Το doomscrolling παγιδεύει ολοένα και περισσότερα παιδιά και εφήβους σε μια αδιάκοπη ροή αγχωτικού ψηφιακού περιεχομένου, υπογραμμίζοντας την ανάγκη για έγκαιρη παρέμβαση, καλλιέργεια υγιών ψηφιακών συνηθειών και ουσιαστική στήριξη από γονείς και εκπαιδευτικούς.
Καθημερινά, χιλιάδες νέοι μένουν «καρφωμένοι» στις οθόνες τους, όπου το ασταμάτητο scroll λειτουργεί σχεδόν υπνωτιστικά. Τα «λίγα λεπτά» μετατρέπονται σε ώρες, κατά τις οποίες καταναλώνουν ατελείωτες ροές αρνητικών ειδήσεων και περιεχομένου. Αντί να ανακουφίζονται, βιώνουν περισσότερο άγχος, δυσθυμία και αίσθηση απειλής.
Η εφηβεία και η νεαρή ενήλικη ζωή είναι περίοδοι κατά τις οποίες ο εγκέφαλος, η προσοχή και οι ψυχοκοινωνικές δεξιότητες βρίσκονται σε εξέλιξη. Έτσι, η συγκεκριμένη ψηφιακή συνήθεια μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα επιβαρυντική.
Ο όρος doomscrolling προέρχεται από τις λέξεις «doom» (καταστροφή/μοιραίο) και «scrolling» (κύλιση της οθόνης). Εμφανίστηκε στα μέσα της δεκαετίας του 2010 και έγινε γνωστός την περίοδο της πανδημίας COVID-19, όταν οι άνθρωποι περνούσαν ώρες αναζητώντας ειδήσεις για υγειονομικές και κοινωνικές απειλές.
Σήμερα, η έννοια έχει διευρυνθεί και περιγράφει κάθε μορφή καταναγκαστικού scrolling που κρατά τον χρήστη παγιδευμένο στην οθόνη, ακόμη κι όταν το περιεχόμενο τον κουράζει ή τον αγχώνει. Για τα παιδιά και τους εφήβους, αυτή η παγίδα είναι ακόμη πιο ισχυρή.
Οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης είναι σχεδιασμένες ώστε να διατηρούν την προσοχή του χρήστη. Οι αλγόριθμοι προτείνουν συνεχώς νέο, πιο έντονο ή πιο συναισθηματικά φορτισμένο περιεχόμενο, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο κατανάλωσης πληροφορίας. Ένα παιδί μπορεί να ξεκινήσει για «λίγα λεπτά» και να βρεθεί ύστερα από πολλή ώρα ανήσυχο, κουρασμένο και ανίκανο να αποσυνδεθεί.
Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι δεν πρόκειται απλώς για «πολλή ώρα στο κινητό», αλλά για μια επαναλαμβανόμενη συμπεριφορά που συνδέεται με άγχος, κόπωση, δυσκολία συγκέντρωσης και αίσθηση απώλειας ελέγχου. Όσο περισσότερο ο έφηβος εκτίθεται σε αρνητικό περιεχόμενο, τόσο περισσότερο αισθάνεται την ανάγκη να συνεχίσει να ψάχνει, σαν να προσπαθεί να προλάβει έναν ατελείωτο κίνδυνο.
Η ανάγκη για έγκαιρη παρέμβαση
Τα τελευταία χρόνια, η ψυχική υγεία παιδιών και εφήβων βρίσκεται στο επίκεντρο των διεθνών προτεραιοτήτων δημόσιας υγείας. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει θέσει την ψυχική ευημερία ως κορυφαία προτεραιότητα, καθώς η ψηφιοποίηση, τα κοινωνικά δίκτυα και οι κοινωνικοοικονομικές πιέσεις επηρεάζουν άμεσα τη σωματική και ψυχική ανάπτυξη των νέων.
Στην Ελλάδα, για χρόνια υπήρχε έλλειψη οργανωμένων παρεμβάσεων πρόληψης και υποστήριξης. Αυτό το κενό επιχειρεί να καλύψει η Εθνική Δράση Προαγωγής Υγείας Παιδιού και Οικογένειας, δίνοντας έμφαση στην ενημέρωση, την πρόληψη και την ενίσχυση της ψυχικής ανθεκτικότητας των παιδιών, των εφήβων και των οικογενειών τους.
«ΡΙΣΠΕΚΤ στη Ζωή σου»
Το πρόγραμμα «ΡΙΣΠΕΚΤ στη Ζωή σου» περιλαμβάνει ειδικό πυλώνα αφιερωμένο στο φαινόμενο του doomscrolling και στις επιπτώσεις της υπερκατανάλωσης ψηφιακού περιεχομένου σε παιδιά, εφήβους και νέους.
Η δράση στοχεύει στην ενημέρωση και ευαισθητοποίηση νέων, γονέων και εκπαιδευτικών, προωθώντας πιο υγιείς ψηφιακές συνήθειες. Παρέχει πρακτικά εργαλεία για την αναγνώριση προβληματικής χρήσης, την ενίσχυση της κριτικής σκέψης και την πρόληψη των συνεπειών της παρατεταμένης έκθεσης σε αγχωτικό περιεχόμενο.
Η Εθνική Δράση αποτελεί πρωτοβουλία του Υπουργείου Υγείας σε συνεργασία με τη UNICEF Ελλάδας, χρηματοδοτείται από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας «Ελλάδα 2.0» της Ευρωπαϊκής Ένωσης – NextGenerationEU και υλοποιείται με την επιστημονική καθοδήγηση ακαδημαϊκών φορέων και επαγγελματιών υγείας.
Σε μια εποχή όπου η οθόνη είναι διαρκώς παρούσα στη ζωή των παιδιών, το ζητούμενο δεν είναι να τα αποκόψουμε από τον ψηφιακό κόσμο, αλλά να τα βοηθήσουμε να μη χαθούν μέσα του. Να μάθουν πότε η ενημέρωση μετατρέπεται σε άγχος, πότε η ψυχαγωγία γίνεται εξάντληση και πότε το scrolling παύει να είναι επιλογή και γίνεται παγίδα.
