Αυθεντικές είναι οι φωτογραφίες που αποτυπώνουν την εκτέλεση των 200 αντιστασιακών από τους ναζί την Πρωτομαγιά του 1944 στην Καισαριανή. Κλιμάκιο εμπειρογνωμόνων του υπουργείου Πολιτισμού συναντήθηκε με τον Βέλγο συλλέκτη στη Γάνδη και πιστοποίησε τη γνησιότητα των σπάνιων φωτογραφικών ντοκουμέντων.
Στο δημαρχείο του Έβεργκεμ, κοντά στη Γάνδη, ολοκληρώθηκε η συμφωνία που δίνει νέα πνοή στη μνήμη της Αντίστασης. Οι εμπειρογνώμονες του υπουργείου Πολιτισμού κατέληξαν σε συμφωνία με τον Βέλγο συλλέκτη, ώστε τα μοναδικής αξίας φωτογραφικά τεκμήρια της εκτέλεσης των 200 κομμουνιστών πατριωτών στην Καισαριανή να περάσουν στα χέρια του ελληνικού κράτους, με στόχο να αποτελέσουν «κτήμα του ελληνικού λαού».
Ο συλλέκτης Τιμ Ντε Κράενε, προσερχόμενος στο σπίτι του, εξέφρασε την ικανοποίησή του για τη συμφωνία που βρίσκεται σε εξέλιξη με την ελληνική κυβέρνηση, αποφεύγοντας να αποκαλύψει το τίμημα της πώλησης. «Είμαι χαρούμενος και ανακουφισμένος με τη λύση που βρίσκεται στο τραπέζι, τώρα. Και εκτός αυτού, δεν έχω να κάποια άλλη δήλωση», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Οι εμπειρογνώμονες του Κεντρικού Συμβουλίου Νεωτέρων Μνημείων είχαν προηγουμένως επιβεβαιώσει τη γνησιότητα του υλικού, δίνοντας το «πράσινο φως» για την υπογραφή του προσυμφώνου από το υπουργείο Πολιτισμού. «Η μακροσκοπική εξέταση, από έμπειρα στελέχη του Υπουργείου Πολιτισμού και ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες, επιβεβαίωσε την αυθεντικότητα του υλικού. Υπεγράφη προσύμφωνο μεταξύ του Υπουργείου Πολιτισμού και του συλλέκτη και η συλλογή αποσύρθηκε από τον διαδικτυακό τόπο δημοπρασιών», δήλωσε η υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη.
Η συμφωνία περιλαμβάνει συνολικά 262 φωτογραφικά ντοκουμέντα από τη συλλογή του Γερμανού υπολοχαγού Χέρμαν Χόιερ, που υπηρέτησε στις δυνάμεις κατοχής την περίοδο 1943-1944. Οι εικόνες καταγράφουν ελληνικά μνημεία βεβηλωμένα από το ναζιστικό σύμβολο, καθώς και στιγμιότυπα από την καθημερινότητα των Ελλήνων στην Κατοχή. «Ό,τι τεκμήριο μπορεί να χαρακτηριστεί ως απόδειξη εγκλημάτων των ναζί, απαγορεύεται να βγαίνει σε δημοπρασία», υπογράμμισε ο Πρόεδρος της Βουλής, Νικήτας Κακλαμάνης.
Η ταυτοποίηση των προσώπων και τα οικογενειακά κειμήλια
Σε εξέλιξη βρίσκεται η προσπάθεια ταυτοποίησης των ανθρώπων που απεικονίζονται στις φωτογραφίες, με τη συνδρομή του Αρχείου του ΚΚΕ. Παράλληλα, συγγενείς των εκτελεσμένων παραδίδουν προσωπικά αντικείμενα των δικών τους, ενισχύοντας τη συλλογική μνήμη. Η ανιψιά του Ιωάννη Πιτσού παρέδωσε το εκλογικό βιβλιάριο του θείου της στον Δήμο Καισαριανής, ώστε να εκτεθεί δίπλα στα υπόλοιπα ιστορικά τεκμήρια.
Κάθε φωτογραφία αποτελεί μαρτυρία πόνου και θυσίας. Πίσω από κάθε πρόσωπο κρύβεται μια οικογένεια, μια ιστορία. Άλλος ήταν πατέρας, άλλος νέος που δεν πρόλαβε να δημιουργήσει οικογένεια, άλλος παιδί που χάθηκε πρόωρα.
Η μαρτυρία του Γιάννη Βόγλη
Ο ηθοποιός Γιάννης Βόγλης είχε ζήσει ως παιδί τη φρίκη της Κατοχής. Η αφήγησή του συγκλονίζει: «Θα πω μία πραγματική ιστορία. Μικρός μεγάλωσα στον Βύρωνα, σε ένα ύψωμα. Εκεί ακούγαμε κάθε μέρα τα μυδράλια από το Σκοπευτήριο της Καισαριανής και από τις ριπές υπολογίζαμε περίπου πόσες ήταν οι εκτελέσεις… Εκεί σιωπηλά γονατίσαμε και με σκυφτό το κεφάλι, ψάλλαμε το ‘Πέσατε θύματα, αδέλφια μου εσείς’. Αυτή η ενότητα και αυτή η ομοψυχία που υπήρχε, ήταν αυτό που έκανε τη διαφορά με το σήμερα».
Οι αναγνωρίσεις των εκτελεσθέντων
Συγγενείς των εκτελεσμένων έχουν ήδη αναγνωρίσει πρόσωπα στις φωτογραφίες. Ο Ηλίας Ρίζος από τη Λαμία αναγνωρίστηκε μέσα από τα ντοκουμέντα, όπως περιγράφει η ανιψιά του: «Εγώ έψαξα να βρω φωτογραφία της μαμάς μου με τον μακαρίτη, αν και δεν μπορώ να τον πω μακαρίτη, ήρωα θα τον πω… Ήξερε ότι φεύγοντας από αυτόν τον κόσμο αφήνει τη μαγιά ώστε ο κόσμος αυτός να γίνει καλύτερος…».
Μεταξύ των αναγνωρισμένων είναι ο Θρασύβουλος Καλαφατάκης, 30 ετών, από τον Πλατανιά Χανίων, γεωργός και γαλακτοκόμος, πατέρας δύο παιδιών, καθώς και ο Δημήτρης Παπαδόπουλος, ποντιακής καταγωγής, από τους παλιούς αγωνιστές των οικοδόμων, που εκτελέστηκε την 1η Μαΐου 1944.
Ιδιαίτερη συγκίνηση προκαλεί η ιστορία του Θεόδωρου Μανιατέα, στελέχους του ΚΚΕ και τσαγκάρη, ο οποίος αρνήθηκε να συνεργαστεί με τους ναζί και εκτελέστηκε μαζί με τους υπόλοιπους 199 πατριώτες. Ο ανιψιός του, Θεόδωρος Μανιατέας, υπήρξε αργότερα τερματοφύλακας της ΑΕΚ, αλλά το παρελθόν του θείου του αποτέλεσε εμπόδιο στην πορεία του.
Ο φωτογράφος της θηριωδίας
Ο φωτογράφος που απαθανάτισε τις εκτελέσεις φέρεται να είναι ο Χόιερ. Κάποιοι τον ταυτίζουν με ζωγράφο που είχε εντυπωσιάσει τον Χίτλερ, ενώ άλλοι θεωρούν πως πρόκειται για Γερμανό υπολοχαγό του 1012 Festungs-Batallion, με έδρα τη Μαλακάσα και αργότερα τα Ίσθμια.
Στα προσωπικά του έγγραφα εντοπίστηκε χειρόγραφο σκίτσο που απεικονίζει τον χώρο της εκτέλεσης στην Καισαριανή. Το σχέδιο αποτυπώνει τις θέσεις των θυμάτων, των εκτελεστικών αποσπασμάτων και της επιμελητείας, προσθέτοντας ακόμη ένα κρίσιμο κομμάτι στο παζλ αυτής της τραγικής ιστορίας.
