Οι επιστήμονες είναι πεπεισμένοι ότι υπάρχει πράγματι ζωή εκεί έξω…

Ένα καλοκαιρινό βράδυ πριν από 54 χρόνια, ο επιχειρηματίας Κένεθ Άρνολντ

πετούσε με το ιδιωτικό του αεροπλάνο πάνω από την πολιτεία της Ουάσινγκτον στη

Δυτική Ακτή των Ηνωμένων Πολιτειών. Βρισκόταν σε ύψος 3.000 μέτρων, όταν

έκπληκτος αντίκρυσε Αγνώστου Ταυτότητας Ιπτάμενα Αντικείμενα: Εννιά φωτεινοί

δίσκοι, μήκους 15 μέτρων, πέρασαν σε απόσταση 32 με 40 χιλιομέτρων από το

αεροσκάφος του και εξαφανίστηκαν πετώντας με ταχύτητα 2.700 χιλιομέτρων την

ώρα. Το επεισόδιο έχει μείνει στην ιστορία ως η πρώτη σύγχρονη αναφορά

εμφάνισης ΑΤΙΑ ή αλλιώς UFO.

Από τότε, ακολούθησαν χιλιάδες ακόμα παρόμοιες αναφορές σε ολόκληρο τον

πλανήτη. Βέβαια, έχουν προηγηθεί πολλές από την αρχαιότητα μέχρι τον 20ο

αιώνα, οι οποίες σώζονται σε γραπτά κείμενα ή προφορικούς μύθους και θρύλους

όλων των φυλών της Γης. Ένας Γάλλος αστρονόμος έχει συγκεντρώσει περισσότερες

από 300 περιγραφές που μοιάζουν να κάνουν λόγο για εμφανίσεις ΑΤΙΑ και

αναφέρονται σε γραπτά κείμενα πριν από τον 20ο αιώνα.

Στην επίσημη διετή μελέτη της Αμερικανικής Στρατιωτικής Αεροπορίας,

πραγματοποιούμενη από 36 επιστήμονες διαφόρων ειδικοτήτων, περιλαμβάνονται

περισσότερες από 11.000 παρατηρήσεις από το 1947 ως το 1969. «Ικανοποιητική

εξήγηση» βρέθηκε για το 94% των περιπτώσεων. Το υπόλοιπο 6%, δηλαδή 700

περίπου περιστατικά στενών επαφών με UFO ή εξωγήινους χαρακτηρίζονται επίσημα

ως ανεξήγητα.

Παρ’ όλα αυτά, η συστηματική αναζήτηση εξωγήινης ζωής από τον άνθρωπο σε

επιστημονική βάση ξεκίνησε μόλις τη δεκαετία του ’60. Και αυτό, γιατί τα μέσα

που χρησιμοποιούνται είναι προηγμένης τεχνολογίας, καθώς απαιτείται η

τελειότερη επιστημονική γνώση. Η αναζήτηση ολοένα εξαπλώνεται. Στην προσπάθεια

συμμετέχουν οι μεγαλύτεροι επιστημονικοί εγκέφαλοι από όλες τις ηπείρους, τα

τελειότερα και ισχυρότερα τηλεσκόπια, αποστολές εκατοντάδων εκατομμυρίων

δολαρίων της ΝΑΣΑ, ενώ στα άμεσα σχέδια συμπεριλαμβάνονται καινούργια

προγράμματα. Τα τελευταία δύο χρόνια, πολύτιμη συμβολή έχουν εκατομμύρια

χρήστες του Ίντερνετ, φαν των Χ-Files, αναμφίβολα, οι οποίοι χωρίς κόπο

αναζητούν σήματα εξωγήινης νοημοσύνης μέσω των υπολογιστών τους συμμετέχοντας

σε ένα μεγάλο επιστημονικό πρόγραμμα.

Η ύπαρξη εξωγήινων έχει φανατικούς υποστηρικτές, όπως βέβαια και εχθρούς

ανάμεσα στους επιστήμονες. Τα τελευταία χρόνια, όμως, η εξέλιξη της επιστήμης

στους κλάδους της αστρονομίας, της αστροβιολογίας και γενικότερα της

εξερεύνησης του διαστήματος είναι ραγδαία και τα ευρήματα εντυπωσιακά, με

αποτέλεσμα η πλειονότητα των επιστημόνων να κλίνει υπέρ της ύπαρξης εξωγήινης

ζωής. Τα μεγάλα ερωτηματικά εξακολουθούν να παραμένουν ως προς τη μορφή και

τον τόπο όπου βρίσκεται η τελευταία.

Οι επιστήμονες δεν ψάχνουν, πλέον, μόνο για μικρά πράσινα ανθρωπάκια. Χωρίς,

φυσικά, να έχει αποκλειστεί αυτή η πιθανότητα στην οποία στρέφονται ορισμένα

από τα επιστημονικά προγράμματα που βρίσκονται σε εξέλιξη. Μία άλλη μεγάλη

κατηγορία ερευνητών έχει στρέψει τις προσπάθειές της στην εύρεση εξωγήινων

βακτηρίων, καθώς αυτή θεωρείται η πρώτη μορφή ζωής που ίσως εμφανίστηκε και σε

κάποιον άλλο πλανήτη.

Αυτές τις ημέρες η ανακοίνωση Βρετανών επιστημόνων ότι βρέθηκαν μικρόβια που,

ίσως, είναι εξωγήινα σε υψόμετρο 41 χιλιομέτρων από την επιφάνεια της γης,

προκάλεσε αντιδράσεις. Η θεωρία τους βέβαια αντιμετωπίζεται με σκεπτικισμό από

την παγκόσμια επιστημονική κοινότητα, καθώς δεν αποκλείεται να έχουν φτάσει

εκεί από τον δικό μας πλανήτη και όχι από κάποιον άλλο. Και οι δύο πλευρές

επιφυλάσσονται για τη συνέχεια, μέχρι την καλλιέργεια και ανάλυση του DNA

τους.

Ένα από τα βασικά προβλήματα που χαρακτηρίζουν τις επιστημονικές αναζητήσεις

είναι ότι κανείς δεν γνωρίζει τι μορφή μπορεί να έχει ένας εξωγήινος. Ο κ.

Διονύσιος Σιμόπουλος, διευθυντής στο Ευγενίδειο Πλανητάριο εξηγεί ότι η

συνταγή της ζωής είναι πολύ απλή: «Άνθρακας, οξυγόνο, άζωτο και υδρογόνο με

λίγο φώσφορο, σίδηρο, κάλλιο και νάτριο για ποικιλία. Η πολυπλοκότητά της

όμως, βασίζεται στον άπειρο σχεδόν αριθμό των συνδυασμών που σχηματίζουν

μεταξύ τους τα απλά αυτά στοιχεία. Επειδή δεν γνωρίζουμε τι μορφή μπορεί να

έχει η εξωγήινη ζωή, είμαστε αναγκασμένοι να αναζητήσουμε τα είδη ζωής που

καταλαβαίνουμε», υποθέτοντας ότι κάπου σε έναν μακρινό πλανήτη η ζωή ξεκίνησε

όπως και στη Γη.

Οι επιστήμονες αρχικά στράφηκαν σε παρόμοιους πλανήτες. Ο κ. Σιμόπουλος εξηγεί

τους λόγους: «Οι έρευνες έχουν δείξει ότι το δικό μας είδος ζωής φαίνεται να

εξελίσσεται πάνω σε πλανήτες με σταθερή θερμοκρασία, σε σταθερή απόσταση από

τον ήλιο, ώστε να διαθέτει νερό που να μην είναι παγωμένο. Ο πλανήτης, επίσης,

θα πρέπει να έχει το κατάλληλο μέγεθος, ώστε η ατμόσφαιρα να μην είναι πολύ

μεγάλη, όπως του Δία, ή πολύ μικρή, όπως στον Άρη.

Για να βρεθούν ωστόσο ενδείξεις ζωής, απαραίτητη προϋπόθεση είναι και η ύπαρξη

νερού σε έναν πλανήτη. Το αν υπάρχει ή αν ποτέ υπήρξε νερό στον Άρη, είναι

ζήτημα που απασχολεί τους επιστήμονες εδώ και δεκαετίες. Χάρη στις τελευταίες

αποστολές, που έχουν συλλέξει χιλιάδες φωτογραφίες της επιφάνειας, όπως το

Mars Global Surveyor, πολλοί πιστεύουν πως πράγματι κάποτε υπήρχαν ωκεανοί

στον Κόκκινο Πλανήτη. Οι ειδικοί μελετούν σχολαστικά τις φωτογραφίες και

μάλιστα, πριν από λίγες ημέρες, ανακοίνωσαν ότι διακρίνουν ενδείξεις για νερό

σε μορφή πάγου κοντά στην επιφάνεια. Η συνολική ποσότητα του νερού ίσως

ξεπερνά τα 40.000 κυβικά χιλιόμετρα, αρκετά για να καλύψουν ολόκληρο τον

πλανήτη σε βάθος 25 εκατοστών. Αν αυτό είναι αλήθεια, τότε όχι μόνο μπορεί να

κρύβει εξωγήινα βακτήρια, αλλά θα βοηθήσει πολύ την μελλοντική εποίκηση του

πλανήτη από ανθρώπους. Στο μεταξύ, άλλες πρόσφατες έρευνες δείχνουν ότι μία

μεγάλη κλιματική αλλαγή στον Άρη συνέβη πριν από 100.000 χρόνια και όχι

εκατομμύρια, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο να υπάρχουν θύλακες με νερό κάτω

από την επιφάνεια του πλανήτη. Ενδείξεις για νερό, όμως, έχουν βρεθεί και στον

δορυφόρο του Δία, την Ευρώπη, κάτω από την παγωμένη επιφάνειά του, σε βάθος

επτάμισι χιλιομέτρων.

Δεν λείπουν, πάντως, αυτοί που υποστηρίζουν ότι η NASA διέθετε ενδείξεις για

την ύπαρξη ζωής στον Άρη εδώ και 25 χρόνια από την εποχή των ρομποτικών

οχημάτων Βίκινγκ, που προσεδαφίστηκαν στον πλανήτη το 1976. Τότε, έγιναν

διάφορα πειράματα στην επιφάνειά του για να διαπιστωθεί αν υπάρχει ζωή. Ο

καθηγητής του Πανεπιστημίου της Νότιας Καλιφόρνια στο Λος Άντζελες, Τζόσεφ

Μίλερ υποστηρίζει ότι τα πειράματα είχαν βρει ζωντανούς μικροοργανισμούς. Ο

καθηγητής μελετά τα αποτελέσματα εκείνων των πειραμάτων με μεγάλη δυσκολία,

βέβαια, αφού τα αρχεία της καταγραφής τους έχουν χαθεί από τους υπολογιστές

της υπηρεσίας. Λέει, λοιπόν, ότι αν τα δείγματα του εδάφους περιείχαν

ζωντανούς οργανισμούς, θα απελευθέρωναν άνθρακα σε μορφή αερίου. Πράγματι,

είχε παρατηρηθεί αέριο στη διάρκεια των πειραμάτων, αλλά τότε οι επιστήμονες

το απέδωσαν σε χημικές αντιδράσεις που έγιναν στο έδαφος του πλανήτη.

Σπρώχνουν τα όρια της γνώσης μας στα βάθη του Σύμπαντος

Οι διαστημικές αποστολές στον Άρη και άλλα σημεία του ηλιακού μας συστήματος

είναι ένας τρόπος να διαπιστωθεί αν υπάρχουν άλλες μορφές ζωής. Ο λιγότερο

φιλόδοξος και με τους μεγαλύτερους περιορισμούς, όμως, κατά πολλούς

επιστήμονες. Η άλλη μέθοδος είναι μία σειρά προγραμμάτων που έχουν αναπτυχθεί

τα τρία τελευταία χρόνια και στοχεύουν να σπρώξουν τα όρια της γνώσης μας στα

βάθη του σύμπαντος.

Η Αναζήτηση Εξωγήινης Νοημοσύνης ή SETI είναι το πιο φιλόδοξο από όλα. Άρχισε

από το Πανεπιστήμιο του Μπέρκλεϊ στην Καλιφόρνια, χρησιμοποιεί το μεγαλύτερο

ραδιοτηλεσκόπιο του πλανήτη στο Αρεσίμπο του Πόρτο Ρίκο και διαθέτει στις

τάξεις του τουλάχιστον τρία εκατομμύρια χρήστες του Ίντερνετ σε όλο τον κόσμο,

οι οποίοι έχουν θέσει στην υπηρεσία της επιστήμης την υπολογιστική τους ισχύ.

Το ζητούμενο είναι να αναλυθούν και να αποκωδικοποιηθούν οι τεράστιες

ποσότητες ραδιοσημάτων που εκπέμπει το μακρινό διάστημα, να εντοπιστούν

ύποπτες εκπομπές με οποιοδήποτε ίχνος «ανωμαλίας» και να μελετηθούν περαιτέρω.

Χάρη στους εθελοντές δουλειά που θα γινόταν σε ένα εκατομμύριο χρόνια έχει

χρειαστεί μόλις δυόμισι χρόνια. Κάθε ημέρα που περνά αντιστοιχεί σε 1.000

χρόνια επεξεργασίας των δεδομένων, αν στο πρόγραμμα συμμετείχε μόνο ο

ισχυρότερος υπολογιστής στον κόσμο.

Αυτές τις ημέρες το SETI προχώρησε ένα κρίσιμο βήμα μπροστά ξεκινώντας την

αναζήτηση σημάτων λέιζερ από εξωγήινες πηγές. Οι επιστήμονες στα Πανεπιστήμια

της Καλιφόρνια κατασκεύασαν ανιχνευτές φωτός, οι οποίοι ψάχνουν σύντομες, αλλά

ισχυρές δεσμίδες φωτός από άλλα πλανητικά συστήματα. Και αυτό γιατί οι

αστρονόμοι πιστεύουν ότι ένας προηγμένος εξωγήινος πολιτισμός θα προτιμούσε το

φως, το οποίο έχει μεγαλύτερη ενέργεια και ταξιδεύει σε μία ευθεία γραμμή, για

να επικοινωνήσει με άλλους στο σύμπαν.

Αυτό, βέβαια, σύμφωνα με τον Φρανκ Ντρέικ, διευθυντή του Ινστιτούτου SETI, στη

Σάντα Κρουζ, προϋποθέτει ότι οι εξωγήινοι είναι πιο προηγμένοι και γνωρίζουν

περισσότερα για εμάς από ό,τι εμείς για αυτούς.

Το τηλεσκόπιο θα εξετάσει 1.000 άστρα σε απόσταση 200 ετών φωτός από τη Γη.

Παρόμοια τηλεσκόπια θα λειτουργήσουν σύντομα και σε άλλα μέρη των ΗΠΑ.

Παράλληλα, είναι σχεδόν έτοιμη μία σειρά ισχυρότατων τηλεσκοπίων ­ στη Βόρεια

Καλιφόρνια και αυτά ­ με σκοπό την αναζήτηση εξωγήινης νοημοσύνης (με την

ονομασία Allen Telescope Array), ενώ οι επιστήμονες του ερευνητικού κέντρου

Ames της NASA, το οποίο βρίσκεται έξω από το Σαν Φρανσίσκο, έχουν σχεδιάσει

την αποστολή Κέπλερ, που αφορά ένα τηλεσκόπιο το οποίο θα τεθεί σε τροχιά γύρω

από τον Ήλιο το 2005 με σκοπό να παρακολουθήσει 100.000 άστρα. Η πρότασή τους

εξετάζεται από τη NASA.

«Μικρά, πράσινα ανθρωπάκια»

Η επιστημονική αναζήτηση εξωγήινων άρχισε από το 1961, όταν διοργανώθηκε το

πρώτο σχετικό συνέδριο. Από τότε, επαναλαμβάνεται κάθε 10 χρόνια, με τη

συμμετοχή φυσικών, βιολόγων, αστρονόμων, χημικών, ανθρωπολόγων, αρχαιολόγων,

ιστορικών και ειδικών στην κωδικοποίηση μηνυμάτων.

Όλοι τους πεπεισμένοι ότι υπάρχει ζωή εκεί έξω. Γιατί τόση σιγουριά; Απλοί

υπολογισμοί: Στον γαλαξία μας υπάρχουν 200 δισεκατομμύρια άστρα, περίπου 50

δισεκατομμύρια πλανήτες. Ή αλλιώς, σύμφωνα με τον κοσμολόγο Ότο Στρούβε,

τουλάχιστον ένα εκατομμύριο κόσμοι παρόμοιοι με τη Γη. Όσο για το σύμπαν

ολόκληρο; Ακόμα και με βάση τις συντηρητικότερες προβλέψεις, περιέχει 100

δισεκατομμύρια γαλαξίες, δηλαδή 100.000 τρισεκατομμύρια πλανήτες σαν τη Γη.

Συνυπολογίζοντας όλα τα δεδομένα, οι επιστήμονες καταλήγουν στο συμπέρασμα

ότι, ούτε λίγο ούτε πολύ, το σύμπαν μπορεί να περιέχει 100 εκατομμύρια

δισεκατομμυρίων φυλές όντων, που αναζητούν η μία την άλλη. Μόνο μέσα στον

γαλαξία μας ο διάσημος Καρλ Σέιγκαν υπολόγισε ότι βρίσκονται περίπου ένα

εκατομμύριο τεχνολογικά εξελιγμένοι πολιτισμοί.

Και, αν υπάρχουν εξωγήινοι, με τι μοιάζουν άραγε; Στο ερώτημα αυτό μόνο με

ατέρμονα σενάρια και εικασίες μπορούν να απαντήσουν. Ο Διονύσιος Σιμόπουλος,

διευθυντής στο Ευγενίδειο Πλανητάριο, μοιράζεται τις δικές του σκέψεις,

αποτέλεσμα πολύχρονης ενασχόλησης με τις επιστήμες του διαστήματος. «Μπορούμε

να μαντέψουμε τη μορφή τους, χρησιμοποιώντας τον άνθρωπο ως δεδομένο. Αν

υπάρχει ζωή σε πλανήτη πολύ μεγαλύτερο της Γης, επειδή η βαρύτητά του θα είναι

πολύ ισχυρότερη ο εξωγήινος θα είναι μυώδης με περισσότερα οστά, για να μπορεί

να κινείται άνετα».

Αν πάλι ο πλανήτης είναι μικρότερος, η βαρύτητα θα είναι ασθενέστερη και τα

όντα θα χρειάζονται λιγότερα οστά. Αν είναι πιο ζεστός, οι κάτοικοι θα είναι

προσαρμοσμένοι στη θερμότητα, έχοντας σκούρο δέρμα ή ακόμα και πτυχές για

μεγαλύτερη προστασία. Αν είναι ψυχρότερος, τα όντα θα πρέπει να διαθέτουν

μικρότερη επιφάνεια, που θα καλύπτεται από γούνα, για να συγκρατούν όσο

γίνεται περισσότερο χρόνο την παραμικρή θερμότητα, και σχήμα κατά προτίμηση

σφαιροειδές.

Αν οι εξωγήινοι ζουν σε πλανήτη ενός άστρου που δίνει λιγότερο γαλάζιο φως από

ό,τι ο Ήλιος, θα πρέπει να έχουν μεγαλύτερα μάτια για να μπορούν να δουν το

φως που θα έρχεται στα υπέρυθρα μήκη κύματος. Αν, πάλι, ο αέρας που αναπνέουν

είναι λιγοστός, χρειάζονται μεγαλύτερους πνεύμονες και ρουθούνια, αλλά και

μεγαλύτερα αυτιά, γιατί ο ήχος δεν θα μεταφέρεται εύκολα. Αν η ατμόσφαιρα

είναι πυκνή, θα έχουν σκληρό δέρμα για να αντέχουν στην πίεση, ενώ αν ο

πλανήτης είναι κατεξοχήν υδάτινος, τα πλοκάμια θα τους είναι πολύ πιο χρήσιμα

από τα χέρια.