Πολλές είναι οι λέξεις και οι φράσεις που έχουν μείνει άρρηκτα δεμένες με

την πολιτική διαδρομή και δράση του Ανδρέα Παπανδρέου και δίνουν, έστω και μία

– μία, το στίγμα της περιόδου που σφράγισε με το πέρασμά του. Λέξεις πολιτικές

αλλά και… καθημερινές πολλές απ’ αυτές, απέκτησαν ιδιαίτερο βάρος με την

ενσωμάτωσή τους στο φραστικό οπλοστάσιο του Ανδρέα Παπανδρέου. Ίσως μερικές

από αυτές να φαίνονται απόμακρες ή και «άγνωστες» στους νεώτερους, ωστόσο

ακόμα σημαίνουν πολλά για πολλούς – ίσως τους περισσότερους.

* «H Ελλάδα στους Έλληνες». Το σύνθημα που συνεπήρε και συνεπαίρνει ακόμα

μεγάλο μέρος του ελληνικού λαού – και πέραν, ίσως, των ορίων του κόμματος της

αξιωματικής αντιπολίτευσης. Στην πρώτη του μορφή διατυπώθηκε από τον Ανδρέα

Παπανδρέου την εποχή της Ένωσης Κέντρου.

* «Μη προνομιούχοι» – «ρετιρέ». Με ένα αρνητικό μόριο σ’ ένα επίθετο, ο

Ανδρέας Παπανδρέου κατάφερε να δώσει μια μορφή ταξικού προσδιορισμού στις

κοινωνικές τάξεις και τα στρώματα όπου απευθυνόταν το κόμμα του. H διασφάλιση

των δικαίων των μη προνομιούχων ήταν ο πολιτικός στόχος των κυβερνήσεών του,

οι οποίες όταν χρειάστηκε, συγκρούστηκαν με τα «ρετιρέ» – τον αντίποδα των «μη

προνομιούχων», όσον αφορά τα εισοδηματικά και φορολογικά δεδομένα.

* «Αλλαγή». H λέξη – κλειδί προς την εξουσία. H λέξη που συμπύκνωσε το

πολιτικό αίτημα των γενιών μετά τον εμφύλιο και τη δικτατορία, μια λέξη που

έγινε η ίδια γενιά και έδωσε τον τόνο για μια 20ετία.

* «Εφιάλτης». Έτσι χαρακτήρισε τον μεγάλο πολιτικό αντίπαλό του, τον κ.

K. Μητσοτάκη, όταν εξελέγη αρχηγός της N.Δ. Έγινε πρωτοσέλιδο και ο

χαρακτηρισμός έμεινε…

* «Μη πόλεμος». Πάλι με τη χρήση αρνητικού μορίου έδωσε το ακριβές

περίγραμμα της ελληνοτουρκικής προσέγγισης στο Νταβός: Τον διάλογο Παπανδρέου

– Οζάλ που έβγαλε τις δύο χώρες από την τροχιά του πολέμου το 1987.

* «Αναδόμηση». Ήταν ίδιον του Ανδρέα Παπανδρέου να ανασχηματίζει συχνά

τις κυβερνήσεις – κάποτε χρειάστηκε και η «αναδόμηση», που έγινε θεσμός.

* «Περήφανα γηρατειά». Προσφώνηση προς την τρίτη ηλικία και γενικά τους

συνταξιούχους, οι οποίοι σε πολλές περιπτώσεις ήταν από τα κοινωνικά

στρώματα στα οποία έδωσε προτεραιότητα για την ικανοποίηση αιτημάτων

τους.

* «Βυθίσατε το “Χόρα”». H ακραία προτροπή του προς τον τότε πρωθυπουργό

Κωνσταντίνο Καραμανλή να αντιδράσει σθεναρά σε μια ιταμή πρόκληση των Τούρκων

το 1976, λέγεται ότι χρησιμοποιήθηκε καταλλήλως από την κυβέρνηση για να

αποτραπούν τα χειρότερα. Την ουσία της φράσης του την εξήγησε ο ίδιος: «Το

“βυθίσατε το Χόρα” συνόψιζε μια στάση. Ήταν συμβολική. Μπορούσε

να περιλαμβάνει και το γεγονός, αλλά και πολλές άλλες μορφές

αντίδρασης, όχι πολιτικές και διπλωματικές. Εκεί που

φτάσαμε, δεν πιστεύω ότι υπάρχουν πολιτικοί και διπλωματικοί δρόμοι για

την αντιμετώπιση του προβλήματος».

* «Συμβόλαιο με τον λαό». Οι προεκλογικές δεσμεύσεις του Ανδρέα

Παπανδρέου και του ΠΑΣΟΚ το 1981. Έγινε όχι μόνο σλόγκαν, αλλά – ως βιβλίο –

και μπεστ σέλερ…

Διορατικός ριζοσπάστης και ακαδημαϊκός κύρους

H διεθνής ακτινοβολία, ο ριζοσπαστισμός, η διορατικότητα ως πολιτική αρετή,

οι ηγετικές προδιαγραφές, η υψηλού επιπέδου επιστημονική κατάρτιση που

συνδυάστηκε με μια σημαντική ακαδημαϊκή διαδρομή, αποτέλεσαν τα κύρια στοιχεία

της προσωπικότητας του Ανδρέα Παπανδρέου στα οποία εστίασαν ξένοι ηγέτες και

διεθνούς κύρους προσωπικότητες που αποχαιρέτησαν, δέκα χρόνια πριν, τον ιδρυτή

του ΠΑΣΟΚ.

Πατριάρχης Βαρθολομαίος

«Το εν γένει έργον του εκλιπόντος δημοσίου ανδρός, τόσο ως ακαδημαϊκού

διδασκάλου όσο και ως πολιτικού, υπήρξε πολυσχιδές και εντυπωσιακό, όντως

ηγετικόν, δι’ ο και την επ’ αυτού δικαίαν κρίσιν θα στοιχειοθετήσει η

αδέκαστος Ιστορία».

Γλαύκος Κληρίδης

Ο τότε πρόεδρος της Κύπρου: «Διά του Ενιαίου Αμυντικού Δόγματος έδωσε απτά

δείγματα της αποφασιστικότητας της κυβέρνησής του και του έθνους για την

υπεράσπιση της κυπριακής ελευθερίας».

Χέλμουτ Κολ

Ο τότε καγκελάριος της Γερμανίας: «Ο Ανδρέας Παπανδρέου, με τα πολιτικά του

οράματα και τη δύναμη της πειθούς του, συνέβαλε κατά τη διάρκεια των

περασμένων δεκαετιών όσο σχεδόν κανείς άλλος στη διαμόρφωση της σύγχρονης

Ελλάδας».

Ορτένσια Αλιέντε

H χήρα του θρυλικού ηγέτη της Χιλής: «Ήταν ένας ευφυής και μεγαλόψυχος

άνθρωπος, που στήριξε με πάθος τη χιλιανή επανάσταση και στη συνέχεια την

ενότητα και την αντίστασή μας. Είμαστε ευγνώμονες…».

Γκενάντι Ζιουγκάνοφ

Ο ηγέτης του K.K. της Ρωσίας: «Ήταν μία από τις μεγαλύτερες μορφές του

σοσιαλιστικού και σοσιαλδημοκρατικού κινήματος στον πλανήτη».

Μεσούτ Γιλμάζ

Ο τότε πρωθυπουργός της Τουρκίας: «Πιστεύω ότι ο A. Παπανδρέου ήθελε εκ βάθους

καρδίας την ειρήνη ανάμεσα στις δύο χώρες, παρά τη ρητορική. Ο θάνατός του

είναι μία μεγάλη απώλεια για τον ελληνικό λαό».

Τζ. Κένεθ Γκαλμπρέιθ

Ο διακεκριμένος Αμερικανός καθηγητής, που πέθανε πρόσφατα: « Ο Ανδρέας

Παπανδρέου επέστρεψε στην Ελλάδα ξέροντας τι χρειάζεται η χώρα του, με την

αυτοπεποίθηση που μπορεί να έχει ένας άνθρωπος με τόσο υψηλή μόρφωση. Ναι, ο

Ανδρέας ήταν μια από τις πιο σημαντικές φυσιογνωμίες της γενιάς μας και ένας

από τους πιο απρόβλεπτους ηγέτες».