ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΜΕΝΑ ΣΕ ΔΥΟ ΒΙΒΛΙΑ,
ΤΑ ΜΕΛΕΤΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΜΑΡΩΝΙΤΗ
ΓΙΑ ΤΟΝ ΣΟΛΩΜΟ ΚΑΙ ΤΟΝ ΚΑΒΑΦΗ
ΦΑΝΕΡΩΝΟΥΝ ΕΚΕΙΝΟΝ ΤΟΝ
ΕΠΙΤΥΧΗΜΕΝΟ ΣΥΝΔΥΑΣΜΟ ΟΠΟΥ
Ο ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ ΚΑΙ Ο ΚΡΙΤΙΚΟΣ, Ο
«ΨΥΧΡΟΣ» ΜΕΛΕΤΗΤΗΣ ΚΑΙ Ο
«ΘΕΡΜΟΣ» ΑΝΑΓΝΩΣΤΗΣ, ΣΥΜΠΛΕΟΥΝ
ΑΡΜΟΝΙΚΑ ΣΤΟΝ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΟ
ΦΩΤΙΣΜΟ ΣΗΜΑΝΤΙΚΩΝ
ΠΟΙΗΤΙΚΩΝ ΚΕΙΜΕΝΩΝ
Κλασικός φιλόλογος, πανεπιστη- μιακός δάσκαλος και, επίσης, διανοούμενος πεισματικά ταγμένος στη χαρτογράφηση του πνευματικού παρόντος από την πρώτη γραμμή της έντυπης δημοσιογραφίας, εδώ και σχεδόν μισόν αιώνα, ο Δ.Ν. Μαρωνίτης αφιερώθηκε διά της γραφής και στην έκφραση της σταθερής αγάπης του για τη νεώτερη ελληνική ποίηση. Με τα 2 τομίδια, που εκδόθηκαν πρόσφατα κι όπου συσσωματώνονται αντιστοίχως τα 5 μελετήματά του για τον Σολωμό και τα 9 για τον Καβάφη, εγκαινιάζεται μια σειρά 6 συνολικά βιβλίων του που θα εκδοθούν στα επόμενα 2 χρόνια και όπου θα συγκεντρωθούν χρονολογικώς ταξινομημένες οι μελέτες του για 7 συνολικώς σημαντικούς Έλληνες ποιητές, τους Σολωμό, Καβάφη, Σεφέρη, Ελύτη, Ρίτσο και Σαχτούρη/Σινόπουλο.

Τα αναφερόμενα στον Σολωμό μελετήματα γράφτηκαν και δημοσιεύτηκαν σε διάστημα 33 χρόνων (1974-2007), ενώ εκείνα για τον Καβάφη σε διάστημα 37 χρόνων (1970-2007) (η μία από τις σολωμικές μελέτες και οι δύο από τις καβαφικές δημοσιεύονται για πρώτη φορά). Το ενδιαφέρον τού αναγνώστη για τα μελετήματα αυξάνεται από τη διττή σκοπιά του συγγραφέα: άλλοτε εξετάζει γενικότερα ζητήματα που θέτουν το έργο του Σολωμού και του Καβάφη και άλλοτε εστιάζει την προσοχή του στην ερμηνευτική προσέγγιση συγκεκριμένων ποιημάτων τους. Στην περίπτωση του Καβάφη, τα 6 από τα 9 μελετήματα έχουν σταθερό πυρήνα: την αναγνώρισή του ως «ποιητή-αναγνώστη» με την έννοια ότι «κύριο ερέθισμα της ποιητικής του ευαισθησίας είχε ο Αλεξανδρινός ποιητής, συνήθως, κάποια λογοτεχνική, γραμματειακή ή καλλιτεχνική αφορμή» ( Κ.Π.Καβάφης, σ. 39). Ειδικότερα ακόμη, ο καβαφικός τύπος του «ποιητή-αναγνώστη» μελετάται διεξοδικά σε ορισμένα από τα αρχαιόμυθα και αρχαιόθεμα ποιήματα του Αλεξανδρινού. Κατά τη γνώμη μου, τα καλύτερα από τα αναφερόμενα στον Σολωμό και τον Καβάφη

Δ.Ν. Μαρωνίτης

ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ ΣΟΛΩΜΟΣ ΜΕΛΕΤΗΜΑΤΑ

ΕΚΔ. ΠΑΤΑΚΗΣ, 2007, ΣΕΛ. 121,

ΤΙΜΗ: 11,50 ΕΥΡΩ

μελετήματα του Μαρωνίτη είναι τα παλαιότερα, αντιστοίχως το «Οι εποχές του Κρητικού » (1970) και το «Υπεροψία και μέθη· ο ποιητής και η ιστορία» (1974). Οι δύο αυτές υποδειγματικές μελέτες έχουν ως θέμα τους, η πρώτη την επισήμανση των χρονικών επιπέδων που αρθρώνουν την αφήγηση στον σολωμικό «Κρητικό» (1833-34) και η δεύτερη τη διερεύνηση της συγκρουσιακής σχέσης ποίησης και Ιστορίας σε ένα από τα φαινομενικώς αρκετά εύληπτα και κατά βάθος συνθετότερα καβαφικά ποιήματα, τον «Δαρείο» (1917). Ίσως η προτίμησή μου για τις δύο μελέτες συναρτάται με το γεγονός ότι οι δυσχερείς για τον Μαρωνίτη συνθήκες της πολιτικής συγκυρίας (οι μελέτες γράφτηκαν στη διάρκεια και αμέσως μετά τη δικτατορία), όπως διακρίνεται στα ίδια τα κείμενα, ακόνισαν την ευαισθησία του και έθεσαν σε εγρήγορση τα ερμηνευτικά αντανακλαστικά του.

Διαφορετικότητα

Ίσως οι καταβολές του κριτικού λόγου του Μαρωνίτη, εξαίρετα δείγματα του οποίου περιλαμβάνουν τα δύο βιβλία, μπορούν να ανιχνευτούν στις Δοκιμές του Σεφέρη. Αν αυτή η επισήμανση ευσταθεί, αυτό συμβαίνει επειδή ο πυκνός, οικονομικά αναλυτικός, και ποτέ σχολαστικός, εμπράγματος λόγος του Μαρωνίτη (ο λόγος της φιλολογίας) συνενώνεται οργανικά με τον μεταφορικό λόγο, μόνον εκεί όπου αυτό απαιτείται, εκεί δηλαδή όπου ο μεταφορικός λόγος προσπαθεί να εκφράσει δραστικότερα το νόημα, αυτό για το οποίο η κυριολεξία είναι λίγη και φτωχή. Παρά τη διαφορετικότητα της πηγής των δύο βιβλίων, δηλαδή των δύο ποιητών, του Σολωμού και του Καβάφη, αδιαμφισβήτητων σημείων εκκίνησης δύο πολύ μεγάλων ποιητικών μας γενεαλογιών, έχει ενδιαφέρον ο αναγνώστης να αναζητήσει στα μελετήματα των δύο βιβλίων του Μαρωνίτη εκείνα τα κοινά νήματα που υφαίνουν στην κριτική συνείδηση του συγγραφέα την αλληλοσυμπληρωματικότητα των δύο ποιητών.

Όσοι από τη δική μου γενιά φιλόλογων νεοελληνιστών δοκίμασαν και δοκιμάζουν την άλλοτε αγαστή και άλλοτε επισφαλή σχέση γραφής ανάμεσα στη φιλολογική και τη λογοτεχνική κριτική, οφείλουν πολλά στον «ερασιτέχνη» (όπως ο ίδιος προσδιορίζει τον εαυτό του, βλ. Διονύσιος

Δ.Ν. Μαρωνίτης

Κ.Π. ΚΑΒΑΦΗΣ ΜΕΛΕΤΗΜΑΤΑ ΕΚΔ. ΠΑΤΑΚΗΣ, 2007, ΣΕΛ. 185,

ΤΙΜΗ: 14,50 ΕΥΡΩ

Σολωμός, σ. 55) νεοελληνιστή, τον φιλόλογο και τον κριτικό Μαρωνίτη, είτε οι οφειλές αυτές ομολογήθηκαν είτε μένουν κρυφές. Ο «ερασιτεχνισμός» του Μαρωνίτη στάθηκε η πηγή της αντισυμβατικότητας και της τόλμης της ερμηνευτικής σκοπιάς του. Οι μελέτες του όχι μόνον συνεισέφεραν σημαντικά στον ερμηνευτικό φωτισμό πολλών αξιόλογων νεοελληνικών ποιητικών κειμένων και έργων, αλλά και μας προτείνουν μιαν αναγνωστική διδαχή. Η διδαχή αυτή έγκειται σε έναν ειδικό «τύπο ανάγνωσης» των ποιητικών κειμένων. Συγκεκριμένα ο «τύπος ανάγνωσης» που υπερασπίζεται και προτείνει ο Μαρωνίτης, όπως έγραψε το μακρινό 1970, είναι αυτός που «τείνει να μεταθέσει το κέντρο βάρους από τη φιλολογική ενημέρωση στην εμπειρική αντίδραση» ( Διονύσιος Σολωμός , σ. 19).

Τα δεκανίκια

Αυτόν τον, εκ του αποτελέσματος κρινόμενο, επιτυχημένο «τύπο ανάγνωσης», που έκτοτε ακολούθησε με συνέπεια, ο Μαρωνίτης τον εφαρμόζει από τότε μέχρι σήμερα, σε μια περίοδο που οι «επαγγελματίες» ακαδημαϊκοί νεοελληνιστές έδρασαν, ενίοτε με «υπεροψία και μέθη», μέσα στον αστερισμό της εισαγόμενης λογοτεχνικής θεωρίας, δοκιμάζοντας τις αντοχές και των ιδίων και της θεωρίας σε πλείστες όσες ερμηνευτικές εφαρμογές, άλλοτε με επιτυχημένα κι άλλοτε με αποθαρρυντικά αποτελέσματα. Ο Μαρωνίτης ούτε χρειάστηκε τα δεκανίκια της θεωρίας (καθώς την αφομοίωσε επιλεκτικά), ούτε προσέκρουσε στους σκοπέλους της.