Η Ευρωπαϊκή Ένωση προχωρά σε πιο δυναμική παρέμβαση στο διαδίκτυο και ειδικά στα social media, μετά τις συνεχείς αποκαλύψεις για την αδυναμία των μεγάλων πλατφορμών να προστατεύσουν τους ανηλίκους. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε νέο ενιαίο σύστημα επαλήθευσης ηλικίας, το οποίο θα εφαρμόζεται σε όλα τα κράτη-μέλη, προκειμένου να διαπιστώνεται αν ένας χρήστης είναι αρκετά μεγάλος για να έχει πρόσβαση σε πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης, ιστοσελίδες ενηλίκων ή άλλες υπηρεσίες με ηλικιακούς περιορισμούς.

Η ανακοίνωση έγινε από την πρόεδρο της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, η οποία υπογράμμισε πως «το διαδίκτυο πρέπει να γίνει ξανά ασφαλές για τα παιδιά». Όπως ανέφερε, η εφαρμογή είναι ήδη τεχνικά έτοιμη και θα διατεθεί σύντομα στους Ευρωπαίους πολίτες.

Πώς θα λειτουργεί το νέο σύστημα

Το νέο εργαλείο επαλήθευσης θα λειτουργεί όπως ο έλεγχος ταυτότητας κατά την αγορά αλκοόλ ή την είσοδο σε χώρους με ηλικιακούς περιορισμούς. Ο χρήστης θα αποδεικνύει ότι είναι άνω του απαιτούμενου ορίου ηλικίας, χωρίς όμως να αποκαλύπτει περισσότερα προσωπικά δεδομένα από όσα είναι απολύτως απαραίτητα.

Το σύστημα θα βασίζεται σε ένα μόνο στοιχείο ταυτοποίησης, όπως δελτίο ταυτότητας ή διαβατήριο, για να επιβεβαιώνει την ηλικία. Δεν θα αποθηκεύει επιπλέον δεδομένα, ούτε θα μεταφέρει στοιχεία όπως όνομα ή διεύθυνση στις πλατφόρμες, αποτρέποντας έτσι την παρακολούθηση της διαδικτυακής δραστηριότητας. Ουσιαστικά, θα απαντά μόνο στο ερώτημα: είναι ή δεν είναι αρκετά μεγάλος ο χρήστης για να χρησιμοποιήσει την υπηρεσία;

Έμφαση στην ιδιωτικότητα και την ασφάλεια

Η Κομισιόν δίνει ιδιαίτερη βαρύτητα στην προστασία της ιδιωτικότητας, καθώς προηγούμενες προσπάθειες ελέγχου ηλικίας είχαν δεχθεί έντονη κριτική. Σε αρκετές χώρες, οι προτάσεις περιλάμβαναν αποστολή φωτογραφιών προσώπου ή βιομετρική ανάλυση, πρακτικές που θεωρήθηκαν υπερβολικά παρεμβατικές. Η νέα ευρωπαϊκή λύση αποφεύγει αυτές τις μεθόδους.

Η εφαρμογή θα είναι ανώνυμη, ανοιχτού κώδικα και κοινή για όλα τα κράτη-μέλη. Ο πηγαίος κώδικας θα είναι δημόσιος, ώστε να μπορεί να ελεγχθεί από ειδικούς και να προσαρμοστεί από άλλες χώρες ή οργανισμούς. Με αυτόν τον τρόπο, οι κανόνες θα είναι ενιαίοι σε όλα τα 27 κράτη της Ε.Ε.

Αυξημένη πίεση προς τις τεχνολογικές πλατφόρμες

Η πρωτοβουλία έρχεται σε μια περίοδο αυξανόμενης πίεσης προς τις μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ξεκινήσει έρευνες εναντίον ιστοσελίδων ενηλίκων και κοινωνικών δικτύων, όπως Pornhub, Stripchat και XVideos, με αφορμή ανεπαρκείς μηχανισμούς επαλήθευσης ηλικίας. Στις περισσότερες περιπτώσεις, η διαδικασία περιοριζόταν στην επιλογή ενός κουμπιού που έλεγε «είμαι άνω των 18».

Παράλληλα, έρευνες διεξάγονται και απέναντι σε πλατφόρμες όπως TikTok και Meta, καθώς θεωρείται ότι τα συστήματά τους δεν εμποδίζουν αποτελεσματικά τα παιδιά να δημιουργούν λογαριασμούς ή να εκτίθενται σε επιβλαβές περιεχόμενο.

Πολιτικές αντιδράσεις και επόμενα βήματα

Η Επίτροπος Ψηφιακής Κυριαρχίας, Henna Virkkunen, δήλωσε χαρακτηριστικά ότι «η Ευρώπη δεν θα ανεχθεί άλλο οι εταιρείες να κερδίζουν χρήματα εις βάρος των παιδιών μας». Επισήμανε ακόμη πως ένας στους έξι ανηλίκους στην Ευρώπη έχει υποστεί διαδικτυακό εκφοβισμό, ενώ τα social media χρησιμοποιούν ολοένα πιο εθιστικούς αλγορίθμους.

Η συζήτηση πλέον αφορά και το ενδεχόμενο καθιέρωσης ενιαίου ευρωπαϊκού ορίου ηλικίας για τη χρήση κοινωνικών δικτύων. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει ταχθεί υπέρ ενός ελάχιστου ορίου ηλικίας στα 16 έτη, με εξαίρεση τα παιδιά 13 έως 15 ετών, που θα χρειάζονται γονική συναίνεση.

Τα εθνικά μέτρα και οι προοπτικές

Ορισμένες χώρες κινούνται ήδη ταχύτερα. Η Ισπανία σχεδιάζει να απαγορεύσει την πρόσβαση στα social media σε ανηλίκους κάτω των 16 ετών, ενώ η Ελλάδα έχει ανακοινώσει ότι από το 2027 θα απαγορεύσει τη χρήση τους σε παιδιά κάτω των 15. Παρόμοια σχέδια εξετάζουν η Γαλλία, η Πορτογαλία, η Αυστρία και η Νορβηγία.

Το νέο ευρωπαϊκό εργαλείο θεωρείται το πρώτο βήμα προς τη δημιουργία ενός ευρύτερου ψηφιακού πορτοφολιού ταυτότητας, το οποίο θα λειτουργεί σε όλη την Ε.Ε. μέχρι το τέλος του 2026. Στο μέλλον, η επαλήθευση ηλικίας θα γίνεται μέσω αυτού, χωρίς να απαιτείται κάθε φορά νέα ταυτοποίηση.

Ανησυχίες και προειδοποιήσεις ειδικών

Παρά τα πλεονεκτήματα, ειδικοί επισημαίνουν ότι ακόμη και το πιο εξελιγμένο σύστημα μπορεί να παρακαμφθεί, για παράδειγμα αν ένα παιδί χρησιμοποιήσει την ταυτότητα ενός γονέα ή συνδεθεί μέσω VPN. Άλλοι προειδοποιούν ότι η εκτεταμένη χρήση ελέγχων ηλικίας ενδέχεται να οδηγήσει σε μεγαλύτερη παρακολούθηση των χρηστών.

Ωστόσο, για τις Βρυξέλλες το διακύβευμα θεωρείται κρίσιμο. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμά ότι οι μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες απέτυχαν να προστατεύσουν τα παιδιά και πως μόνο ένας ενιαίος, υποχρεωτικός και τεχνολογικά προηγμένος ευρωπαϊκός μηχανισμός μπορεί να επιβάλει πραγματικά όρια.

Μέχρι πρόσφατα, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αντιμετωπίζονταν ως ένας χώρος χωρίς ηλικιακούς φραγμούς. Η Ευρώπη δείχνει πλέον αποφασισμένη να αλλάξει αυτή την πραγματικότητα.