Το χθεσινό σημείωμα για τα επικά τραγούδια που, με τη φωνή του Ξυλούρη, συνήγειραν τους χρυσαυγίτες, τροφοδότησε απροσδόκητα πολλά τηλέφωνα και μέιλ. Σχεδόν κοινός παρονομαστής όλων των ενστάσεων, ότι η χρήση του Ξυλούρη από τους έλληνες νεοναζιστές δεν σημαίνει ότι ο καλλιτέχνης, αν ζούσε, ούτε οι συνθέτες και οι στιχουργοί των τραγουδιών του θα συμμερίζονταν τις θέσεις και τη βαναυσότητά τους.
Απάντησα ότι πιθανόν να είναι έτσι κι ότι δεν έχει νόημα να κάνουμε υποθέσεις ούτε να κρίνουμε με τα σημερινά μέτρα καλλιτεχνικές εκφράσεις που γράφτηκαν σε άλλες εποχές για να εκφράσουν άλλες καταστάσεις. Και ασφαλώς δεν φταίει ο Βάρναλης που οι στίχοι του στο τραγούδι «Αϊντε θύμα, άιντε ψώνιο», τους οποίους είχε πει ο Ξυλούρης, σήμερα ακούγονται σε συνθήκη σκυλάδικου από τον Νότη Σφακιανάκη.
Πάντως, ενώ τον Ξυλούρη, αλλά και τον Θεοδωράκη και πολλές ακόμα από τις στιβαρές εθνολαϊκές εκφράσεις της Μεταπολίτευσης τις έβαλαν μπροστά διάφοροι πολιτικοί χώροι, πρόσωπα όπως ο Σαββόπουλος δεν διεκδικήθηκαν από κανέναν –μόνο ένα φεγγάρι, στις αρχές του 1980, προσπαθούσε να τον προσεταιριστεί, όχι με επιτυχία, το ΚΚΕ εσωτερικού, εκείνος τότε απλώς παρέμεινε «συμπαθών». (Κάτι ανάλογο έχει συμβεί και με τον Χατζιδάκι, η ανάσυρση του οποίου τελευταία έγινε στο όνομα της ευαισθησίας που, υποτίθεται, είναι η συνισταμένη της μουσικής έκφρασής του.)
Γιατί δεν χρησιμοποιήθηκε ποτέ η μουσική του Σαββόπουλου από τα κόμματα; Σίγουρα όχι επειδή το ιδίωμά του είναι πιο δύσπεπτο για τις μάζες. Η ιδιοτυπία του, οι μετατοπίσεις του, ακόμα και οι αντιφάσεις του δεν περιορίζουν την εμβέλειά του, γι’ αυτό άλλωστε είναι ποπ φαινόμενο μεγάλης διάρκειας. Και παρότι συνομίλησε και με την Αριστερά και με τη νεοορθοδοξία, παρότι φλέρταρε ακόμα και με την εθνοπατριωτική οπτική στα πράγματα, δεν έπαιξε σε καμιά περίπτωση τον ρόλο του κομματικού βάρδου για έναν βασικότατο λόγο: επειδή όλες οι επεξεργασίες του, το πέρασμά του από τις αισθητικές και τις ιδέες ήταν αποκύημα του τρόπου της τέχνης του –της διαρκούς αναζήτησης μιας πνευματικής περιπέτειας.
Η σχέση των κομμάτων με τη μουσική που διαλέγουν για να εκφράσουν τις ιδέες τους ή τις πολιτικές επιλογές τους συνδέεται, ακριβώς, με αυτό: επιλέγουν θούρια και συνθήματα. Η αμφιβολία είναι εχθρά της πολιτικής, εκεί υπάρχουν μόνο βεβαιότητες. Τα κόμματα χρειάζονται στόχο και παροτρύνσεις να κινηθούν προς αυτόν. Η πολιτική διαπάλη μεταφέρει στους πολιτισμούς σε περιόδους ειρήνης τους συμβολισμούς τής κουλτούρας του πολέμου: πίστη χωρίς λοξοδρόμηση στις ιδέες και, κυρίως, στη μετάφρασή τους σε πολιτική πράξη, πίσω από την οποία στοιχίζονται οι οπαδοί.