Για δεκαετίες οι επιστήμονες προσπαθούσαν να λύσουν ένα από τα μεγαλύτερα μυστήρια της εξέλιξης των θαλάσσιων οργανισμών. Τι συνέβη στα ψάρια μετά την πτώση του γιγάντιου αστεροειδούς που χτύπησε τη Γη πριν από 66 εκατομμύρια χρόνια και προκάλεσε τη μαζική εξαφάνιση των δεινοσαύρων;
Το πρόβλημα ήταν ότι το απολιθωμένο αρχείο παρουσίαζε ένα τεράστιο κενό. Για περίπου δέκα εκατομμύρια χρόνια μετά την καταστροφή, τα ίχνη των ψαριών ήταν ελάχιστα, δημιουργώντας αυτό που οι παλαιοντολόγοι ονόμασαν «Χάσμα Πάτερσον», από το όνομα του Βρετανού επιστήμονα Κόλιν Πάτερσον που πρώτος επισήμανε το πρόβλημα.
Σήμερα, μια διεθνής ομάδα ερευνητών φαίνεται να έδωσε την απάντηση. Σε μια απομακρυσμένη περιοχή της Ανατολικής Ερήμου της Αιγύπτου, οι επιστήμονες ανακάλυψαν ένα εξαιρετικά σπάνιο απολιθωματοφόρο κοίτασμα ηλικίας 62,2 εκατομμυρίων ετών, το οποίο φωτίζει για πρώτη φορά τη σκοτεινή εκείνη περίοδο της ιστορίας της ζωής.
Η ανακάλυψη, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Science Advances, θεωρείται από τις σημαντικότερες των τελευταίων ετών στην παλαιοντολογία των θαλάσσιων οικοσυστημάτων.
Το κοίτασμα, γνωστό ως «Qreiya 3», λειτούργησε σαν μια πραγματική χρονοκάψουλα. Πρόκειται για έναν αρχαίο βαθύ θαλάσσιο πυθμένα, όπου οι εξαιρετικά χαμηλές συγκεντρώσεις οξυγόνου εμπόδισαν τους αποσυνθέτες οργανισμούς να καταστρέψουν τα νεκρά ζώα. Έτσι, εκατοντάδες σκελετοί διατηρήθηκαν σχεδόν άθικτοι επί δεκάδες εκατομμύρια χρόνια.
Οι ερευνητές εντόπισαν περισσότερα από 20 διαφορετικά είδη ψαριών, πολλά από τα οποία παρουσιάζουν εντυπωσιακές ομοιότητες με σύγχρονες μορφές ζωής. Ανάμεσά τους βρέθηκαν οι αρχαιότεροι γνωστοί εκπρόσωποι συγγενών των ιππόκαμπων, αλλά και πρόγονοι ψαριών που καταναλώνει σήμερα ο άνθρωπος, όπως οι τόνοι, οι σκουμπρίδες και τα σαφρίδια.
Το πιο εντυπωσιακό συμπέρασμα της έρευνας είναι ότι οι λεγόμενοι περκομόρφοι – η ομάδα στην οποία ανήκει σήμερα η πλειονότητα των οστεϊχθύων των ωκεανών – είχαν ήδη κυριαρχήσει στα θαλάσσια οικοσυστήματα μόλις τέσσερα εκατομμύρια χρόνια μετά την πρόσκρουση του αστεροειδούς.
Μέχρι σήμερα, πολλοί επιστήμονες πίστευαν ότι η ανάκαμψη των ωκεανών ήταν πολύ πιο αργή. Τα νέα στοιχεία δείχνουν ότι η εξαφάνιση των μεγάλων θαλάσσιων θηρευτών του Κρητιδικού άφησε τεράστια οικολογικά κενά, τα οποία οι πρόγονοι των σύγχρονων ψαριών εκμεταλλεύθηκαν με εντυπωσιακή ταχύτητα.
Με άλλα λόγια, όπως τα θηλαστικά εκμεταλλεύθηκαν την εξαφάνιση των δεινοσαύρων για να κυριαρχήσουν στη στεριά, έτσι και τα σύγχρονα ψάρια εκμεταλλεύθηκαν την κατάρρευση των παλαιών θαλάσσιων οικοσυστημάτων για να κατακτήσουν τους ωκεανούς.
Η ανακάλυψη προσφέρει επίσης ένα σημαντικό μάθημα για την ίδια την επιστήμη. Οι ερευνητές τονίζουν ότι η υπερβολική εστίαση σε απολιθώματα από την Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική είχε αφήσει ανεξερεύνητες περιοχές όπως η Βόρεια Αφρική, οι οποίες μπορεί να κρύβουν κρίσιμες απαντήσεις για την ιστορία της ζωής στη Γη.
Όπως χαρακτηριστικά δήλωσαν οι επιστήμονες, το αιγυπτιακό κοίτασμα αποτελεί μόνο «μια μικρή ακτίνα φωτός σε έναν μέχρι πρότινος σκοτεινό διάδρομο της εξέλιξης». Και όλα δείχνουν ότι τα μεγαλύτερα μυστικά για την ανάκαμψη της ζωής μετά τη μεγαλύτερη καταστροφή της ιστορίας του πλανήτη μας μόλις αρχίζουν να αποκαλύπτονται.
