Τρεις μήνες μετά την κοινή επίθεση των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ κατά του Ιράν, η κατάσταση στην περιοχή παραμένει σε πλήρες αδιέξοδο. Ο αμερικανικός αποκλεισμός και ο έλεγχος που ασκεί η Τεχεράνη στο Στενό του Ορμούζ έχουν δημιουργήσει μια εύθραυστη ισορροπία, χωρίς καμία πλευρά να υποχωρεί.
Οι οικονομικές συνέπειες επιδεινώνονται, ενώ η ένταση κλιμακώνεται χωρίς ορατή διέξοδο. Αναλυτές προειδοποιούν ότι ένα λάθος υπολογισμού από την Ουάσινγκτον ή την Τεχεράνη θα μπορούσε να οδηγήσει σε νέα πολεμική σύγκρουση.
Ανησυχία για νέα στρατιωτική ανάφλεξη
Την ίδια στιγμή, στις ΗΠΑ και το Ισραήλ ενισχύονται οι φωνές που ζητούν νέα στρατιωτικά πλήγματα κατά του Ιράν. Υποστηρίζουν ότι η περαιτέρω πίεση θα αποδυναμώσει τη διαπραγματευτική θέση της Τεχεράνης και θα την αναγκάσει να επιστρέψει στις συνομιλίες.
Ωστόσο, ο Ντάνι Σιτρινόβιτς, ανώτερος ερευνητής για το Ιράν στο Ινστιτούτο Μελετών Εθνικής Ασφάλειας του Ισραήλ, θεωρεί ότι αυτή η στρατηγική έχει ήδη αποτύχει. «Έχουμε ήδη δοκιμάσει επανειλημμένα αυτή τη θεωρία και το Ιράν δεν υπέκυψε», σημείωσε, προειδοποιώντας ότι η περιοχή βρίσκεται πλέον σε πόλεμο φθοράς.
Αμετακίνητες θέσεις και σκληρά αιτήματα
Ιρανοί αξιωματούχοι δήλωσαν στο Reuters ότι το πυραυλικό πρόγραμμα, οι πυρηνικές δυνατότητες και ο έλεγχος του Στενού του Ορμούζ αποτελούν βασικούς πυλώνες επιβίωσης της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Η εγκατάλειψή τους, όπως τονίζουν, θα ισοδυναμούσε με παράδοση.
Παρά τις έμμεσες συνομιλίες με τη διαμεσολάβηση του Πακιστάν, δεν έχει σημειωθεί ουσιαστική πρόοδος. Οι διαφορές ανάμεσα στις δύο πλευρές παραμένουν τεράστιες.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες ζητούν να σταματήσει ο εμπλουτισμός ουρανίου για 20 χρόνια και να μεταφερθούν τα αποθέματα στις ΗΠΑ. Η Τεχεράνη, από την πλευρά της, απαιτεί τον τερματισμό των επιθέσεων, εγγυήσεις ασφαλείας, πολεμικές αποζημιώσεις και αναγνώριση της κυριαρχίας της στο Στενό του Ορμούζ — όρους που η Ουάσινγκτον απορρίπτει.
«Ο χρόνος τελειώνει», προειδοποιεί ο Τραμπ
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, προειδοποίησε ότι «ο χρόνος τελειώνει» για την Τεχεράνη, δηλώνοντας πως αν δεν υπάρξει συμφωνία, το Ιράν θα βρεθεί αντιμέτωπο με «πολύ δύσκολες συνέπειες».
Ο Αλί Βαέζ από το International Crisis Group εκτιμά ότι καμία πλευρά δεν είναι διατεθειμένη να προχωρήσει στις «επώδυνες παραχωρήσεις» που απαιτούνται για μια συμφωνία, καθώς αμφότερες θεωρούν ότι ο χρόνος λειτουργεί υπέρ τους.
Το Στενό του Ορμούζ στο επίκεντρο
Η αντιπαράθεση επικεντρώνεται στο Στενό του Ορμούζ, μία από τις σημαντικότερες θαλάσσιες οδούς παγκοσμίως. Πριν από τη σύγκρουση, από εκεί διερχόταν περίπου το 25% του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και το 20% του υγροποιημένου φυσικού αερίου.
Η σχεδόν πλήρης διακοπή της κυκλοφορίας προκαλεί σοβαρές επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία και στις αλυσίδες εφοδιασμού. Ο πρώην αξιωματούχος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ Άλαν Έιρ εκτιμά ότι μια συμφωνία ίσως να μην είναι πλέον εφικτή, υποστηρίζοντας ότι ο Τραμπ επιδιώκει μια ταπεινωτική ήττα του Ιράν.
Οικονομική πίεση και αναζήτηση προσωρινής λύσης
Παρά τη σκληρή στάση της Τεχεράνης, πηγές κοντά στο καθεστώς παραδέχονται ότι η χώρα δεν επιθυμεί μια παρατεταμένη κατάσταση «ούτε πολέμου ούτε ειρήνης». Η οικονομική κρίση βαθαίνει, ο πληθωρισμός αυξάνεται και η ανεργία επιδεινώνεται.
Το Ιράν επιδιώκει μια προσωρινή συμφωνία που θα οδηγούσε στο άνοιγμα των Στενών υπό ιρανική επιτήρηση, με αντάλλαγμα την άρση του αμερικανικού αποκλεισμού. Τα πιο δύσκολα ζητήματα, όπως οι κυρώσεις και το πυρηνικό πρόγραμμα, θα μετατεθούν για αργότερα.
Η Τεχεράνη εμφανίζεται διατεθειμένη να μειώσει ή να μεταφέρει μέρος των αποθεμάτων εμπλουτισμένου ουρανίου, κατά προτίμηση στη Ρωσία, ώστε να μπορεί να τα ανακτήσει αν παραβιαστεί η συμφωνία. Η Ουάσινγκτον απορρίπτει μέχρι στιγμής την πρόταση.
«Δεν υπάρχει στρατιωτική λύση»
Αναλυτές τονίζουν ότι η κρίση στα Στενά του Ορμούζ δύσκολα μπορεί να λυθεί στρατιωτικά χωρίς τεράστιο κόστος για τις ΗΠΑ. Ο Άαρον Ντέιβιντ Μίλερ, πρώην Αμερικανός διαπραγματευτής στη Μέση Ανατολή, θεωρεί ότι η έκβαση της κρίσης θα αποτελέσει καθοριστικό τεστ για την εξωτερική πολιτική του Τραμπ.
Από την πλευρά του, ο Αλί Βαέζ υποστηρίζει ότι δεν υπάρχει ρεαλιστική στρατιωτική λύση για τον έλεγχο των Στενών χωρίς μακροχρόνια και δαπανηρή αμερικανική παρουσία στο ιρανικό έδαφος. Έτσι, οι διαπραγματεύσεις παραμένουν η μοναδική βιώσιμη επιλογή.
Παρά τα επιχειρησιακά κέρδη των αμερικανοϊσραηλινών επιθέσεων, οι αναλυτές επισημαίνουν ότι δεν επετεύχθη στρατηγικό πλήγμα που να αλλάζει ουσιαστικά τη στάση του Ιράν. «Δεν ανατρέψαμε το καθεστώς. Αντίθετα, έχουμε απέναντί μας ένα πιο ριζοσπαστικοποιημένο Ιράν», υπογράμμισε ο Σιτρινόβιτς.
Όπως προειδοποιεί, η υποτίμηση της αντοχής της Τεχεράνης θα μπορούσε να οδηγήσει την Ουάσινγκτον σε νέα σύγκρουση, με την εσφαλμένη εκτίμηση ότι η πίεση θα φέρει συνθηκολόγηση.
