Η συζήτηση για την αποστολή χερσαίων δυνάμεων στο Ιράν περιστρέφεται γύρω από δύο βασικά σενάρια. Το πρώτο αφορά τη χρήση Ειδικών Δυνάμεων για την ανάκτηση των εναπομεινάντων – κατά την αμερικανική εκτίμηση – αποθεμάτων εμπλουτισμένου ουρανίου και, ενδεχομένως, την υποστήριξη τοπικών αντάρτικων ομάδων. Το δεύτερο σενάριο προβλέπει τη χρήση χερσαίων δυνάμεων, όπως πεζοναυτών και αλεξιπτωτιστών, σε μια επιχείρηση που θα άλλαζε τους συσχετισμούς γύρω από τον ιρανικό έλεγχο στα Στενά του Ορμούζ. Η ταυτόχρονη επιδίωξη και των δύο στόχων μπορεί να θεωρηθεί ως τρίτη επιλογή.

Υπάρχει ευρεία συναίνεση ότι οι ειδικές επιχειρήσεις βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη και θα συνεχιστούν ανεξάρτητα από το εάν και πώς θα αναπτυχθούν συμβατικές δυνάμεις.

Μια γενικευμένη χερσαία εισβολή δεν βρίσκεται στο τραπέζι, εκτός εάν το Ιράν ακολουθήσει μια κλιμακωτική πορεία που θα τη δικαιολογούσε, όπως η χρήση χημικών όπλων. Το Ιράν είναι τέσσερις φορές μεγαλύτερο από το Ιράκ. Ο πρώην Πρέσβης των ΗΠΑ Πάτρικ Θέρος, ο οποίος έχει υπηρετήσει σε όλες τις αμερικανικές πρεσβείες στον Κόλπο και την Μέση Ανατολή, σημειώνει ότι καμία χώρα της περιοχής δεν θα αναλάμβανε το ρίσκο να φιλοξενήσει έναν στρατό του μεγέθους που θα απαιτούνταν για την κατοχή του Ιράν. Επιπλέον, μια τέτοια επίθεση θα έμοιαζε με έναν «πόλεμο χωρίς τέλος», τον οποίο ο Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ είχε δεσμευθεί να αποφύγει.

Στο εσωτερικό του Ιράν, ο Τύπος κάνει λόγο για ένα «σενάριο Βενεζουέλας», στο οποίο αερομεταφερόμενοι αλεξιπτωτιστές επιχειρούν να καταλάβουν κρίσιμους κόμβους του καθεστώτος. Το σενάριο αυτό δεν θεωρείται αξιόπιστο στην Ευρώπη, στην Ουάσιγκτον ή στο Ισραήλ.

Αυτό που είναι βέβαιο για την Ουάσιγκτον είναι ότι η αποχώρηση δεν αποτελεί επιλογή.

Ο Κόλπος δεν προσκάλεσε την αμερικανοϊσραηλινή επέμβαση, και η αντίδραση των κρατών του Κόλπου υπήρξε μετρημένη αλλά αποφασιστική. Σύμφωνα με τον Αμπντουλά Αλ Τζουνάιντ, πρώην επικεφαλής του Τμήματος Πολιτικής και Ανάλυσης της National Unity Assembly του Μπαχρέιν, η περιοχή διατηρεί αυστηρά αμυντική στάση, αποφεύγοντας την κλιμάκωση. Το Μπαχρέιν, το Κατάρ, το Ομάν, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Βασίλειο της Σαουδικής Αραβίας έχουν επικεντρωθεί στην αεροπορική άρνηση πρόσβασης, αξιοποιώντας το ναυτικό και συστήματα αντιαεροπορικών πυραύλων. Τοπικοί αποσχιστικοί πυρήνες που παρείχαν πληροφορίες στόχευσης από το έδαφος έχουν αντιμετωπιστεί από τις υπηρεσίες πληροφοριών με σχετική αποτελεσματικότητα.

Αυτό που τα κράτη του Κόλπου δεν θα αποδεχθούν είναι μια αμερικανική αποχώρηση. Δεν θα δεχθούν ένα σταθμό «διοδίων» του Ιράν στα Στενά, που θα τα υποχρέωνε να πληρώνουν φόρο υποτέλειας στην Τεχεράνη. Το μήνυμα που ακούγεται ξανά και ξανά είναι ότι οι ΗΠΑ πρέπει πλέον να «τελειώσουν τη δουλειά».

Έτσι, η παρουσία χερσαίων δυνάμεων θεωρείται δεδομένη. Το ερώτημα είναι με τι στόχο.

Η ισχύς που επιστρατεύεται

Οι Ηνωμένες Πολιτείες στέλνουν στον Κόλπο ένα εύρος ειδικών δυνάμεων και τακτικών χερσαίων δυνάμεων, προσφέροντας μια σειρά από δυνατότητες και τακτικές επιλογές. Με τις δυνάμεις που έχουν ήδη αναπτυχθεί ή βρίσκονται καθ’ οδόν, η Ουάσιγκτον προετοιμάζει το έδαφος για αερομεταφερόμενες καταλήψεις, αμφίβιες αποβάσεις και ταχεία εισαγωγή χερσαίων μονάδων. Οι ειδικές δυνάμεις βρίσκονται ήδη στην περιοχή: Army Rangers, Navy SEALs, Delta Force, η 5η Ομάδα Ειδικών Δυνάμεων, καθώς και η 160ή Αεροπορική Ταξιαρχία Ειδικών Επιχειρήσεων (SOAR).

Υπάρχουν επίσης επίλεκτες συμβατικές δυνάμεις, όπως η Αποβατική Δύναμη Πεζοναυτών (Marine Expeditionary Unit) και ενισχύσεις αερομεταφερόμενων δυνάμεων, συμπεριλαμβανομένης της 31ης Μονάδας Πεζοναυτών και της 82ης Αερομεταφερόμενης Μεραρχίας που σταθμεύει στην Ιορδανία. Δεν πρόκειται για στρατό εισβολής· πρόκειται για δύναμη σχεδιασμένη για χειρουργικά πλήγματα.

Μια αποστολή που θα επικεντρωνόταν στις πυρηνικές δυνατότητες του Ιράν και στα αποθέματα ουρανίου είναι πιθανή. Σύμφωνα με τον Δρ. Ιφτάχ Μπούρμαν του Πανεπιστημίου Bar‑Ilan, μια χερσαία επιχείρηση Ειδικών Δυνάμεων για την ασφαλή κατάσχεση υψηλού εμπλουτισμού ουρανίου είναι τακτικά εφικτή. Ο Καθηγητής Εϊτάν Σαμίρ, πρώην επικεφαλής του Τμήματος Εθνικού Δόγματος Ασφαλείας του Ισραηλινού Υπουργείου Στρατηγικών Υποθέσεων, σημειώνει ότι ο μόνος περιοριστικός παράγοντας για μια τέτοια αποστολή είναι η πληροφορία: «αν γνωρίζεις πού βρίσκεται, μπορεί να γίνει».

Ο Σαχριάρ Σάμπετ, Βρετανοϊρανός γεωπολιτικός αναλυτής που συμβουλεύει συχνά την ελληνική ναυτιλία, επισημαίνει ένα ιδιαίτερο πλεονέκτημα σε ένα τέτοιο σενάριο: το Ιράν δεν μπορεί να απαντήσει δημόσια σε κάτι που επίσημα αρνείται ότι συνέβη, χωρίς να επιβεβαιώσει την παραβίαση, να εκθέσει τις δικές του αποτυχίες ασφαλείας και να νομιμοποιήσει εκ των υστέρων την επιχείρηση. Το εσωτερικό πολιτικό κόστος της παραδοχής μπορεί να υπερβεί το κόστος της σιωπηλής απορρόφησης της απώλειας.

Σε ό,τι αφορά μια αποστολή κατάληψης στρατηγικών θέσεων για τον έλεγχο των Στενών, δύο στόχοι συζητούνται.

Ο πρώτος είναι το νησί Χάργκ, με υποδομές που ευθύνονται για πάνω από το 90% των ιρανικών εξαγωγών πετρελαίου. Ένας δεύτερος στόχος μπορεί να είναι τα νησιά Αμπού Μούσα, Μεγάλο Τουνμπ και Μικρό Τουνμπ, τρία από τα επτά νησιά που αποτελούν κρίσιμα σημεία ελέγχου των Στενών.

Ο Απόστρατος Πλοίαρχος Ντέιβιντ Λέβι, πρώην Διευθυντής Συνεργασίας Θεάτρου Επιχειρήσεων της Κεντρικής Διοίκησης του Αμερικανικού Ναυτικού στον Κόλπο, αναφέρει ότι η Ουάσιγκτον γνωρίζει και προετοιμάζεται για αυτό το σενάριο εδώ και πάνω από δύο δεκαετίες. Η ανακατάληψη των Στενών έχει «προβληθεί» επιχειρησιακά. Και οι αμερικανικές δυνάμεις θα μπορούσαν να τα κρατήσουν. Ορισμένες πηγές στον Κόλπο συμμερίζονται αυτή την αισιοδοξία· η βύθιση του ιρανικού ναυτικού έχει ενισχύσει το ηθικό.

Η ικανότητα του Ιράν να εξαπολύει φθηνά drones εναντίον ενός περιορισμένου και ακριβού αποθέματος αναχαιτιστών φθίνει σταδιακά. Ουκρανικές δυνάμεις έχουν αναπτυχθεί στην περιοχή, φέρνοντας μαζί τους σχετικά οικονομικά συστήματα αναχαίτισης.

Ωστόσο, ο όγκος είναι ποιότητα από μόνος του: κάποια drones θα περάσουν.

Τελικά, Αμερικανοί και αναλυτές του Κόλπου υπολογίζουν ότι διαθέτουν ανανεώσιμα αποθέματα πυρομαχικών, ενώ το Ιράν ενδέχεται να μην μπορεί να αναπληρώσει τα δικά του. Με αυτή τη λογική, ο χρόνος λειτουργεί υπέρ της Ουάσιγκτον.

Υπάρχει όμως και μια αντίθετη αφήγηση.

Ο Καθηγητής Βαλί Γκολμοχαμαντί του Πανεπιστημίου Tabiat Modarres στην Τεχεράνη προειδοποιεί ότι «τέτοιου είδους παρεμβάσεις μπορεί να είναι τακτικά ελκυστικές, στην πράξη όμως φέρουν δυσανάλογους κινδύνους κλιμάκωσης και είναι πολύ πιθανότερο να προκαλέσουν μια αλυσιδωτή αντιπαράθεση παρά να παράγουν ένα ελεγχόμενο ή αποφασιστικό αποτέλεσμα».

Ο Σάμπετ προσθέτει ότι μια τέτοια κίνηση διασχίζει ένα κρίσιμο κατώφλι και προκαλεί οριζόντια ασύμμετρη αντίδραση: «βολές πυραύλων, ενεργοποίηση οργανώσεων σε πολλαπλά μέτωπα και πλήγματα σε περιφερειακές ενεργειακές και εφοδιαστικές υποδομές, διευρύνοντας τη σύγκρουση πολύ πέρα από το αρχικό σημείο επαφής».

Περιφερειοποίηση της σύγκρουσης;

Η κλιμάκωση είναι πιθανή τόσο για την Τεχεράνη όσο και για την Ουάσιγκτον. Ένα ευρέως συζητούμενο σενάριο είναι το άνοιγμα εσωτερικού μετώπου στο Κουρδιστάν και στο Μπαλουχιστάν, ίσως με τη συνδρομή ειδικών δυνάμεων.

Σύμφωνα με τον Μπούρμαν, Ιρανικές αντιφρονούσες οργανώσεις προετοιμάζονται για χερσαίους ελιγμούς εντός του Ιράν, πιθανότατα εξοπλισμένες και εκπαιδευμένες από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ.

Προς το παρόν, η συζήτηση επικεντρώνεται στο Κουρδικό ζήτημα. Ο Γκολμοχαμαντί σημειώνει ότι «υπάρχουν αξιόπιστες ενδείξεις εξωτερικών προσπαθειών ενεργοποίησης κουρδικών φατριών κατά του Ιράν, αλλά μέχρι στιγμής αυτό δεν έχει μεταφραστεί σε κάτι ουσιαστικό. (…) Οι χερσαίες δυνάμεις των Φρουρών της Επανάστασης διατηρούν υψηλό επίπεδο ετοιμότητας στα δυτικά σύνορα, ενώ φιλοϊρανικές δυνάμεις στο βόρειο Ιράκ – ιδίως στοιχεία των Hashd al‑Shaabi – λειτουργούν ως προωθημένα  πίεσης».

Ωστόσο, Τουρκία, Αζερμπαϊτζάν και Πακιστάν, που συνορεύουν με το Ιραν, θέλουν να αποφύγουν την εμπλοκή.

Η Γκάλια Λίντενστραους, ανώτερη ερευνήτρια στο Institute for National Security Studies (INSS), εκτιμά ότι Τουρκία και Αζερμπαϊτζάν δεν αναμένεται να ανοίξουν δεύτερο μέτωπο στο βόρειο Ιράν. Όπως οι περισσότεροι περιφερειακοί αναλυτές, συμφωνεί ότι η Άγκυρα δεν επιθυμεί τη διάλυση του Ιράν, που θα άνοιγε το κουτί της Πανδώρας σε σχέση με το Κουρδικό.

Το Αζερμπαϊτζάν, παρά τους εθνοτικούς δεσμούς του με τον ιρανικό βορρά – ο πληθυσμός των Αζέρων στο Ιράν είναι διπλάσιος από εκείνον της Δημοκρατίας – δύσκολα θα αναλάβει στρατηγική πρωτοβουλία. Ένα ενδεχόμενο αδιέξοδο μεταξύ Αζέρων και Κούρδων στο βόρειο Ιράν θα μπορούσε να οδηγήσει σε περιφερειακό πόλεμο πολύ πιο αιματηρό από τη Συρία.

Αντίστοιχα, πακιστανικές πηγές ασφαλείας συμφωνούν ότι το Ισλαμαμπάντ επιθυμεί τη διατήρηση της εδαφικής ακεραιότητας του Ιράν, καθώς το άνοιγμα του Μπαλουχικού ζητήματος θα ήταν εξίσου απειλητικό για το Πακιστάν όσο το Κουρδικό για την Τουρκία. Η Άγκυρα και το Ισλαμαμπάντ προσφέρουν διαμεσολάβηση από την πρώτη στιγμή. Ο Όραλ Τόγκα, ερευνητής του Κέντρου Ιρανικών Σπουδών στην Άγκυρα, σημειώνει ότι «η ικανότητα της Τουρκίας να συνομιλεί με Ιρανούς, Άραβες και Δύση αποτελεί σημαντικό πλεονέκτημα», υπογραμμίζοντας τις προσπάθειες διπλωματικής διαμεσολάβησης της Άγκυρας.

«Για την Τουρκία, το καλύτερο σενάριο θα ήταν μια ταχεία κατάπαυση του πυρός και η έναρξη εργασιών για φόρμουλες που θα μπορούσαν να αποκαταστήσουν τη σταθερότητα στην περιοχή», προσθέτει, επισημαίνοντας ότι μια συμφωνία πρέπει να επιτευχθεί πριν ξεπεραστεί το κατώφλι μιας χερσαίας επιχείρησης.

Το Ιράν διαθέτει μια «φαρμακερή επιλογή»: την ναρκοθέτηση των Στενών. Αυτό θα εμπόδιζε το ίδιο το Ιράν να επιτρέπει επιλεκτικά τη διέλευση πλοίων, να επιβάλλει διόδια ή να εξάγει το πετρέλαιό του. Θα ήταν μια τακτική καμικάζι.

Ποιος έχει τον χρόνο; 

A USAF B1 Bomber takes off at RAF Fairford airbase, used by United States Air Force (USAF) personnel, amid the U.S.–Israeli conflict with Iran, in Fairford, Gloucestershire, Britain, March 23, 2026. REUTERS/Toby Shepheard

Εάν το Ιράν ακολουθήσει αυτή την κλιμακωτή πορεία, η διαταραχή της ναυσιπλοΐας θα είναι αορίστου διάρκειας.

Σύμφωνα με Ευρωπαϊκές πηγές, οι Ιρανοί έχουν νάρκες που μπορούν να ενεργοποιηθούν εξ αποστάσεως. Οι χώρες του Κόλπου δεν έχουν αντίμετρα. Ένας ειδικός σε ναυτικά στρατιωτικά συστήματα που εργάζεται στον Κόλπο, είπε στα ΝΕΑ οτι υπάρχουν μόλις τέσσερα ναρκαλιευτικά στην περιοχή, παλαιά και όχι όλα αξιόπλοα. Υπάρχει ενδιαφέρον για μη επανδρωμένα υποβρύχια, αλλά είναι σαφές ότι δεν υπάρχει «κουμπί απενεργοποίησης» για αυτή τη σύγκρουση.

Ο Δρ. Μπεν Κόναμπλ, πρώην αξιωματικός πληροφοριών του σώματος Πεζοναυτών, εκτιμά ότι το Ιράν πιθανότατα διαθέτει σημαντικό αριθμό αντιπλοϊκών πυραύλων σε εφεδρεία και ότι η μόνη ασφαλής υπόθεση είναι πως τα Στενά δεν μπορούν να ασφαλιστούν πλήρως χωρίς την εξασφάλιση όλου του ιρανικού εδάφους εντός βεληνεκούς, κάτι που θα απαιτούσε «δεκάδες χιλιάδες στρατιώτες στο έδαφος επ’ αόριστον όσο συνεχίζονται οι μάχες».

Σε αυτό το πλαίσιο, μπορεί να υπάρξει «περιορισμένη επιχείρηση», σημειώνει ο Κόναμπλ, αλλά ο όρος «περιορισμένη» είναι τόσο ασαφής που καθίσταται άχρηστος. «Αν σημαίνει απλώς την αποστολή ομάδων ειδικών επιχειρήσεων με αεροπορική υποστήριξη, τότε αυτό δεν θα αλλάξει το καθεστώς των Στενών». «Υπάρχουν απλώς πάρα πολλοί τρόποι να παρεμποδιστεί η ναυσιπλοΐα για να καταστεί αυτή η επιλογή στρατηγικά βιώσιμη», προσθέτει.

Εάν το Ιράν διεξάγει οικονομικό πόλεμο, τότε ο χρόνος λειτουργεί υπέρ της Τεχεράνης. Πολλές οικονομίες  ήδη αντλούν από τα στρατηγικά τους αποθέματα πετρελαίου. Σε δύο‑τρεις εβδομάδες, χώρες με μικρότερα αποθέματα – όπως οι Φιλιππίνες, η Ινδία και το Βιετνάμ – θα αρχίσουν να αντιμετωπίζουν σοβαρές ενεργειακές ελλείψεις. Οι τιμές θα συνεχίσουν να αυξάνονται παγκοσμίως. Είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς μια τακτική νίκη που να υπερβαίνει αυτή τη στρατηγική πραγματικότητα.