Μετά από σχεδόν οκτώ δεκαετίες χωρίς ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις, το κληρονομικό δίκαιο στην Ελλάδα εισέρχεται σε νέα εποχή, με εκτεταμένες αλλαγές που στοχεύουν να επιλύσουν χρόνιες δυσλειτουργίες. Κεντρικό σημείο των νέων ρυθμίσεων αποτελεί η κατάργηση του «εξ αδιαιρέτου», η ενίσχυση των δικαιωμάτων συζύγων και συντρόφων, καθώς και η αντιμετώπιση της εγκατάλειψης χιλιάδων ακινήτων που παραμένουν ανενεργά λόγω νομικών εκκρεμοτήτων.
Οι νέες διατάξεις προσαρμόζονται στις σύγχρονες κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες, επιδιώκοντας να περιορίσουν την απαξίωση περιουσιών που μένουν αχρησιμοποίητες και να διευκολύνουν τη διαχείρισή τους από τους κληρονόμους. Το νέο πλαίσιο στοχεύει να δώσει πρακτικές λύσεις εκεί όπου μέχρι σήμερα κυριαρχούσαν η σύγκρουση και η ακινησία.
Τέλος στα «αδελφομοίρια» και στις αδιέξοδες συγκυριότητες
Κομβική θεωρείται η ρύθμιση που καταργεί ουσιαστικά το «εξ αδιαιρέτου» ή τα λεγόμενα «αδελφομοίρια». Πρόκειται για περιπτώσεις όπου οι συγκληρονόμοι αδυνατούν να συμφωνήσουν στην αξιοποίηση της κοινής περιουσίας, με αποτέλεσμα πολλά ακίνητα να παραμένουν αναξιοποίητα επί σειρά ετών.
Με τη νέα νομοθεσία, αντί να κατανέμεται ποσοστό συγκυριότητας σε κάθε κληρονόμο, ένας αποκτά το ακίνητο και οι υπόλοιποι λαμβάνουν χρηματική αποζημίωση ή άλλο περιουσιακό στοιχείο ίσης αξίας. Έτσι αποφεύγεται η πολυδιάσπαση των περιουσιών και ενισχύεται η ορθολογική αξιοποίησή τους.
Για παράδειγμα, όταν ένας γονιός αφήνει ένα ακίνητο σε ένα από τα παιδιά του, το άλλο παιδί δεν θα καθίσταται πλέον συγκύριος βάσει της νόμιμης μοίρας. Αντί αυτού, θα αποζημιώνεται ή θα αποκτά άλλο περιουσιακό στοιχείο ίσης αξίας. Σε περίπτωση διαφωνίας, ο ενδιαφερόμενος κληρονόμος θα μπορεί να προσφύγει στο δικαστήριο, το οποίο θα καθορίζει το ύψος της αποζημίωσης και θα επιλύει τη συγκυριότητα.
Στόχος των αλλαγών είναι να αποτραπεί ο κατακερματισμός των περιουσιών σε μικρά μερίδια, φαινόμενο που έχει οδηγήσει χιλιάδες ακίνητα σε αδράνεια και εγκατάλειψη. Παράλληλα, επανακαθορίζονται τα ποσοστά που κληρονομούν σύζυγοι και παιδιά, με στόχο μεγαλύτερη ισορροπία και κοινωνική δικαιοσύνη.
Αλλαγές στα ποσοστά και στα δικαιώματα των συζύγων
Όταν κληρονομούν από κοινού παιδιά και ο επιζών σύζυγος, το ποσοστό του συζύγου αυξάνεται από 25% σε 33%, εφόσον υπάρχει ένα παιδί. Αν τα παιδιά είναι δύο ή περισσότερα, παραμένει η υφιστάμενη αναλογία 25% για τον επιζώντα γονέα και 75% για τα παιδιά.
Παράλληλα, θεσπίζεται δικαίωμα παραμονής στην κοινή κατοικία για τον ή τη σύντροφο που μένει πίσω μετά τον θάνατο του άλλου, ακόμη και χωρίς γάμο ή σύμφωνο συμβίωσης. Ο/η σύντροφος θα μπορεί να παραμείνει στο σπίτι για τουλάχιστον τρία χρόνια, εκτός αν υπάρξει διαφορετική συμφωνία με τους κληρονόμους.
Νέες προβλέψεις για συντρόφους και διαχείριση περιουσίας
Μία ακόμη καινοτομία αφορά τα ζευγάρια που ζουν μαζί χωρίς γάμο ή σύμφωνο συμβίωσης. Εφόσον δεν υπάρχουν παιδιά ή άλλοι συγγενείς, ο επιζών σύντροφος θα μπορεί να κληρονομεί ολόκληρη την περιουσία, αποτρέποντας τη μεταβίβασή της στο Δημόσιο, όπως ισχύει σήμερα.
Τέλος, εισάγεται ρύθμιση που δίνει τη δυνατότητα σε ιδιοκτήτη να πουλήσει όσο ζει το σπίτι ή το εξοχικό του, να εισπράξει τα χρήματα και να συμφωνήσει με τον αγοραστή να παραμείνει στο ακίνητο για το υπόλοιπο της ζωής του. Εναλλακτικά, μπορεί να επιλέξει να συνεχίσει να κατοικεί στο ίδιο ακίνητο καταβάλλοντας ενοίκιο, αποφεύγοντας έτσι τη μετακόμιση και την αναστάτωση της καθημερινότητας.
