιαπνοής. Οι συνθήκες αυτές, σε συνδυασμό με το θερμότερο κλίμα, οδηγούν σήμερα σε υψηλότερες θερμοκρασίες σε σχέση με προηγούμενες δεκαετίες.
Reuters/Alice Sacco
Διαδοχικά επεισόδια και θερμική επιβάρυνση
Αναφερόμενος στη διαδοχή των καυσώνων, ο καθηγητής σημειώνει ότι «η χρονική εγγύτητα των επεισοδίων σχετίζεται με την εμμονή ή την επαναφορά ευνοϊκής για τη δημιουργία “θερμικού θόλου” ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας». Τα αντικυκλωνικά συστήματα, όπως εξηγεί, μπορούν να παραμένουν για αρκετές ημέρες ή να επανεμφανίζονται μέσα στην ίδια περίοδο.
Όταν προηγείται ξηρή και θερμή περίοδος, το έδαφος και τα κατώτερα στρώματα της ατμόσφαιρας είναι ήδη θερμότερα, γεγονός που επιτρέπει την ταχύτερη εκδήλωση νέων ακραίων θερμικών επεισοδίων. «Η Ευρώπη είναι σήμερα η ταχύτερα θερμαινόμενη ήπειρος», υπογραμμίζει ο καθηγητής.
REUTERS/Maryam Majd
Ιστορικά παραδείγματα και ανθρώπινες απώλειες
Η Ευρώπη έχει βιώσει σημαντικά επεισόδια καύσωνα και στο παρελθόν, όπως το 2003 στη δυτική και νότια Ευρώπη, το 2010 στη Ρωσία και την ανατολική Ευρώπη, το 2019 στη δυτική Ευρώπη, καθώς και το εξαιρετικά θερμό καλοκαίρι του 2022. Οι καύσωνες του 2023 στη Μεσόγειο και στην Ελλάδα επιβεβαιώνουν τη συνεχή επιδείνωση του φαινομένου.
Όπως σημειώνει ο καθηγητής, «η διαφορά σήμερα είναι ότι τέτοια επεισόδια εμφανίζονται σε θερμότερο κλίμα, με αποτέλεσμα να είναι συχνότερα, εντονότερα και πιο επιβαρυντικά για την υγεία». Σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Nature Medicine, το καλοκαίρι του 2022 εκτιμήθηκαν περίπου 61.672 θάνατοι σχετιζόμενοι με τη ζέστη στην Ευρώπη.
Reuters/Andrew Boyers
Η Ελλάδα στο επίκεντρο κινδύνου
Απαντώντας στο ερώτημα αν είναι πιθανό να εκδηλωθούν ανάλογης έντασης φαινόμενα στη χώρα μας, ο καθηγητής υπογραμμίζει: «Η Ελλάδα, ως χώρα της ανατολικής Μεσογείου, βρίσκεται σε περιοχή υψηλής επικινδυνότητας». Οι πιο ευάλωτες περιοχές είναι οι Θεσσαλία, Κεντρική και Ανατολική Μακεδονία, Θράκη, Βοιωτία, Ανατολική Στερεά, Αττική και τμήματα της Πελοποννήσου.
Τα μεγάλα αστικά κέντρα, όπως η Αθήνα και η Θεσσαλονίκη, επιβαρύνονται επιπλέον από το φαινόμενο της αστικής θερμικής νησίδας, κυρίως τη νύχτα. Αντίθετα, τα νησιά και οι παράκτιες περιοχές εμφανίζουν χαμηλότερες μέγιστες θερμοκρασίες, ωστόσο η υψηλή υγρασία αυξάνει τη θερμική δυσφορία.
Eurokinissi/ΜΟΤΙΟΝΤΕΑΜ/ΒΕΡΒΕΡΙΔΗΣ ΒΑΣΙΛΗΣ
Προληπτικά μέτρα και προσαρμογή
Σχετικά με τα μέτρα πρόληψης, ο Αθανάσιος Αργυρίου αναφέρει ότι «από μετεωρολογικής – κλιματικής σκοπιάς δεν μπορούν να ληφθούν προληπτικά μέτρα σε ευρωπαϊκό επίπεδο». Όπως προσθέτει, «τα υπόλοιπα αποτελούν αντικείμενο της Πολιτικής Προστασίας και των ειδικών της υγείας».
Για την Ελλάδα, ο καθηγητής επισημαίνει την ανάγκη για «έγκαιρη πρόγνωση επεισοδίων καυσώνων και έντονων ξηρασιών, ώστε να τίθενται εγκαίρως σε εφαρμογή τα σχέδια πρόληψης». Τονίζει επίσης τη σημασία της ενημέρωσης του πληθυσμού και του σωστού πολεοδομικού σχεδιασμού, ώστε οι πολίτες να ζουν σε δροσερότερους και πιο ανθεκτικούς χώρους.
