Οι επαγγελματίες στον χώρο της υγείας αλλά και οι ασθενείς καλούνται καθημερινά να πάρουν αποφάσεις που αφορούν την πρόληψη, διάγνωση και θεραπεία ασθενειών. Καθημερινά δημοσιεύονται χιλιάδες ιατρικές μελέτες και τα αποτελέσματά τους διαχέονται από τα επιστημονικά ιατρικά περιοδικά, τα μέσα μαζικής ενημέρωσης και το Διαδίκτυο.

Οσο όμως αυξάνεται ο αριθμός των μελετών πάνω σε ένα θέμα τόσο αυξάνεται και ο κίνδυνος να παρερμηνευτεί το σύνθετο περιεχόμενό τους ενώ η πιθανότητα ο ενδιαφερόμενος ερευνητής ή ασθενής να πάρει μια πλήρη και ισορροπημένη εικόνα όλων των αποτελεσμάτων μειώνεται.

Η πληθώρα των μελετών (με συχνά αντικρουόμενα αποτελέσματα) γέννησε την ανάγκη της συστηματικής ανασκόπησης: μιας επιστημονικής μεθοδολογίας που αποσκοπεί στον εντοπισμό όλων των μελετών που αφορούν ένα συγκεκριμένο ερώτημα και την αντικειμενική σύνθεση των αποτελεσμάτων τους.

Το 1971, ο Archie Cochrane, γιατρός από τη Σκωτία, έστρεψε την προσοχή τής τότε ιατρικής κοινότητας στην ανάγκη χρήσης τεκμηρίων για τη λήψη ιατρικών αποφάσεων.

Στο βιβλίο του «Effectiveness and efficiency: Random reflections on health services» (1971), που θεωρείται ο προπομπός της ιατρικής βάσει τεκμηρίων (evidence based medicine), o Cochrane περιγράφει πώς κατά τη διάρκεια της αιχμαλωσίας του σε στρατόπεδα συγκέντρωσης στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο συνειδητοποίησε ότι σε μεγάλο βαθμό η ιατρική δεν έκανε χρήση ερευνητικών τεκμηρίων.

«Ηξερα ότι δεν υπήρχαν πραγματικές ενδείξεις πως οτιδήποτε είχαμε να προσφέρουμε είχε επίδραση στη φυματίωση και φοβόμουν ότι συντόμευα τις ζωές κάποιων φίλων μου με περιττές θεραπείες» έγραφε.

Επειτα από σποραδικές συστηματικές ανασκοπήσεις τη δεκαετία του 1970, ξεκίνησαν να διεξάγονται τακτικότερα για θέματα όπως ο καρκίνος, οι καρδιαγγειακές παθήσεις και η μαιευτική προς το τέλος της δεκαετίας του ‘80.

Σημαντική ώθηση στην αναγνώριση της σπουδαιότητας των συστηματικών ανασκοπήσεων δόθηκε από μια μελέτη στην οποία συγκρίνονταν οι οδηγίες σε εγχειρίδια ιατρικής σχετικά με την αντιμετώπιση ασθενών με έμφραγμα του μυοκαρδίου και τα αντίστοιχα αποτελέσματα συστηματικών ανασκοπήσεων.

Οι ερευνητές κατέληξαν ότι είχε υπάρξει σημαντική καθυστέρηση στην υιοθέτηση κάποιων σωτήριων θεραπειών (όπως η στρεπτοκινάση) για περισσότερο από μία δεκαετία ενώ άλλες θεραπείες προωθούνταν παρουσία σημαντικών ενδείξεων ότι είναι ζημιογόνες. Πιο πρόσφατα, η συστηματική ανασκόπηση που δημοσιεύτηκε το 2005 στο έγκριτο ιατρικό περιοδικό «The Lancet» έδειξε ότι το Vioxx, ένα ευρέως συνταγογραφούμενο αντιφλεγμονώδες, αυξάνει σοβαρά τον κίνδυνο καρδιαγγειακών επεισοδίων και αποσύρθηκε από την αγορά.

Η αναγνώριση. Η σύνθεση κλινικών μελετών έγινε αυξανόμενα αποδεκτή τη δεκαετία του ‘90, αποδοχή η οποία αντικατοπτρίστηκε στη δημιουργία του οργανισμού Cochrane Collaboration. Η Cochrane Collaboration χρηματοδοτήθηκε από το υπουργείο Υγείας του Ηνωμένου Βασιλείου τον Οκτώβριο του 1992 με σκοπό να επεκτείνει την πρακτική των συστηματικών ανασκοπήσεων και σε άλλες ιατρικές περιοχές (εκτός της καρδιολογίας, της ογκολογίας και της μαιευτικής).

Σήμερα η Cochrane Collaboration είναι ένας διεθνής ανεξάρτητος οργανισμός ο οποίος αποσκοπεί στο να συμβάλλει στην ενημερωμένη λήψη ιατρικών αποφάσεων μέσω της προετοιμασίας, ενημέρωσης και προώθησης συστηματικών ανασκοπήσεων οι οποίες μελετούν τις επιδράσεις θεραπευτικών παρεμβάσεων. Ο οργανισμός αποτελείται από ένα δίκτυο εθελοντών ερευνητών, επαγγελματιών υγείας, ασθενών και άλλων ενδιαφερομένων σε περισσότερες από 130 χώρες.

Στη χώρα μας δεν υπάρχει κέντρο της Cochrane Collaboration αν και αρκετοί έλληνες ερευνητές είναι μέλη του οργανισμού και δραστηριοποιούνται στον χώρο. Η πολιτική χρηματοδότησης του οργανισμού χαρακτηρίζεται από την απουσία χορηγίας από φαρμακευτικές εταιρείες και την ανεξαρτησία από εμπορικά συμφέροντα ώστε να διασφαλίζεται η αξιοπιστία των συμπερασμάτων της.

Μέχρι σήμερα έχουν δημοσιευτεί πάνω από 5.000 συστηματικές ανασκοπήσεις από τον οργανισμό, οι οποίες σε πολλές χώρες αποτελούν βάση δημιουργίας κατευθυντήριων οδηγιών για τη διαχείριση διάγνωσης, πρόγνωσης και θεραπείας.

Καθώς η ποσότητα της υπάρχουσας ιατρικής έρευνας αυξάνεται τα τελευταία χρόνια, η ανάγκη συστηματικής και ενημερωμένης σύνθεσης της, και κατ’ επέκταση ο ρόλος της Cochrane Collaboration, καθίσταται ακόμα σημαντικότερη σήμερα συγκριτικά με το ξεκίνημά της πριν 23 χρόνια.

Η Αδριανή Νικολακοπούλου είναι υποψήφια διδάκτωρ στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, η Γεωργία Σαλάντη είναι επίκουρη καθηγήτρια στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από