Κοινός τραπεζικός λογαριασμός και δικαιώματα κληρονόμων: Η ελληνική νομοθεσία και η νομολογία του Αρείου Πάγου καθορίζουν με σαφήνεια τι συμβαίνει με τις καταθέσεις όταν ένας από τους συνδικαιούχους αποβιώσει. Το ζήτημα ρυθμίζεται από τον νόμο 5638/1932 και έχει επιβεβαιωθεί από σειρά δικαστικών αποφάσεων.
Σύμφωνα με το άρθρο 2 του νόμου 5638/1932, όταν στον κοινό λογαριασμό υπάρχει ο όρος ότι «με τον θάνατο οποιουδήποτε από τους δικαιούχους, η κατάθεση περιέρχεται αυτοδικαίως στους υπόλοιπους επιζώντες μέχρι του τελευταίου», τότε η κατάθεση μεταβιβάζεται αυτόματα στους επιζώντες συνδικαιούχους. Η ερμηνεία αυτή έχει επιβεβαιωθεί επανειλημμένα από τον Άρειο Πάγο.
Η θέση του Αρείου Πάγου
Με την απόφαση 381/2018 (Τμήμα Α2), ο Άρειος Πάγος διευκρίνισε ότι, εφόσον έχει τεθεί ο παραπάνω όρος, οι κληρονόμοι του αποβιώσαντος καταθέτη δεν αποκτούν κανένα δικαίωμα επί της κατάθεσης. Δεν επιτρέπεται διάθεση της κατάθεσης ούτε με πράξη εν ζωή ούτε αιτία θανάτου.
Ο επιζών καταθέτης έχει τη δυνατότητα να εισπράξει ακόμη και το σύνολο του ποσού. Σε αυτή την περίπτωση, οι κληρονόμοι του αποθανόντος μπορούν να διεκδικήσουν από τον ίδιο –και όχι από την τράπεζα– το μερίδιο που αντιστοιχεί στον θανόντα, βάσει των εσωτερικών σχέσεων μεταξύ των συνδικαιούχων.
Όταν δεν υφίσταται ο σχετικός όρος
Αν δεν έχει τεθεί ο όρος του άρθρου 2 του ν. 5638/1932, οι κληρονόμοι του αποβιώσαντος μπορούν να αξιώσουν από τον επιζώντα καταθέτη το μερίδιο που αναλογεί στον δικαιοπάροχό τους. Ωστόσο, δεν αποκτούν δικαίωμα έναντι της τράπεζας, καθώς δεν υποκαθίστανται στη θέση του καταθέτη χωρίς τη συγκατάθεσή της.
Το νομικό πλαίσιο
Το άρθρο 1 του ν. 5638/1932, όπως τροποποιήθηκε με το ν.δ. 951/1971, προβλέπει ότι η χρηματική κατάθεση σε κοινό λογαριασμό επ’ ονόματι δύο ή περισσότερων προσώπων επιτρέπει σε κάθε δικαιούχο να χρησιμοποιεί τον λογαριασμό μεμονωμένα, χωρίς τη συναίνεση των υπολοίπων.
Οι σχετικές διατάξεις, σε συνδυασμό με τα άρθρα του Αστικού Κώδικα, ορίζουν ότι η ανάληψη των χρημάτων από έναν εκ των δικαιούχων γίνεται εξ ιδίου δικαίου. Αν ένας δικαιούχος αναλάβει ολόκληρο το ποσό, η απαίτηση έναντι της τράπεζας αποσβήνεται και οι λοιποί δικαιούχοι έχουν μόνο εσωτερική αξίωση έναντι εκείνου που έκανε την ανάληψη.
Η ειδική πρόβλεψη του νόμου
Τα άρθρα 2 και 3 του ν. 5638/1932 ορίζουν ότι, όταν υπάρχει ο σχετικός όρος, «η κατάθεση και ο λογαριασμός περιέρχονται αυτοδικαίως στους επιζώντες» και απαλλάσσονται από κάθε φόρο κληρονομιάς. Η απαλλαγή αυτή δεν ισχύει για τους κληρονόμους του τελευταίου επιζώντος δικαιούχου.
Συνεπώς, σε περίπτωση θανάτου ενός από τους καταθέτες, δεν επιτρέπεται υποκατάσταση των κληρονόμων του έναντι της τράπεζας. Ο επιζών καταθέτης θεωρείται εις ολόκληρον δανειστής και μπορεί να εισπράξει την κατάθεση στο σύνολό της.
Εάν δεν υπάρχει ο όρος του άρθρου 2, οι κληρονόμοι εξακολουθούν να μην έχουν δικαίωμα απέναντι στην τράπεζα, αλλά μπορούν να στραφούν κατά του επιζώντος για το ποσό που αντιστοιχεί στον κληρονομηθέντα, βάσει των εσωτερικών συμφωνιών μεταξύ των συνδικαιούχων.
