Πόσο κινδυνεύει η Μεσόγειος και η Ελλάδα από τσουνάμι; Το Στρόμπολι το 2002

και η Μεσίνα το 1908 έδειξαν ότι οι μεσογειακές χώρες «κάθονται» πάνω σε έναν

κινούμενο βυθό. Ηφαίστεια στο Τυρρηνικό και το Αιγαίο Πέλαγος αποτελούν μια

διαρκή απειλή για τσουνάμι.

Ο κίνδυνος είναι υπαρκτός. Τα τελευταία χρόνια, χάρη στις εργασίες του Στέφανο

Τίντι από το Πανεπιστήμιο της Μπολόνια, οι επιστήμονες προσπαθούν να

προβλέψουν με προσομοιώσεις σε κομπιούτερ πού θα μπορούσε να χτυπήσει ένα

τσουνάμι, το οποίο θα διεγειρόταν από την υποθαλάσσια ηφαιστειακή δράση στη

Μεσόγειο.

Υψηλού κινδύνου. Οι τυρρηνικές ακτές είναι περιοχές υψηλού κινδύνου.

Ένα τσουνάμι θα μπορούσε να προκληθεί από τα πολλά ηφαίστεια που κάθε τόσο

αναδύονται και καταδύονται στη θάλασσα βόρεια της Σικελίας: Στρόμπολι,

Πανάρεα, Λίπαρι και Βουλκάνο κατά κύριο λόγο, και Μαρσίλι, Βαβίλοβ και

Μανιάγκι.

Στα νότια της Σικελίας, ανάμεσα στο Σιάκα και την Παντελερία, εδώ και μερικά

χρόνια ένα ηφαίστειο που βρισκόταν κάτω από τα νερό και που είναι γνωστό ως

νήσος Φερντινάντεα, έχει αρχίσει να ξεπροβάλλει σιγά σιγά στην επιφάνεια της

θάλασσας. H περιοχή στα Στενά της Μεσίνας έχει ήδη γνωρίσει, με τον σεισμό του

1908, την καταστροφική δύναμη της θάλασσας όταν αυτή φουσκώνει και σαρώνει τις

ακτές. Περίπου τα μισά από τα 100 χιλιάδες θύματα εκείνου του σεισμού είχαν

βρει τον θάνατο από το τσουνάμι που είχε προκληθεί από το επίκεντρο του

σεισμού, το οποίο είχε εντοπιστεί στον θαλάσσιο χώρο νότια των Στενών.

Πάντως, η Απουλία, λένε οι Ιταλοί επιστήμονες, μολονότι είναι μία σχετικά

ήσυχη περιοχή από σεισμική άποψη, θα μπορούσε να κινδυνεύσει από έναν ισχυρό

υποθαλάσσιο σεισμό που θα σημειωνόταν στην περιοχή του Αιγαίου Πελάγους.

Ανάλογοι κίνδυνοι υπάρχουν και για ηφαιστειογενή νησιά της Ελλάδας, όπως η

Μήλος και η Σαντορίνη.

Τρεις αιτίες. Τα τσουνάμι στην περιοχή της Κεντρικής Μεσογείου μπορούν

να έχουν τρία διαφορετικά αίτια: 1) σεισμό στις παράκτιες περιοχές, 2)

κατάρρευση μεγάλων μαζών στα αναδυόμενα ή καταδυόμενα ηφαίστεια και 3) μία

μεγάλη ηφαιστειακή έκρηξη.

Το πιο πρόσφατο τσουνάμι που έχει καταγραφεί είναι εκείνο που έπληξε το

Στρόμπολι στις 30 Δεκεμβρίου 2002. Όλα είχαν αρχίσει δύο ημέρες νωρίτερα, με

μία θεαματική έκρηξη του κρατήρα, από τον οποίο ανέβλυζαν ποτάμια λάβας. Όλα

έδειχναν να είχαν ησυχάσει, όταν δύο ημέρες αργότερα δύο πελώρια κομμάτια γης,

με όγκο πάνω από 5 εκατομμύρια κυβικά μέτρα, αποκολλήθηκαν και βυθίστηκαν στη

θάλασσα σηκώνοντας κύματα ύψους 8 μέτρων τα οποία προκάλεσαν σοβαρές ζημιές

στην Τζινόστρα και το Στρόμπολι. Το Μαρσίλι είναι ένα νεαρό υποθαλάσσιο

ηφαίστειο βόρεια του Στρόμπολι. H κορυφή του φτάνει μερικές εκατοντάδες μέτρα

κάτω από την επιφάνεια του Τυρρηνικού Πελάγους. Ο ηφαιστειακός όγκος,

διαστάσεων 70 επί 30 χιλιόμετρα, είναι πιο μεγάλος ακόμη και από εκείνον της

Αίτνας και το ύψος του ξεπερνάει τα 3.200 μέτρα. Σχηματίστηκε «μόλις» πριν από

100.000 χρόνια. Το Μαρσίλι, σύμφωνα με τον Έντσο Μπόσκι, πρόεδρο του Εθνικού

Ινστιτούτου Γεωφυσικής και Ηφαιστειολογίας της Ιταλίας, είναι από γεωλογική

άποψη ενεργό, αλλά παραμένει αδιευκρίνιστο πόσο είναι επικίνδυνο. Πάντως, αυτό

το βουνό από βυθισμένη φωτιά αποτελεί αντικείμενο μελέτης του προγράμματος

«Orion Geostar» της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στις πλαγιές του έχουν τοποθετηθεί

επιστημονικά όργανα τα οποία μεταδίδουν μετρήσεις.

Ύψος 3 χλμ. Άλλα δύο βυθισμένα ηφαίστεια είναι το Βαβίλοβ και το

Μανιάγκι. Και τα δύο έχουν ύψος περίπου 3 χιλιόμετρα και είναι πολύ αρχαιότερα

του Μαρσίλι: η ηλικία τους υπολογίζεται σε 5-7 εκατομμύρια χρόνια. Στα μισά

της απόστασης από το Λάτιο στη Σαρδηνία, θα μπορούσαν να αποδειχτούν

εξαιρετικά επικίνδυνα – κυρίως το Βαβίλοβ. Όλη αυτή η περιοχή του Τυρρηνικού

είναι «καυτή», με δύο υποθαλάσσια φαράγγια πλάτους τεσσάρων και μήκους

τουλάχιστον 200 χιλιομέτρων: τα φαράγγια του Στρόμπολι και της «κοιλάδας της

Σαρδηνίας». Από αυτά τα ρήγματα, που βρίσκονται σε συνεχή αλληλεπίδραση με τα

υποθαλάσσια ηφαίστεια, θα μπορούσαν να κινδυνεύσουν οι χώρες στα μεσογειακά

παράλια από ένα ισχυρό τσουνάμι.

ΝΗΣΟΣ ΦΕΡΝΤΙΝΑΝΤΕΑ

Ένα νησί – φάντασμα «δείχνει» ηφαιστειακή δραστηριότητα

H νήσος Φερντινάντεα έχει παράξενη ιστορία. Στις αρχές του Ιουλίου του 1831,

σε ένα σημείο της θάλασσας ανάμεσα στη νήσο Παντελερία και το Σιάκα, στις

νότιες σικελικές ακτές, τα νερά άρχισαν να αναβράζουν, εκβάλλοντας στήλες

ατμών. Στις 12 Ιουλίου, ψαράδες που διέπλεαν το κανάλι της Σικελίας έγιναν οι

πρώτοι μάρτυρες της εμφάνισης του νησιού σε βόρειο πλάτος 37 μοιρών και 11

πρώτων και ανατολικό μήκος 12 μοιρών και 44 πρώτων λεπτών. Ύστερα από πέντε

ημέρες ξεπρόβαλε ένα ηφαιστειακό νησάκι, που άρχισε να θεριεύει. Τον Αύγουστο

έφτασε τα 63 μέτρα ύψος, με μέγιστη περιφέρεια 4.800 μέτρων. Ύστερα από λίγο

καιρό άρχισε να διαλύεται και στις 17 Δεκεμβρίου 1831 τα τελευταία υπολείμματά

του βυθίστηκαν στα κύματα.

Μόλις πέντε μήνες ζωής ήταν αρκετοί για να κάνουν αυτό το «νησί» αντικείμενο

άγριας διεκδίκησης ανάμεσα στους Βουρβόνους και τους Βρετανούς, που από τη

Μάλτα είχαν σπεύσει να στείλουν άγημα για να καρφώσει στο έδαφός του τη

βρετανική σημαία.

Τα τελευταία χρόνια μια βραδεία υποθαλάσσια δραστηριότητα έχει ανυψώσει την

κορυφή της Φερντινάντεα (ή Γκράχαμ όπως ονομάζεται στα αγγλικά), από τα 8

μέτρα που βρισκόταν κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας, στα 5 μέτρα. Αυτό

αποτελεί ένδειξη πως η ηφαιστειακή δραστηριότητα συνεχίζεται ακατάπαυστα και

ότι αυτό το νησί – φάντασμα μάς επιφυλάσσει κι άλλες εκπλήξεις.