Ο θάνατός σου, φάρμακό μου

Ήταν κάποτε οι Ευρωπαίοι κανίβαλοι; Σύμφωνα με έρευνες, μέχρι τα τέλη του 18ου αιώνα μεταξύ των φαρμάκων για τις διάφορες ασθένειες συχνά συμπεριελάμβαναν συστατικά όπως ανθρώπινη σάρκα και αίμα.

Σύμφωνα με συνταγή, το κρέας θα έπρεπε να κοπεί σε μικρά κομμάτια, να ραντιστεί με «σμυρνέλαιο ή τουλάχιστον λίγη αλόη» και κατόπιν να μπει σε κρασί για αρκετές ημέρες. Στο τέλος, έπρεπε να κρεμαστεί «σε ένα πολύ ξηρό και σκιερό μέρος». Αυτά τουλάχιστον έγραφε ο Γερμανός φαρμακοποιός Γιόχαν Σρέντερ τον 17ο αιώνα. Το κρέας, όμως, στο οποίο αναφερόταν δεν ήταν χοιρινό ή βοδινό. Οι οδηγίες έκαναν σαφή αναφορά στο «πτώμα ενός ροδαλού άνδρα… περίπου 24 ετών», ο οποίος «είχε πεθάνει από βίαιο θάνατο και όχι ασθένεια». Η σορός του έπρεπε να «παραμείνει εκτεθειμένη στις αχτίδες του φεγγαριού για μια ημέρα και μια νύχτα», και «ο ουρανός να μην έχει σύννεφα».

Όπως αναφέρεται σε δημοσίευμα του γερμανικού περιοδικού «Σπίγκελ»υπάρχουν αναρίθμητες πηγές που περιγράφουν τις, ανατριχιαστικές για εμάς, συνήθειες των Ευρωπαίων θεραπευτών αλλοτινών καιρών. Οι Ρωμαίοι έπιναν το αίμα μονομάχων ως φάρμακο εναντίον της επιληψίας. Όμως κοινή πρακτική έγινε η χρήση μελών από πτώματα στη διάρκεια της Αναγέννησης. Στην αρχή, κομμάτια από αιγυπτιακές μούμιες που γίνονταν σκόνη πουλιόντουσαν ως «ελιξίρια ζωής». Στις αρχές του 17ου αιώνα, οι θεραπευτές έστρεψαν την προσοχή τους στις σορούς εκτελεσθέντων ή ακόμα και στα πτώματα ζητιάνων και λεπρών.

Ο Γερμανοελβετός γιατρός Παράκελσος ήταν από τους πιο παθιασμένους υποστηρικτές της χρήσης πτωμάτων, η οποία ήταν μόδα στην υψηλή κοινωνία. Ο βασιλιάς της Βρετανίας Κάρολος Β΄ πλήρωσε 6.000 λίρες για μια συνταγή απόσταξης ανθρώπινου κρανίου. Ευγενείς και διανοούμενοι, όπως και απλοί άνθρωποι, έπαιρναν όρκο για τις θεραπευτικές δυνάμεις του θανάτου. Η Αμερικανίδα ανθρωπολόγος Μπεθ Κόνκλιν γράφει ότι οι επιληπτικοί στη Δανία κάθονταν γύρω από τα ικριώματα κρατώντας στο χέρι ένα ποτήρι και έτοιμοι να πιουν το αίμα που έρεε από το αποκεφαλισθέν σώμα. Το ανθρώπινο λίπος υποτίθεται ότι θεράπευε τους ρευματισμούς και την αρθρίτιδα, ενώ μια αλοιφή που γινόταν από πτώματα πιστευόταν ότι εξαφάνιζε τους μώλωπες. Κάποιοι Προτεστάντες μοναχοί έφτιαχναν ένα είδος μαρμελάδας από το αίμα των νεκρών. «Αυτό είχε σχέση με την εγγενή βιωσιμότητα του ανθρώπινου οργανισμού», εξηγεί ο Σαγκ. Πίστευαν ότι κάθε οργανισμός έχει έναν προκαθορισμένο χρόνο ζωής. Εάν κάποιος πέθαινε από μη φυσιολογικά αίτια, όποιος κατανάλωνε τα απομεινάρια του θα μπορούσε να «θερίσει τη ζωή που του απέμενε».

Η πρακτική αυτή βέβαια δεν ήταν πάντα επιτυχής. Το 1492, ο Πάπας Ιννοκέντιος 8ος έπνεε τα λοίσθια. Οι γιατροί προκάλεσαν αιμορραγία σε τρία αγόρια και τον έβαλαν να πιει το αίμα τους. Τα αγόρια πέθαναν αλλά το ίδιο και ο ποντίφικας.

Εμπόρευμα τα ανθρώπινα μέλη

ΟΛΕΣ ΟΙ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ήταν κανιβαλισμός; Προφανώς.

Όπως οι κανίβαλοι του Νέου Κόσμου, έτσι και οι Ευρωπαίοι αναζητούσαν τη ζωτική ενέργεια.

Όπως παρατηρεί η ανθρωπολόγος Κόνκλιν, εκτός Ευρώπης ο άνθρωπος που έτρωγε τη σάρκα του άλλου είχε πάντα κάποια σχέση μαζί του. Ο ευρωπαϊκός κανιβαλισμός, από την άλλη, ήταν «σαφώς μη-κοινωνικός», καθώς τα ανθρώπινα μέλη θεωρούνταν εμπόρευμα: τα αγόραζαν και τα πουλούσαν για κέρδος. Στα τέλη του 18ου αιώνα πάντως, οι γιατροί άρχισαν να αλλάζουν γνώμη- τουλάχιστον οι περισσότεροι. Ο Βρετανός ιερέας Τζον Κέογκ σύστηνε «κονιορτοποιημένο κομμάτι ανθρώπινη καρδιάς» για την αντιμετώπιση της ζαλάδας. Έδινε μάλιστα πολύ αυστηρές εντολές: «Μια δόση κάθε πρωί- με άδειο στομάχι».