Η Νότια Αφρική φημίζεται για τον πλούτο των απολιθωμάτων της από την προϊστορική εποχή, ανάμεσά τους και ίχνη δεινοσαύρων. Πριν από περίπου 182 εκατομμύρια χρόνια, τεράστιες ηφαιστειακές εκρήξεις κάλυψαν με λάβα μεγάλο τμήμα της λεκάνης Καρού, όπου ζούσαν πολυάριθμοι δεινόσαυροι. Έκτοτε, το απολιθωμένο αρχείο της περιοχής κατά την Ιουρασική περίοδο (201–145 εκατ. χρόνια πριν) παρουσιάζει εντυπωσιακή σιωπή.

Το 2025, επιστήμονες ανακοίνωσαν την ανακάλυψη ιχνών δεινοσαύρων ηλικίας περίπου 140 εκατομμυρίων ετών σε απομονωμένη ακτή του Δυτικού Ακρωτηρίου. Ήταν τα πρώτα ίχνη αυτής της περιόδου (Κρητιδική, 145–66 εκατ. χρόνια πριν) που εντοπίστηκαν στη Νότια Αφρική.

Πλέον, νέα δεδομένα ενισχύουν τη σημασία των προηγούμενων ευρημάτων και προσθέτουν κρίσιμες πληροφορίες για την παρουσία δεινοσαύρων στην περιοχή.

Οι ιχνολόγοι που μελετούν απολιθωμένα ίχνη εργάζονται συστηματικά κατά μήκος των ακτών του Δυτικού Ακρωτηρίου, κοντά στο Knysna. Συνήθως εξετάζουν αποτυπώματα σε παράκτιους αιολινίτες — τσιμεντοποιημένες αμμοθίνες ηλικίας 50.000 έως 400.000 ετών.

Κατά τη διάρκεια επίσκεψης στις αρχές του 2025, η ερευνητική ομάδα εξερεύνησε έναν μικρό βραχώδη σχηματισμό της πρώιμης Κρητιδικής περιόδου, ο οποίος πλημμυρίζει με κάθε παλίρροια. Οι επιστήμονες ευελπιστούσαν να εντοπίσουν ένα δόντι θερόποδου, παρόμοιο με εκείνο που είχε βρεθεί από έναν 13χρονο το 2017.

Αντί για αυτό, η Linda Helm, μέλος της ομάδας, εντόπισε ίχνη δεινοσαύρων. Μια προσεκτικότερη εξέταση αποκάλυψε περισσότερα από είκοσι αποτυπώματα, προκαλώντας ενθουσιασμό στους ερευνητές.

Ένα μικρό σημείο με μεγάλη σημασία

Ο σχηματισμός Brenton είναι μικρός — μόλις 40 μέτρα μήκος και πέντε μέτρα πλάτος, με βράχους ύψους έως πέντε μέτρων. Η παρουσία δεκάδων ιχνών σε τόσο περιορισμένο χώρο δείχνει ότι οι δεινόσαυροι ήταν αρκετά κοινοί στην περιοχή κατά την Κρητιδική περίοδο.

Η ηλικία των ιχνών υπολογίζεται στα 132 εκατομμύρια χρόνια. Πρόκειται για τα νεότερα γνωστά ίχνη δεινοσαύρων στη νότια Αφρική – περίπου 50 εκατομμύρια χρόνια νεότερα από εκείνα της λεκάνης Καρού. Είναι επίσης μόλις το δεύτερο σύνολο ιχνών της Κρητιδικής περιόδου που έχει εντοπιστεί στη Νότια Αφρική και το δεύτερο στο Δυτικό Ακρωτήριο.

Το απολιθωμένο αρχείο της Νότιας Αφρικής

Η χώρα διαθέτει εκτενές απολιθωμένο αρχείο σπονδυλωτών από τη μεσοζωική εποχή, την «εποχή των δεινοσαύρων» (252–66 εκατ. χρόνια πριν). Το μεγαλύτερο μέρος του προέρχεται από τη λεκάνη Καρού, που αποτελείται από παχιές στρώσεις ιζηματογενών πετρωμάτων.

Ίχνη της Τριαδικής και Ιουρασικής περιόδου είναι συχνά σε περιοχές όπως το Λεσότο, το Free State και το Eastern Cape. Ωστόσο, η μεταγενέστερη ηφαιστειακή δραστηριότητα δημιούργησε την ομάδα Drakensberg, καλύπτοντας πολλά από τα παλαιότερα στρώματα με λάβα. Αν κάποιοι δεινόσαυροι επιβίωσαν προσωρινά, πιθανότατα ήταν από τα τελευταία ζώα που έζησαν στη λεκάνη Καρού.

Καθώς η υπερήπειρος Γκοντβάνα άρχισε να διασπάται προς το τέλος της Ιουρασικής περιόδου, δημιουργήθηκαν μικρότερες λεκάνες στο σημερινό Δυτικό και Ανατολικό Ακρωτήριο. Αυτές περιλαμβάνουν περιορισμένα ιζήματα της Κρητιδικής περιόδου.

Τα ευρήματα από τις περιοχές αυτές περιλαμβάνουν διάφορους δεινόσαυρους: έναν στεγόσαυρο, σαυρόποδα, έναν κοελουρόσαυρο και νεαρά ιγουανόδοντα. Αντίθετα, τα απολιθώματα του Δυτικού Ακρωτηρίου είναι σπάνια – λίγα δόντια σαυρόποδων, διασκορπισμένα οστά και δύο ευρήματα κοντά στο Knysna: ένα δόντι θερόποδου και ένα τμήμα κνήμης.

Οι δεινόσαυροι του Knysna

Τα νέα ίχνη βρίσκονται στη σύγχρονη παλιρροϊκή ζώνη και καλύπτονται δύο φορές την ημέρα από το νερό. Πριν από 132 εκατομμύρια χρόνια, το τοπίο ήταν εντελώς διαφορετικό, με δεινόσαυρους να κινούνται ανάμεσα σε παλιρροϊκά κανάλια και ποτάμιες όχθες, μέσα σε πλούσια βλάστηση.

Τα αποτυπώματα φαίνεται να ανήκουν σε διάφορα είδη: θερόποδα και πιθανώς ορνιθόποδα – δεινόσαυρους που περπατούσαν σε δύο πόδια – καθώς και πιθανά σαυρόποδα, τεράστια τετράποδα φυτοφάγα. Οι θερόποδοι ήταν σαρκοφάγοι, ενώ οι υπόλοιποι φυτοφάγοι.

Η ταυτοποίηση του είδους μόνο από ίχνη είναι δύσκολη, καθώς οι αποτυπώσεις συχνά μοιάζουν μεταξύ τους. Οι ερευνητές επέλεξαν να αποφύγουν «υπερερμηνείες», εστιάζοντας στην τεκμηρίωση της παρουσίας και της πυκνότητας των ιχνών στη στρωματογραφία του Brenton.

Προοπτική για νέες ανακαλύψεις

Η ύπαρξη ιχνών δεινοσαύρων της πρώιμης Κρητιδικής τόσο στον σχηματισμό Robberg όσο και στον Brenton δείχνει ότι ενδέχεται να υπάρχουν και άλλα σημεία προς ανακάλυψη. Μη θαλάσσιες αποθέσεις αυτής της περιόδου έχουν εντοπιστεί και στο Δυτικό και στο Ανατολικό Ακρωτήριο.

Μελλοντικές στοχευμένες έρευνες ενδέχεται να αποκαλύψουν περισσότερα απολιθώματα, ίχνη ή ακόμη και ενδείξεις άλλων αρχαίων ζώων. Στην έρευνα συμμετείχαν οι Mark G. Dixon και Fred van Berkel από το African Centre for Coastal Palaeoscience του Nelson Mandela University.