Καραμπινάτες και ασυγχώρητες αδικίες του «θείου» Όσκαρ. Το αριστούργημα του 84χρονου Σίντνεϊ Λουμέτ «Πριν ο Διάβολος καταλάβει ότι πέθανες», τρεις φορές ανώτερο από το μονόχορδο των Κόεν και πέντε πάνω από το «Juno». Ιt΄s unfair you sons of bitches!
Αυτό που συμβαίνει αυτή τη χρονιά θα γράψει Ιστορία. Το Αmerican Cinema σε μεγάλη φόρμα. Τόσο μεγάλη που μοιάζει με remake της δεκαετίας του ΄70. Υπερβολικό, αλλά συγχωρήστε τον ενθουσιασμό. Μετράω. Ο Καλύτερος Τόμας Άντερσον («Θα χυθεί αίμα»). Ο Καλύτερος Φρανκ Ντάραμποντ («Ομίχλη»). Ο καλύτερος Τιμ Μπάρτον («Swenney Τodd»). Ο καλύτερος Σον Πεν («Ταξίδι στην άγρια φύση»). Και ο Καλύτερος Σίντνεϊ Λουμέτ («Βefore devil knows you are dead»). Σπεύσατε, αλλιώς χάσατε.
Έτσι στα πεταχτά, θυμίζω τις κορυφαίες στιγμές αυτού του πληθωρικού φιλελεύθερου μυαλού, του βετεράνου και αρχιμάστορα του ρουσβελτικού, δημοκρατικού αμερικανικού κινηματογράφου. Χρονολογικά: 1957 «12 Αngry men» με Χένρι Φόντα («12 ένορκοι»), 1964 «Τhe Pawnbroker» με Ροντ Στάιγκερ («Ο ενεχυροδανειστής»), 1965 «Τhe Ηill» με Σον Κόνερι («Ο λόφος»), 1975 «Dog day afternoon» με Αλ Πατσίνο («Σκυλίσια μέρα»). Ίσως επειδή προαισθάνεται πως είναι η τελευταία του ευκαιρία. Ίσως επειδή αρπάζει, όπως ο Τιμ Μπάρτον, τις λεπίδες να πάρει πίσω το αίμα του από τα μειράκια που παίζουν με την τεχνολογία. Ίσως επειδή όλοι οι συντελεστές της ομάδας βρέθηκαν σε μεγάλη μέρα. Ίσως για όλους αυτούς τους λόγους- και μερικούς ακόμα- αποφάσισε όπως ο Ουίλιαμ Χόλντεν στην «Άγρια συμμορία» να σηκωθεί, να πάρει το όπλο του και να γράψει με αίμα μια μνημειώδη φράση του Πολ Νιούμαν στον «Δικαστή» του Τζον Χιούστον! Justice you sons of bitches!
Τρία πράγματα μαζί. Έτσι με την πρώτη ματιά. Το πρώτο η επιστροφή, η συνέχεια και η ανατροπή του μνημειώδους θεατρικού του Άρθουρ Μίλερ «Death of a salesman»- «Ο θάνατος του εμποράκου» (1949). Κάθε φορά που το βλέπω με πιάνουν τα ζουμιά. Από το ΄60 με Γιώργο Λαζάνη στο υπόγειο του Κουν μέχρι Θύμιο Καρακατσάνη, Κώστα Καζάκο και φυσικά με Ντάστιν Χόφμαν το ΄85 σε τηλεταινία αμερικανικής παραγωγής. Το δεύτερο η σταυροβελονιά, αλύπητη, διαρκής από το πρώτο μέχρι το τελευταίο λεπτό, ανάμεσα στο θρίλερ και το δράμα. Το θρίλερ παγώνει το αίμα, το δράμα καθηλώνει τον θεατή. Θα τελειώσει, λες, θα εξαντληθούν οι δυνάμεις του γέρου Λουμέτ. Αμ δε. Πίσω του, ο αφανής μαέστρος και γραφιάς Κέλι Μάστερσον δίνει ρέστα. Τόσα πολλά που μόνο ένας αληθινός Διάβολος θα κατάφερνε να προσμείξει τον «Θάνατο του εμποράκου» με το «Φάργκο» των Κόεν. Ηey, kid- λέει ο Λουμέτ- στους αδελφούς Κόεν. Τhis is real Αmerica.
Για να μη χάνω καιρό. Ο «εμποράκος» είναι προάγγελος και ταφόπλακα του american dream. Γι΄ αυτό είναι κορυφαίο έργο, γι΄ αυτό η τραγικότητά του προσομοιάζει με αρχαία ελληνική τραγωδία. Ο looser Γουίλ Λόμαν εξασφαλίζει με τον θάνατό του το μέλλον των δύο αγοριών του. Το σχεδιάζει και το πραγματοποιεί πέφτοντας με το αυτοκίνητό του. Ο «Διάβολος» είναι η νεκρανάσταση του Γουίλ Λόμαν στη σημερινή εποχή. Με μια κολοσσιαία αντιστροφή. Τα δυο μεγάλα αγόρια του Τσαρλς Χάνσον (Άλμπερτ Φίνεϊ)- ο Άντριου (Φίλιπ Σέιμουρ Χόφμαν) και ο Χένρι (Ίθαν Χοκ)- σχεδιάζουν και πραγματοποιούν μια σίγουρη ληστεία στο μικρό κοσμηματοπωλείο του πατέρα τους. Δηλαδή και αν στη θέση του Χάνσον τοποθετήσουμε τον Γουίλ Λόμαν του «εμποράκου», τότε οι δυο γιοι «σκοτώνουν» αυτόν που σκοτώθηκε για χάρη τους. Με ένα λόγο, όχι μόνο το αμερικανικό όνειρο έχει αποδημήσει εις Κύριον προ πολλού, αλλά και επειδή κανείς δεν πιστεύει σε αυτό, γι΄ αυτό η νεκρανάστασή του επιτυγχάνεται με κυνισμό, αναλγησία και άκρατη αδελφοκτόνα διαδικασία. Περίπου ότι λέει και ο Γούντι Άλεν στο «Όνειρο της Κασσάνδρας», μόνο που εδώ τα δεδομένα είναι επαρκέστατα ανεπτυγμένα και η δραματουργία εξελίσσεται τόσο βαθιά που η λεπίδα καταλήγει να τρυπάει μέχρι το κόκαλο τη σημερινή αχόρταγη απληστία.
Έτσι και με τη γραφίδα μιας ολοκληρωμένης δραματουργίας, οι πράξεις των δυο αδελφών ροκανίζουν και εκ θεμελίων ξεχερσώνουν το Green Valley της Αγίας Οικογενείας. Πράσινο λιβάδι και πράσινα άλογα. Τα κίνητρα της αυτοθυσίας του Γουίλ Λόμαν στον «εμποράκο» ήταν η επιτομή της ανιδιοτέλειας και της αλληλεγγύης. Τα κίνητρα των επιγόνων του είναι η επιτομή του προσωπικού συμφέροντος, της ασυγκράτητης ιδιοτέλειας, της κτηνώδους αναλγησίας και του απόλυτου κυνισμού. Το κεντρικό μοτίβο του Γουίλ Λόμαν ήταν ο θάνατός μου η ζωή σου. Το κεντρικό μοτίβο των αδελφών Χάνσον στον «Διάβολο» είναι ο θάνατός σου η καλοπέρασή μου. Χαώδης η διαφορά, κολοσσιαία η μεταφορά. Εν τέλει όμως, το Σήμερα με το Χθες δεν μοιάζουν, αλλά και τα δύο το ίδιο κάνουν. Λεφτά, επιβίωση, επιτυχία βαμμένα με αίμα!
Αν όλα αυτά παραπέμπουν σε ένα κλασικό δράμα δωματίου, η δεύτερη πλέξη αυτής της αριστοτεχνικής σταυροβελονιάς αποτελεί τον πλήρη ορισμό του κλασικού θρίλερ. Η οργάνωση, η εκτέλεση και οι συνέπειες αυτής της «σίγουρης» ληστείας σκάβουν και ανοίγουν, όπως ο μετροπόντικας, το τούνελ από όπου θα περάσει ο συρμός αυτής της αμερικανικής τραγωδίας. Εδώ ακριβώς ο Κέλι Μάστερσον με τον Σίντνεϊ Λουμέτ διασταυρώνουν τον «Θάνατο του εμποράκου» με το «Φάργκο» των Κόεν. Η κορύφωση του δράματος εξηγείται και δικαιώνεται από την κορύφωση του θρίλερ. Δηλαδή, το τρένο του θρίλερ είναι που θα μας περάσει πάνω από το πτώμα της οικογένειας.
«Πριν ο Διάβολος καταλάβει ότι πέθανες»
Μέσα στις πέντε top της χρονιάς Η ανάσταση του Σίντνεϊ Λουμέτ Ο δεύτερος θάνατος του εμποράκου Θρίλερ και δράμα σε εκρηκτική
συνουσία
ΒΑΘΜΟΙ = 9
(αφρόκρεμα)
Διόρθωση και επανόρθωση
Ο Θάνος Αναστόπουλος, με τον Αλέξανδρο Βούλγαρη, τον Γιάννη Οικονομίδη, τον Άγγελο Φραντζή και μερικούς ακόμα, σκέπτονται και βλέπουν με εικόνες. Αυτή και η διαχωριστική γραμμή- και ουχί τα «είδη» όπως κωμωδία- ανάμεσα στους αρμόδιους να σηκώνουν και να σκοπεύουν με κινηματογραφική μηχανή και στους άλλους, που απλώς διεκπεραιώνουν μια συνταγή. Το Σινεμά είναι ένα, ενιαίο Σώμα. Ανεξάρτητα από είδη, προθέσεις και ταμεία. Πάει τέλειωσε. Απλώς μερικοί καλύπτουν την αταλαντοσύνη τους, είτε πίσω από το άλλοθι της βαριάς κουλτούρας (και είναι πολλοί) είτε πίσω από το κέρδος μιας μεγάλης εμπορικής επιτυχίας Δύο τα προτερήματα του Αναστόπουλου. Πρώτον, η παγίδα που στήνει με το θρίλερ. Και δεύτερον, η λιτότητα στην αφήγηση και την ερμηνεία του Γιώργου Συμεωνίδη. Έτσι αρπάζει παραμάσχαλα την αγωνία του θεατή και την πηγαινοφέρνει εδώ κι εκεί. Ποιος είναι αυτός ο Γιώργος; Ασυγκράτητος παιδεραστής; Νοσηρός βιαστής; Απελπισμένος σύζυγος; Και γιατί έκανε φυλακή; Για αυτονόητους λόγους δεν αποκαλύπτω το «θέμα» της ιστορίας. Θα σκότωνα την ηδονή. Σας βεβαιώ όμως, με εντελώς αντικειμενικά κριτήρια, ότι η «Διόρθωση» είναι ανώτερη από δεκάδες τίτλους και άλλες τόσες αμερικανικές παραγωγές με βαρύγδουπα ονόματα και με διαφημιστικά σπρωξίματα, που καθένα αό αυτά κοστίζουν όσο ολόκληρη η παραγωγή του Αναστόπουλου. Δείτε το μαζικά να επανορθώσετε και εσείς για τις πρόχειρες και καφενόβιες κινηματογραφικές επισκέψεις του Έλληνα θεατή!
«Διόρθωση»
Η καλύτερη περσινή ελληνική παραγωγή Δράμα με θρίλερ μαζί
ΒΑΘΜΟΙ = 6
(αυστηρά δηλαδή κανονικά)
Ο σώζων εαυτόν σωθήτω
«Γύρνα το μόνος σου» (Βe Κind Rewind). Κομεντί σουρεαλισμού και νοσταλγίας με σεναριογράφο και σκηνοθέτη τον Γάλλο Μισέλ Γκοντρί («Η αιώνια λιακάδα ενός καθαρού μυαλού») και πρωταγωνιστές Τζακ Μπλακ, Μος Ντεφ, Ντάνι Γκλόβερ και σε δεύτερους ρόλους Μία Φάροου και Σιγκούρνι Γουίβερ. Η επερχόμενη κατεδάφιση ενός «πανάρχαιου» κτιρίου όπου υποτίθεται ότι εκεί διέπρεψε ένας μεγάλος πιανίστας της τζαζ, σπρώχνει δύο περιθωριακούς τύπους σε μια απίστευτη
ΒΑΘΜΟΙ = 4
(βαρέθηκα)
πατέντα. Με πρωταγωνιστές και κομπάρσους της γειτονιάς, αναβιώνουν σκηνές από κλασικές ταινίες του αμερικανικού σινεμά. Έξυπνη ιδέα, φτωχή αξιοποίηση και κουραστική επανάληψη. «Το ημερολόγιο των νεκρών» (Τhe diary of the dead). Τρόμος και ζόμπι του Τζορτζ Ρομέρο («Η νύχτα των ζωντανών νεκρών»). Με τη μηχανή υπό μάλης και σε στυλ ερασιτεχνικής καταγραφής,
ΒΑΘΜΟΙ = 5
(κατώτερο από «Cloverf΄ield»)
μια ομάδα σπουδαστών απαθανατίζει τον θάνατο του θανάτου, δηλαδή νεκροζώντανους εναντίον ζωντανών. Χάος στην Αμερική και υστερία ομαδική!
«Doomsday» του Νιλ Μάρσαλ, όπου φονικός ιός στη Βρετανία ξεπαστρεύει τον πληθυσμό της Σκωτίας με αποτέλεσμα ύστερα από τριάντα χρόνια καραντίνας η κυβέρνηση να αποστείλει μια
ΒΑΘΜΟΙ = ΔΕΝ ΤΟ ΕΙΔΑ (ΛΟΓΩ ΓΕΝΙΚΗΣ ΑΠΕΡΓΙΑΣ)
ομάδα στην αποκλεισμένη περιοχή για να ανακτήσει τα ευρήματα ενός επιστήμονα. Με Ρόνα Μίτρα, Μπομπ Χόσκινς, Μάλκολμ ΜακΝτάουελ.
«Μπαμπάς για γκολ». Κωμωδία Άντι Φίκμαν με Ντουέιν «Τhe Rock» Τζόνσον, Μάντισον Πέτις, Κίρα Σέτζγουικ, Ρόζελιν Σάντσεζ. Κορυφαίος
ΒΑΘΜΟΙ = 3
(μόνο για Αμερική)
παίκτης του αμερικανικού football πέφτει σε μια οκτάχρονη μικρή που του λέει, «μπαμπά σ΄ αγαπώ»!
Αμερικανική τραγωδία
Το υστερόγραφο αποκαλύπτει τρία ονοματεπώνυμα. Πρώτα ο Φίλιπ Σέιμουρ Χόφμαν. Μαζί με τον Ντάνιελ Ντέι Λιούις, οι δυο μεγάλες στιγμές της χρονιάς. Η σκηνή που μαθαίνει την εξαπάτηση του αδελφού του, η στιγμή που ο θεατής περιμένει, βέβαιος ότι ο Άντι θα εκραγεί και θα σκοτώσει, αλλά εκείνος, αντιθέτως με ηρεμία στο πρόσωπο και με οργανωμένο και αποφασισμένο το σατανικό μυαλό του, αποφασίζει, ή τουλάχιστον έτσι δείχνει, να προχωρήσει αναίμακτα το σχέδιό του αποτελεί ζωντανό Μaster Class ηθοποιίας. Από κοντά και ο (πατέρας) Άλμπερτ Φίνεϊ, αυτό το εκμαγείο μιας παγωμένης και ανατριχιαστικής μάσκας αρχαίας τραγωδίας. Από δίπλα και ο Ίθαν Χοκ που χωρίς ίχνος μανιέρας αποκαλύπτει με βιωμένη πειστικότητα την περίπτωση ενός βαθιά ελαττωματικού, ταραγμένου, ανεγκέφαλου χαρακτήρα. Ιn short που λένε και οι Αμερικανοί, διαβολική η γραφή του Μάστερσον, διαβολική η σκηνοθεσία του Λουμέτ, διαβολική η ερμηνεία του Χόφμαν. Ο Διάβολος να με πάρει αν δεν το ξαναδώ, να το απολαύσω με ενθουσιασμό!
Μεγάλη συναυλία, μοναδική εμπειρία
Αν και δεν είμαι φανατικός λάτρης των U2 και παρ΄ ότι πάντα κουμπωμένος δρασκελίζω το κατώφλι τέτοιων διαστημικών, αμερικανικών τεχνολογιών, οφείλω να ομολογήσω ότι οι δύο σκηνοθέτες αυτής της συναρπαστικής εμπειρίας κατάφεραν να χρησιμοποιήσουν την τρισδιάστατη οθόνη προς όφελος της ουσίας και ταυτόχρονα, ιδιοφυώς πράττοντας, να εξαφανίσουν οτιδήποτε το γυαλιστερό ώστε να αναδείξουν όλο το ομιχλώδες, το πολεμικό, το περιθωριακό, δηλαδή το ζωντανό και εκρηκτικό της φιλοσοφίας του Μπόνο. Τα ετερόκλητα έλκονται. Πάνω σε μια θηριώδη σκηνή πλημμυρισμένη με όλα τα εξαρτήματα της αυριανής τεχνολογίας, μια σκηνή περικυκλωμένη από ένα ωκεάνιο, παλλόμενο πλήθος, οι U2 στήνουν μια μουσική τελετουργία που παραπέμπει- μαζί- στον μάγο της φυλής, σε τοπίο πολέμου, στον Τελευταίο των Μοϊκανών, σε επίδειξη ασυγκράτητης δύναμης και σε ένα ρυθμικό, μελωδικό, αντι- κομφορμιστικό
«U2-3D»
Πιο ζωντανό από συναυλία ζωντανή Μουσικά συναρπαστικό Εικαστικά ανάγλυφο και αληθινό
ΒΑΘΜΟΙ = 8
(Μust)
και αντιπολεμικό ουρλιαχτό! Το καταπληκτικό είναι η αντίθεση των μεγεθών. Ολόκληρος ο όγκος τεχνολογιών, ηχητικών και οπτικών εφέ υπηρετεί σαν συντεταγμένος και αποφασισμένος γιαπωνέζικος αυτοκρατορικός στρατός, τον ελάχιστο όγκο που παράγεται από ένα συγκρότημα τεσσάρων μελών. Σαν ένα θεόρατο, τρισδιάστατο ηχείο να παίζει για λογαριασμό μιας συναυλίας δωματίου. Απίστευτο κι όμως αληθινό. Μα τον Θεό, θα το ξαναδώ.
Με ένα λόγο η Κάθριν Ουένς και ο Μαρκ Πέλινγκτον, οι δύο σκηνοθετικές ατμομηχανές των U2, πέταξαν τον Σκορσέζε στον κάλαθο των αχρήστων και ο Μπόνο τοποθέτησε τον Μικ Τζάγκερ στον χώρο που του ταιριάζει. Αερόμπικ και πιλάτες για ανυποψίαστους και αναλφά βητους πελάτες!
Πονηρός ο Ισπανός
«Η νύχτα των ηλιοτροπίων» (La Νoche de los Girasoles). Δραματικό θρίλερ του Ισπανού Χόρχε Σάντσεθ Καμπεθούδο. Παγίδα από μια άκρως ενδιαφέρουσα σκηνοθεσία. Πονηρός ο Ισπανός. Αντιστρέφει τη «Βαβέλ» του Αλεχάντρο Ινιάριτου και μετατρέπει το πολιτικό σε δράμα υπαρξιακό. Από τις συμπτώσεις που συμβαίνουν στη ζωή ξένων μεταξύ τους ανθρώπων, συντελούνται ένας βιασμός και ένας φόνος ενός αθώου γέρου αγρότη. Απίστευτα πράγματα. Η σύμπτωση όμως παραπέμπει στο πεπρωμένο και το δράμα- αν και ρεαλιστικό και ακραίο, είναι στη βάση του μεταφυσικό και μοιραίο. Υπό κανονικές συνθήκες και χωρίς τόσες πολλές και εκρηκτικές παρουσίες, η ταινία του Καμπεθούδο θα ήταν η κορυφαία της εβδομάδας. Κρίμα!
ΒΑΘΜΟΙ = 6
(το συνιστώ)
