H Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε περιορισμένη χαλάρωση των δημοσιονομικών κανόνων για τη χρηματοδότηση μέτρων αντιμετώπισης της ενεργειακής κρίσης, απορρίπτοντας ουσιαστικά το αίτημα της Ιταλίας για ευρύτερη εξαίρεση των σχετικών δαπανών από τους κανόνες της ΕΕ.
Η απόφαση προβλέπει ότι, εντός του υφιστάμενου ορίου ευελιξίας του 1,5% του ΑΕΠ που ισχύει στο πλαίσιο της εθνικής ρήτρας διαφυγής για τις αμυντικές δαπάνες, τα κράτη-μέλη θα μπορούν να διαθέτουν έως 0,3% του ΑΕΠ ετησίως για συγκεκριμένα μέτρα ενεργειακής στήριξης κατά την περίοδο 2026-2028. Το συνολικό ανώτατο όριο ορίζεται στο 0,6% του ΑΕΠ.
Την ανακοίνωση έκανε ο Επίτροπος Οικονομίας, Βλάντις Ντομπρόβσκις, κατά την παρουσίαση του Εαρινού Ευρωπαϊκού Εξαμήνου στις Βρυξέλλες. «Βλέπουμε ότι η ενεργειακή κρίση διαρκεί περισσότερο από ό,τι είχε αρχικά προβλεφθεί. Τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν κλειστά, γεγονός που διατηρεί τις τιμές των καυσίμων σε υψηλά επίπεδα και επιβαρύνει την οικονομική ανάπτυξη και τον πληθωρισμό», δήλωσε ο Επίτροπος.
Όπως ανέφερε, η Επιτροπή λαμβάνει υπόψη τον αντίκτυπο του ενεργειακού σοκ που προκλήθηκε από τη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή, επιμένοντας ωστόσο ότι τα μέτρα στήριξης νοικοκυριών και επιχειρήσεων πρέπει να είναι «προσωρινά και στοχευμένα», χωρίς να αυξάνουν τη συνολική ζήτηση για ορυκτά καύσιμα.
Ευελιξία για ενεργειακή μετάβαση
Σύμφωνα με τον Ντομπρόβσκις, η Επιτροπή αποφάσισε ότι οι δαπάνες που ενισχύουν την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης και επιταχύνουν την ενεργειακή μετάβαση μπορούν να υπαχθούν στην υφιστάμενη ευελιξία της εθνικής ρήτρας διαφυγής για τις αμυντικές δαπάνες. Στις επιλέξιμες δαπάνες περιλαμβάνονται προγράμματα αντικατάστασης λεβήτων, εγκατάστασης αντλιών θερμότητας και φωτοβολταϊκών, καθώς και κίνητρα για την αγορά ηλεκτρικών οχημάτων.
Η διεύρυνση του πεδίου εφαρμογής της ρήτρας διαφυγής εξετάστηκε κατόπιν αιτήματος ενός κράτους-μέλους, της Ιταλίας. Ωστόσο, η Επιτροπή δεν υιοθέτησε το αίτημα για γενικευμένη εξαίρεση όλων των έκτακτων ενεργειακών μέτρων, περιορίζοντας την πρόσθετη ευελιξία σε παρεμβάσεις που συμβάλλουν στη μείωση της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα και στην ενεργειακή μετάβαση.
Διαδικασία και προϋποθέσεις
Από την πλευρά τους, τα κράτη-μέλη θα πρέπει να υποβάλουν σχετικό αίτημα προκειμένου να επεκτείνουν τη χρήση της ρήτρας διαφυγής και στον ενεργειακό τομέα. Για τη μεγάλη πλειονότητα των χωρών η διαδικασία αναμένεται να είναι ουσιαστικά αυτόματη, καθώς δεν έχουν εξαντλήσει το περιθώριο ευελιξίας του 1,5% του ΑΕΠ.
Αντίθετα, για τις χώρες που έχουν ήδη αξιοποιήσει πλήρως το 1,5% του ΑΕΠ, τυχόν υπέρβασή του για τη χρηματοδότηση ενεργειακών μέτρων θα υπόκειται σε πρόσθετη αξιολόγηση της δημοσιονομικής βιωσιμότητας και ειδικότερα της βιωσιμότητας του δημόσιου χρέους.
Συστάσεις και εναλλακτικές πηγές χρηματοδότησης
Επιπλέον, η Επιτροπή καλεί τα κράτη-μέλη να παραμείνουν συνεπή προς τις δημοσιονομικές τους υποχρεώσεις στο πλαίσιο των μεσοπρόθεσμων σχεδίων ή των διαδικασιών υπερβολικού ελλείμματος. Όπως τονίζει, αυτό θα συμβάλει στη βελτίωση της ποιότητας και της αποτελεσματικότητας των δημόσιων δαπανών.
Παράλληλα, υπενθυμίζει ότι υπάρχουν και άλλες δυνατότητες κινητοποίησης ευρωπαϊκών πόρων για την αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης. Ο Επίτροπος Συνοχής και Μεταρρυθμίσεων, Ραφαέλε Φίτο, απέστειλε επιστολή στις αρμόδιες αρχές των κρατών-μελών, ενθαρρύνοντάς τα να αξιοποιήσουν τους διαθέσιμους πόρους του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (RRF) και της Πολιτικής Συνοχής, που μπορούν να χρηματοδοτήσουν σχετικά μέτρα.
Δέκα κράτη-μέλη σε διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος
Στο πλαίσιο της εαρινής αξιολόγησης των δημόσιων οικονομικών, εννέα χώρες βρίσκονται ήδη σε διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος: Αυστρία, Βέλγιο, Φινλανδία, Γαλλία, Ουγγαρία, Ιταλία, Πολωνία, Ρουμανία και Σλοβακία. Η Επιτροπή εκτιμά ότι έχουν λάβει αποτελεσματικά μέτρα για τη διόρθωση των αποκλίσεών τους.
Παράλληλα, εισηγείται την έξοδο της Μάλτας από τη σχετική διαδικασία, ενώ θεωρεί ότι δικαιολογείται η έναρξή της για τη Βουλγαρία.
