Καθ’ οδόν προς την Αλγερία, στην αρχή της ιστορικής του περιοδείας στην Αφρική τη Δευτέρα, ο Πάπας Λέων βρέθηκε αντιμέτωπος με ένα δίλημμα. Θα αγνοούσε την ασυνήθιστη διαδικτυακή επίθεση του Ντόναλντ Τραμπ εναντίον του ή θα την αντιμετώπιζε ευθέως;

Τελικά επέλεξε το δεύτερο, προχωρώντας σε μια σπάνια για τα παπικά δεδομένα κίνηση: Άσκησε δημόσια κριτική στην κυβέρνηση Τραμπ. Μιλώντας στους δημοσιογράφους μέσα στο αεροσκάφος, ο Πάπας δήλωσε ότι δεν φοβάται την αμερικανική διοίκηση και πως θα συνεχίσει να υψώνει τη φωνή του κατά του πολέμου.

«Δεν πιστεύω ότι πρέπει να γίνεται κατάχρηση του μηνύματος του Ευαγγελίου, όπως κάνουν ορισμένοι», ανέφερε, προσθέτοντας: «Πάρα πολλές αθώες ζωές έχουν χαθεί… Κάποιος πρέπει να σταθεί όρθιος και να πει ότι υπάρχει ένας καλύτερος δρόμος».

Οι δηλώσεις του Λέοντα τον ανέδειξαν ως τη σημαντικότερη διεθνή αντίβαση απέναντι στον Τραμπ, σηματοδοτώντας μια πρωτοφανή αντιπαράθεση ανάμεσα στον πρώτο Αμερικανό Πάπα και έναν Αμερικανό πρόεδρο που έχει εξαπολύσει αλλεπάλληλες επιθέσεις εναντίον του.

Ο γεννημένος στο Σικάγο Ποντίφικας, γνωστός για το ήπιο και διακριτικό του ύφος, δεν αναζήτησε τη σύγκρουση. Με πολυετή παρουσία στο Τάγμα του Αγίου Αυγουστίνου, που δίνει έμφαση στη φτώχεια, την αγνότητα και την ενότητα, έχει θέσει ως προτεραιότητά του τη γεφύρωση των διαφορών.

Η στάση του Πάπα απέναντι στον πόλεμο

Αντί να επιδιώξει εντυπωσιακές πρωτοβουλίες, ο Πάπας αφιέρωσε τον πρώτο χρόνο της θητείας του στην ακρόαση και σε σταδιακές αλλαγές. Παράλληλα, τόνισε τη σημασία των πολυμερών θεσμών, όπως τα Ηνωμένα Έθνη, και του σεβασμού του διεθνούς δικαίου, τη στιγμή που ο Αμερικανός πρόεδρος δηλώνει ότι δεν δεσμεύεται από αυτούς τους κανόνες.

Παρότι πιο συγκρατημένος από τον προκάτοχό του, Πάπα Φραγκίσκο, η στρατιωτική επιχείρηση των ΗΠΑ στο Ιράν ανέδειξε την αποφασιστικότητά του. Ο Λέων τόλμησε να κατονομάσει προσωπικά τον Τραμπ – κάτι που σπάνια κάνουν οι Πάπες. Οι δηλώσεις του ότι «ο Θεός δεν ακούει τις προσευχές εκείνων που προκαλούν πολέμους» θεωρήθηκαν έμμεση αναφορά στον υπουργό Άμυνας των ΗΠΑ, Πιτ Χέγκσεθ.

Η αντίθεση των Παπών στον πόλεμο δεν είναι νέα· ο Ιωάννης Παύλος Β’ είχε αντιταχθεί σθεναρά στην εισβολή στο Ιράκ το 2003. Ωστόσο, με έναν Αμερικανό Πάπα τα πράγματα αποκτούν άλλη βαρύτητα. Ο Λέων ΙΔ΄, που μιλά αγγλικά ως μητρική γλώσσα – κάτι που δεν είχε συμβεί από τον 12ο αιώνα – απευθύνεται απευθείας στο αμερικανικό κοινό και στον Λευκό Οίκο.

Μήνυμα ειρήνης από την Αφρική

Κατά την περιοδεία του στην Αφρική, ο Πάπας Λέων συνέχισε να μιλά για ειρήνη, υπογραμμίζοντας ότι η ήπειρος μεταφέρει ένα μήνυμα που ο κόσμος χρειάζεται να ακούσει. Στη Μπαμέντα του Καμερούν, δήλωσε: «Ο κόσμος καταστρέφεται από λίγους τυράννους, αλλά συγκρατείται από πλήθος αδελφών που στηρίζουν ο ένας τον άλλον».

Και προειδοποίησε: «Αλίμονο σε όσους χρησιμοποιούν τη θρησκεία και το όνομα του Θεού για στρατιωτικά, οικονομικά ή πολιτικά οφέλη, σέρνοντας το ιερό στο σκοτάδι και τη βρωμιά».

Οι εντάσεις μεταξύ του Πάπα και του Τραμπ υπέβοσκαν ήδη πριν από το τελευταίο επεισόδιο. Πριν από το κονκλάβιο που εξέλεξε τον Λέοντα, ο πρόεδρος είχε προκαλέσει αντιδράσεις δημοσιεύοντας τεχνητή εικόνα του εαυτού του ως ποντίφικα. Παρά την εκλογή του πρώτου Αμερικανού Πάπα στην ιστορία της Εκκλησίας, ο Τραμπ δεν έχει, σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, έρθει σε άμεση επαφή μαζί του.

Αντιπαράθεση με τον Τζ. Ντι. Βανς

Αντ’ αυτού, ο αντιπρόεδρος Τζ. Ντι. Βανς, καθολικός από το 2019, παρέστη στην ενθρόνιση του Πάπα, προσφέροντάς του πρόσκληση να επισκεφθεί τις ΗΠΑ. Το Βατικανό ανακοίνωσε ότι ο Λέων δεν θα ταξιδέψει στην Αμερική το 2026, επιλέγοντας να περάσει την 4η Ιουλίου στη Λαμπεντούζα, σημείο άφιξης μεταναστών στη νότια Ιταλία.

Ο Βανς, σχολιάζοντας τη διαμάχη, προειδοποίησε τον Πάπα να είναι «προσεκτικός» όταν μιλά για θεολογία, επικαλούμενος τη θεωρία του «Δικαίου Πολέμου». Η αναφορά αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς ο Άγιος Αυγουστίνος – ο πνευματικός πατέρας του τάγματος του Πάπα – θεωρείται από τους θεμελιωτές της.

Κατά την επίσκεψή του στην Αλγερία, ο Λέων πραγματοποίησε προσωπικό προσκύνημα στον τόπο όπου ο Αυγουστίνος υπηρέτησε ως επίσκοπος, επισημαίνοντας ότι οι άνθρωποι δεν θεωρούν δίκαιο τον πόλεμο στο Ιράν.

Το Βατικανό υπέρ του διαλόγου

Σε άρθρο γνώμης της Vatican News, υπογραμμίστηκε ότι είναι πλέον «όλο και πιο δύσκολο να ισχυριστεί κανείς πως υπάρχει δίκαιος πόλεμος», ειδικά «στην ατομική εποχή». Ο διευθυντής σύνταξης Αντρέα Τορνιέλι σημείωσε ότι ο Λέων ΙΔ΄, «αντιμέτωπος με την τρέλα της κλιμάκωσης και των δυσανάλογων δαπανών για εξοπλισμούς», συνεχίζει «τον δρόμο των προκατόχων του, καλώντας σε ειρήνη, διάλογο και ρεαλιστική προφητική σαφήνεια».

«Οι αυτοκρατορίες έρχονται και φεύγουν»

Οι επικρίσεις του Βανς θεωρείται πως λαμβάνονται σοβαρά υπόψη στο Βατικανό. Ως καθολικός προσήλυτος, έχει επικαλεστεί διδασκαλίες του Αγίου Αυγουστίνου για να στηρίξει τη μεταναστευτική πολιτική της κυβέρνησης Τραμπ, ενώ ο Πάπας έχει επικρίνει τη μεταχείριση των μεταναστών στις ΗΠΑ.

Η συγγραφέας και ακαδημαϊκός Ντον Έιντεν Γκόλντστιν δήλωσε ότι η βαθιά γνώση του Λέοντα «απειλεί άμεσα τις προσπάθειες του αντιπροέδρου και των συμμάχων του να παρουσιαστούν ως αυθεντικοί ερμηνευτές της κοινωνικής και πολιτικής διδασκαλίας της Εκκλησίας».

Ο Λέων εξελέγη λίγους μήνες μετά την επανεκλογή του Τραμπ. Μέχρι τότε, η ιδέα ενός Αμερικανού Πάπα φαινόταν αδύνατη, όμως η νέα διεθνής θέση των ΗΠΑ οδήγησε τους καρδιναλίους να σπάσουν την παράδοση. Η επιλογή του Ρόμπερτ Πρεβόστ, με την εμπειρία του στη Λατινική Αμερική, θεωρήθηκε συμβολική.

Η ιστορική αυτή απόφαση θυμίζει την εκλογή του Ιωάννη Παύλου Β΄ το 1978, του πρώτου Πολωνού Πάπα, που έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην πτώση του κομμουνισμού στην Ανατολική Ευρώπη. «Το τελευταίο επεισόδιο μου θυμίζει τον Χάρολντ Μακμίλαν, που έλεγε ότι υπάρχουν τρεις θεσμοί που κανείς λογικός δεν πρέπει να επιτίθεται: το Βατικανό, η Σίτι και ο Στρατός», σχολίασε ο δημοσιογράφος Τζέραρντ Ο’Κόνελ. «Φαντάζομαι ότι το Βατικανό θα δει το ζήτημα μέσα από το πρίσμα της ιστορίας, γνωρίζοντας ότι οι αυτοκρατορίες έρχονται και φεύγουν».

Ανάλυση CNN