Μάι Λάι, η μητέρα όλων των σφαγών


Τα βασανιστήρια στο Γκουαντάναμο, τα εγκλήματα στο Άμπου Γκράιμπ και οι σφαγές στο Ιράκ έχουν προκαλέσει την κατακραυγή του κόσμου. Μα υπάρχει μπροστά τους ένα φρικαλέο μέτρο σύγκρισης που, μολονότι πέρασαν σαράντα χρόνια από τότε, παραμένει αξεπέραστο: η σφαγή του Μάι Λάι
Σε μια χρονιά κατά την οποία οι μεγάλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες συγκλονίζονταν από την εξέγερση του ΄68, οι ειδήσεις για τις αμερικανικές ωμότητες στο μακρινό Βιετνάμ είχαν ήδη αρχίσει να ξεσηκώνουν τους νέους σε ένα τεράστιο αντιπολεμικό κίνημα. Όμως, τα γεγονότα που συνέβησαν εκείνο το πρωί της 16ης Μαρτίου 1968 σε ένα μικρό βιετναμέζικο χωριό που βρέθηκε ξαφνικά μέσα στη δίνη του πολέμου, ξεπερνούσαν κάθε φαντασία.

Τα αμερικανικά στρατεύματα βρίσκονταν σε δυσχερή θέση. Μόλις δύο μήνες νωρίτερα οι αντάρτες Βιετκόνγκ και ο τακτικός βορειοβιετναμέζικος στρατός είχαν εξαπολύσει μια συνδυασμένη και φονικότατη επίθεση- την επίθεση Τετ – κατά των αμερικανικών θέσεων. Το φρόνημα των αμερικανικών στρατευμάτων ότι θα μπορούσαν να κερδίσουν αυτόν τον πόλεμο είχε κλονιστεί σοβαρά.

Ωμότητες. Στα μέσα εκείνου του Μαρτίου, ο τρίτος λόχος της 11ης Ταξιαρχίας Πεζικού της Αμερικανικής Μεραρχίας είχε απομείνει με μόλις 108 άνδρες. Μερικοί από αυτούς είχαν ήδη αρχίσει να επιδίδονται σε ωμότητες ατιμωρητί. Η αποστολή που είχε αναλάβει ο τρίτος λόχος στις 16 Μαρτίου ήταν «ο εντοπισμός και η εξόντωση» των ανταρτών του εχθρού, που υπήρχαν πληροφορίες ότι κρύβονταν στην περιοχή του χωριού Μάι Λάι.

Δύο διμοιρίες μπήκαν στο χωριό το πρωί και άλλη μία έμεινε πίσω, για εκκαθαριστικές επιχειρήσεις. Έξαλλοι στρατιώτες άρχισαν να πυροβολούν άοπλους άνδρες, γυναίκες και παιδιά. Δεν έδειχναν κανένα έλεος ούτε σε όσους χωρικούς έβγαιναν από τα σπίτια τους με τα χέρια ψηλά. Τους σκότωναν όλους. Μερικοί στρατιώτες προτίμησαν να μην πάρουν μέρος σε αυτή τη σφαγή, αλλά ο διοικη τής τους λοχαγός Ουίλιαμ Κάλεϊ δεν ήταν ένας από αυτούς. Σε ένα περιστατικό, ο λοχαγός Κάλεϊ διέταξε δύο από τους άνδρες του να εκτελέσουν μια ομάδα 60 άμαχων χωρικών. Όταν ένας από τους δύο αρνήθηκε, ο Κάλεϊ τον παραμέρισε, στάθηκε τρία μέτρα μπροστά από τους χωρικούς και τους πυροβόλησε ο ίδιος. Την ίδια ώρα, σε άλλα σημεία του χωριού, οι κάτοικοί του έπεφταν θύματα άλλων ωμοτήτων. Γυναίκες βιάζονταν ομαδικά, ενώ τους χωρικούς – που είχαν υποδεχθεί τους Αμερικανούς με υποκλίσεις- τους βασάνιζαν και τους τρυπούσαν με ξιφολόγχες. Σε κάποιους από αυτούς χάραζαν το έμβλημα του τρίτου λόχου στο στήθος.

Σφαγείο. Στο τέλος εκείνου του πρωινού, το χωριό έμοιαζε με ένα απέραντο σφαγείο. Πεντακόσιοι τέσσερις Βιετναμέζοι νεκροί (οι 123 από αυτούς παιδιά κάτω των πέντε ετών). Μόνο ένας Αμερικανός είχε τραυματιστεί (είχε αυτοπυροβοληθεί στο πόδι ενώ καθάριζε το πιστόλι του). Και οι Βιετκόνγκ του 48ου Τάγματος, τους οποίους αναζητούσαν οι Αμερικανοί, παρέμεναν άφαντοι (δεν είχε πέσει από αυτούς ούτε μία τουφεκιά).

Πέρασε παραπάνω από ένας χρόνος ώσπου να φτάσει αυτή η τραγωδία στις εφημερίδες, χάρη στον δημοσιογράφο Σέιμουρ Χερς. Οι αμερικανικές στρατιωτικές αρχές έκαναν τα πάντα για να την συγκαλύψουν. Καταδικάστηκε μόνο ο λοχαγός Κάλεϊ σε ισόβια κάθειρξη, αλλά σε τρεις ημέρες βγήκε από τη φυλακή με παρέμβαση του προέδρου Νίξον και τέθηκε σε κατ΄ οίκον περιορισμό. Σε τρία χρόνια η ποινή του μετατράπηκε σε δεκαετή κάθειρξη και του χαρίστηκε το υπόλοιπο.

Ρισκάρισαν τη ζωή τους για να τους σώσουν


O Ντο Μπα ήταν πια 42 ετών όταν ο Λάρι Κόλμπερν τον συνάντησε ξανά, πριν από επτά χρόνια. Αλλά στα μάτια του ήταν ακόμη εκείνο το εννιάχρονο αγόρι που είχε σώσει από τη μεγαλύτερη σφαγή του πολέμου στο Βιετνάμ. Ο Ντο Μπα ήταν ένας από τους έντεκα χωρικούς του Μάι Λάι, τους οποίους ο Κόλμπερν- ο οποίος ήταν τότε 18 ετών- μαζί με άλλους δύο συναδέλφους του από ένα αμερικανικό ελικόπτερο ρισκάρισαν τη ζωή τους για να τους σώσουν, στις 16 Μαρτίου 1968. Ο Κόλμπερν και ο κυβερνήτης Χιου Τόμσον, οι οποίοι παρασημοφορήθηκαν από την αμερικανική κυβέρνηση επ΄ ανδραγαθία, επέστρεψαν στο Μάι Λάι το 2001 τριάντα τρία χρόνια μετά τη σφαγή. Έγιναν δεκτοί από τις τοπικές αρχές σε μια χώρα εντελώς διαφορετική από εκείνη που είχαν γνωρίσει στην κόλαση του πολέμου.

Λίγο πριν από την επιστροφή τους εκεί, είχε προηγηθεί ο πρόεδρος Κλίντον με μια επίσκεψη που αποτελούσε την κορύφωση των αμερικανικών προσπαθειών για την εξομάλυνση των σχέσεων με την πρώην εχθρική χώρα. Το Βιετνάμ αγωνίστηκε πολύ για να σταθεί στα πόδια του μετά την επανένωση της χώρας. Η λειτουργία της αγοράς και των ιδιωτικών επιχειρήσεων επετράπη από τα τέλη της δεκαετίας του 1980. Το 2000 ιδρύθηκε χρηματιστήριο, το οποίο άρχισε να προσελκύει ξένες επενδύσεις. Στις πόλεις, μια καταναλωτική αγορά τροφοδοτεί μια νεαρή μεσαία τάξη, η οποία ολοένα πληθαίνει. Τα σύμβολα του δυτικού καπιταλισμού, οι μάρκες των πολυεθνικών εταιρειών, συνυπάρχουν με τα μνημεία του απελευθερωτικού αγώνα. Και ο αλλοτινός εχθρός του Βιετνάμ, οι ΗΠΑ, είναι σήμερα ο κυριότερος εμπορικός εταίρος της χώρας.

Ο τριακονταετής πόλεμος


Τριάντα χρόνια πολέμησε το Βιετνάμ για την ανεξαρτησία του τον περασμένο αιώνα.Ξεκίνησε το 1945,πολεμώντας τους Γάλλους αποικιοκράτες,και κατέληξε νικώντας τους Αμερικανούς το 1975 1954 Οι κομμουνιστικές δυνάμεις του Χο Τσι Μινχ υποχρεώνουν τους Γάλλους σε μια ταπεινωτική ήττα. Οι Γάλλοι αποχωρούν και η χώρα διαμελίζεται σε Βόρειο και Νότιο Βιετνάμ, βάσει της Συνθήκης της Γενεύης. Οι Αμερικανοί αναλαμβάνουν τη στήριξη του καθεστώτος του Νοτίου Βιετνάμ, για να αναχαιτίσουν τον «κομμουνιστικό κίνδυνο» 1964 Συστηματικοί αμερικανικοί βομβαρδισμοί 1965 Αποστολή 100.000 Αμερικανών στρατιωτών 1966 Σκληρές μάχες στην Ντανάγκ. Αμερικανικά αεροσκάφη βομβαρδίζουν τη ζούγκλα με τον τοξικό «πορτοκαλί παράγοντα». Βαριές απώλειες των Βορειοβιετναμέζων, που όμως δεν υποχωρούν 1967 Ενίσχυση της αμερικανικής παρουσίας, που τώρα ανέρχεται σε 485.000 άνδρες 1968 Η μεγάλη βορειοβιετναμέζικη επίθεση Τετ, σε 40 πόλεις της χώρας πλήττει καίρια το αμερικανικό ηθικό. Ο πρόεδρος Τζόνσον ανακοινώνει πως δεν θα είναι υποψήφιος πρόεδρος. Με την εκλογή του, ο Ρίτσαρντ Νίξον αναζητεί στρατηγική αποχώρησης 1970 Οι Αμερικανοί επεκτείνουν τον πόλεμο στην Καμπότζη 1973 Ειρηνευτική συμφωνία στο Παρίσι για την αποχώρηση των Αμερικανών. Οι τελευταίοι Αμερικανοί στρατιώτες αποχωρούν τον Μάρτιο και οι Νοτιοβιετναμέζοι πολεμούν στο εξής μόνοι τους 1975 Μέσα σε επτά εβδομάδες οι Βορειοβιετναμέζοι καταλαμβάνουν όλη τη νότια χώρα. Με την πτώση της Σαϊγκόν ολοκληρώνεται η ενοποίησή της και η ανεξαρτησία της

«Σας φέρνω χαιρετίσματα από τους Βιετναμέζους αδελφούς σας»


O «αμερικανικός Μάης» είχε ήδη ξεκινήσει προτού ακόμη ο άγνωστος πόλεμος που διεξήγαγε η Αμερική στο Βιετνάμ γίνει γνωστός, προτού ακόμη τα πρωτοσέλιδα των εφημερίδων πλημμυρίσουν με τις εικόνες από τους βομβαρδισμούς με χημικές βόμβες και τις σφαγές αμάχων. Έφτασε όμως στο αποκορύφωμά του το 1969, όταν με έναν χρόνο καθυστέρηση αποκαλύφθηκαν οι θηριωδίες του Μάι Λάι. Στον απόηχο των κινητοποιήσεων που σημειώνονταν στην Ευρώπη έγινε τον Οκτώβριο του 1969 στην Ουάσιγκτον η μεγαλύτερη αντιπολεμική διαδήλωση που είχε δει μέχρι τότε η Αμερική, με τη συμμετοχή μισού εκατομμυρίου ανθρώπων.

Καμπότζη. Έναν χρόνο αργότερα ο πρόεδρος Νίξον ανακοίνωνε την κλιμάκωση του πολέμου στην Καμπότζη. Η ανακοίνωσή του προκάλεσε ξεσηκωμό στα πανεπιστήμια. Φοιτητές στο Πανεπιστήμιο Κεντ Στέιτ του Οχάιο άρχισαν καταλήψεις και έκαναν επιθέσεις στα γραφεία της τοπικής στρατολογίας. Ο κυβερνήτης της πολιτείας έστειλε εναντίον τους την Εθνοφρουρά. Σε διαδήλωση των φοιτητών στις 4 Μαΐου, οι άνδρες της Εθνοφρουράς έριξαν στο ψαχνό σκοτώνοντας τέσσερις και τραυματίζοντας δεκατρείς φοιτητές.

Δέκα ημέρες αργότερα, τη σκυτάλη των καταλήψεων και των ταραχών πήραν από τους φοιτητές του Κεντ οι φοιτητές του Τζάκσον Κόλετζ, στον Μισισιπή.

Στάλθηκαν εναντίον τους πάνοπλοι αστυνομικοί. Μετά την κατάπαυση του πυρός καταμετρήθηκαν δύο νεκροί: ένας φοιτητής 21 ετών και ένας δεκαεπτάχρονος μαθητής.

Η αγριότητα των δυνάμεων καταστολής στο Κεντ και στο Τζάκσον έβαλε φωτιά και σε άλλα πανεπιστήμια της χώρας, όπου εκείνον τον καιρό γίνονταν κατά μέσον όρο 100 φοιτητικές κινητοποιήσεις την ημέρα. Περισσότερα από 500 πανεπιστήμια είχαν αναγκαστεί να κλείσουν προσωρινά. Σύμφωνα με το FΒΙ, μόνο το 1970 έγιναν 3.000 βομβιστικές επιθέσεις σε όλη τη χώρα, από δράστες που είχαν σχέση με το αντιπολεμικό κίνημα.

Την επόμενη χρονιά, εκατοντάδες απόστρατοι του πολέμου του Βιετνάμ βάδισαν στο Καπιτώλιο, στην Ουάσιγκτον, και ένας ένας κατέθεσαν τα παράσημά τους πάνω σε ένα οδόφραγμα: τις πορφυρές καρδιές, τα χάλκινα και τα ασημένια αστέρια. Ήταν ένας συμβολισμός που έδειχνε τραγικά πόσο βαθιά είχε διχάσει τη χώρα ο πόλεμος του Βιετνάμ.

Διχασμός. Αυτός ο διχασμός έγινε ακόμη πιο αισθητός όταν η Τζέιν Φόντα ταξίδεψε το 1971 στο Βόρειο Βιετνάμ. Σε μια περιοδεία δύο εβδομάδων μίλησε τέσσερις φορές από το ραδιόφωνο του εχθρού, ενώ δεν έκρυψε τον θαυμασμό της για τον Βορειοβιετναμέζο ηγέτη Χο Τσι Μινχ και χαρακτήρισε τον Νίξον «νέο είδος Χίτλερ». Επιστρέφοντας στην Αμερική δήλωσε σε συγκέντρωση φοιτητών: «Σας φέρνω χαιρετίσματα από τους Βιετναμέζους αδελφούς σας». Πολλοί Αμερικανοί θεώρησαν προδοτικά τα λόγια και τις πράξεις της. Αλλά ακόμη πιο πολλοί ήταν εκείνοι που πολέμησαν στο εσωτερικό μέτωπο εναντίον του προέδρου Νίξον.

Το «Οxford Companion» της αμερικανικής στρατιωτικής ιστορίας θα γράψει αργότερα: «Ένα από τα μαθήματα από την εμπειρία των ΗΠΑ στο Βιετνάμ, είναι πως η κοινή γνώμη μπορεί πράγματι να αλλάξει την πολιτική που ακολουθούν τα ανώτερα κλιμάκια της εξουσίας. Όταν αρκετοί άνθρωποι λένε “αυτό είναι λάθος”, με αρκετά δυνατή φωνή και για αρκετό διάστημα, μπορούν να αλλάξουν την κατάσταση».