«Αυτό το γκολ είναι το ωραιότερο ποίημα που έχει γραφτεί». Το γκολ στο
οποίο ο αείμνηστος διάσημος δημοσιογράφος, ποιητής και πεζογράφος Τζιάνι
Μπρέρα αναφερόταν ήταν εκείνο που πέτυχε ο Πελέ «τρέχοντας, ντριμπλάροντας,
χορεύοντας…». Ακριβή περιγραφή σε γκολ του Πελέ είναι δύσκολο να κάνει
κανείς. Γιατί ο μάγος της μπάλας έκανε στη διάρκεια της πολύχρονης καριέρας
του περισσότερα απ’ όσα ένας ζογκλέρ ή ένας σκηνοθέτης ταινιών επιστημονικής
φαντασίας έχει καταγράψει στο σελιλόιντ.
|
|
Τον Πελέ, που έκλεισε πια τα εξήντα, τον θυμάμαι όχι μόνο ως ποδοσφαιριστή.
Όχι απ’ όσα διάβασα ή έμαθα από κάποιους που τον γνώρισαν πιο κοντά, από κάθε
άλλον. Αλλά από εκείνα που συμπερασματικά είδα και κατάλαβα με τις δεκάδες
συναντήσεις μας σε όλον τον κόσμο.
Στη σύντομη, σχετικά, αναδρομή που θα προσπαθήσω να κάνω επιθυμία μου είναι να
διερευνήσω μέσα από τον χαρακτήρα του τον άνθρωπο Πελέ και να τον παρουσιάσω
όσο μπορώ πιο πειστικά.
Θυμάμαι την πρώτη μας γνωριμία, στο Μόναχο, το 1974, δύο ημέρες πριν από την
έναρξη του Παγκοσμίου Κυπέλλου της Γερμανίας.
Στο «Ιντερκοντινένταλ» της Φρανκφούρτης, όπου διέμεναν τα μέλη της ΦΙΦΑ, λίγο
πριν από την εκλογή του νέου προέδρου της παγκόσμιας ομοσπονδίας. Ο Χαβελάνζ
ήταν το μεγάλο φαβορί. Και ο Πελέ έφθανε για να τον ενισχύσει.
Το γεγονός όμως που είχε ιδιαίτερη σημασία για όλους τους απεσταλμένους δεν
ήταν τόσο η παρουσία του Πελέ, στο Μουντιάλ, όσο η παρουσίαση στο κοινό τής
συζύγου του Βραζιλιάνου άσου. Της Ρόζμαρι Κόλμπι, μητέρας του σημερινού
τερματοφύλακα της Σάντος.
Φωτογραφηθήκαμε με τον Πελέ, μιλήσαμε στο σαλόνι στη συνέχεια και
ενθουσιασμένος από το γεγονός ότι συζητούσε με έναν Έλληνα δημοσιογράφο
θυμήθηκε την Αθήνα.
«Ω, τι κόσμος…»
|
| Ο βασιλιάς του ποδοσφαίρου συγκινείται από τον πόνο των παιδιών και προσπαθεί εδώ και χρόνια να τα βοηθήσει
|
«Ήμουν νέος τότε και δεν θυμάμαι πολλά πράγματα. Όμως, οι φίλαθλοί σας θα μου
μείνουν στη μνήμη, γιατί ήταν το ίδιο εκδηλωτικοί όσο και οι συμπατριώτες μου
στη Βραζιλία», μας είπε, αναφερόμενος, φυσικά, στον αγώνα Ολυμπιακού – Σάντος.
Όταν ξανασυναντηθήκαμε ήταν πλέον ένας… «ερασιτέχνης», έπαιζε τότε στον
Κόσμο της Νέας Υόρκης. Δίπλα στον Κίσινγκερ, ο Πελέ έδειχνε ένας από τους πιο
στενούς φίλους και συνεργάτες του.
«Ο Κίσινγκερ ενδιαφερόταν για το ποδόσφαιρο και τη διάδοσή του στις ΗΠΑ», μας
έλεγε τότε.
«Έγινα “πρεσβευτής” των ΗΠΑ και όταν αποφασίστηκε από την κυβέρνηση να
διεκδικήσει την οργάνωση του Παγκοσμίου Κυπέλλου ήμουν από τους ένθερμους
υποστηρικτές της διεκδίκησης. Δεν έγινε με την πρώτη προσπάθεια, δυστυχώς,
παρά τη θέληση των Αμερικανών το ποδόσφαιρο να γίνει ακόμα ένα εθνικό τους
σπορ».
Το 1977, ο ΟΗΕ τού έδωσε τον τίτλο «πρεσβευτής στον κόσμο» ή, πιο απλά,
«πολίτης του κόσμου» όπως είναι γραμμένο στο δίπλωμα που του επέδωσε ο τότε
γενικός γραμματέας Πέρεζ ντε Κουεγιάρ.
Όταν συναντηθήκαμε στη Μαδρίτη, ρώτησα με εύλογο ενδιαφέρον «ποιος ο σκοπός
και τι μπορεί να προσφέρει στον κόσμο» μ’ ένα δίπλωμα όπως αυτό του ΟΗΕ και μ’
έναν τίτλο που στα περισσότερα μέρη του πλανήτη είναι άγνωστος…
«Φίλε, δεν έχει σημασία τι ξέρει και τι όχι ο κόσμος και ο άνθρωπος. Σημασία
έχει αυτό που εσύ μπορείς να τους προσφέρεις. Και στη δυστυχία, την πείνα, τη
δίψα, τον πόνο και τους πολέμους, με τις χιλιάδες νεκρούς σε όλα τα μέρη των
πέντε ηπείρων, δύσκολο να καταλάβεις μεμονωμένα καθέναν χωριστά. Βλέπεις τα
μικρά παιδιά να απλώνουν το χέρι και να ζητιανεύουν για ένα κομμάτι ψωμί.
Κορμιά γυμνά, χωρίς προστασία, από κρύο και βροχή, πολλά ορφανά άστεγα…
Μπάλα και… ξύλο
|
| Το χαμόγελο των παιδιών ήταν και είναι η μεγαλύτερη αμοιβή του Πελέ, που πάντα είναι πρόθυμος να προσφέρει σ’ αυτήν την κ ατεύθυνση
|
Ο Πελέ ξεκίνησε φτωχός. Μεγάλωσε στις γειτονιές μιας Πολιτείας που ολόγυρα οι
τσιμινιέρες των εργοστασίων δημιουργούσαν αποπνικτική ατμόσφαιρα. Η Μίνας
Ζεράις στην περιοχή των Τρες Κορασόες (Τρεις Καρδιές) ήταν για τον μικρό
Έντσον Αράντες ντο Νασιμέντο – Πελέ πηγή έμπνευσης. Όχι όμως για τα γράμματα,
αλλά για τη στρογγυλή θεά. Την μπάλα…
«Ο πατέρας μου, Ντοντίνιο, ήξερε πως αργά ή γρήγορα θα τον ξεπερνούσα. Όχι
φυσικά στα γράμματα, όπως ήθελε η μητέρα μου, αλλά στην μπάλα. Ο ίδιος έπαιξε
λίγο και χωρίς επιτυχία. Δεν το λέω τώρα που όλα έχουν κλείσει στο βιβλίο της
ιστορίας μας, αλλά από τότε που μου έλεγε να συνεχίσω με πάθος, πίστη και
αφοσίωση, έστω κι αν χρειαζόταν να τρώω καθημερινά πέντε φορές ξύλο από τη
μητέρα μου…»
Κάθε φορά που συναντιόμασταν με τον Βραζιλιάνο άσο η κουβέντα γύριζε στα
παιδικά του χρόνια.
«Ξέρεις, φίλε, όταν έφυγα από το χωριό μου, ένας φίλος μού είπε να πετάξω μια
πέτρα πίσω μου και να μη γυρίσω να δω πού πήγε… Όταν αργότερα τον συνάντησα
και τον ρώτησα τι τάχα να σήμαινε αυτό που έκανα τότε, εκείνος μου απάντησε με
ένα φαρδύ χαμόγελο. “Δεν είσαι ευχαριστημένος τώρα; Δεν νιώθεις δικαιωμένος;
Γιατί ψάχνεις να βρεις τον εαυτό σου μέσα στις αράχνες και τις σκόνες που
άφησες εγκαταλείποντας τη γειτονιά που σε πόνεσε, σε τραυμάτισε και δεν
νοιάστηκε ποτέ για σένα; Οι γονείς σου ήθελαν να πετύχεις. Ο πατέρας σου σε
ήθελε μεγάλο και τρανό ποδοσφαιριστή. Η μητέρα σου ένα σπουδαίο χειρουργό. Τα
αδέλφια σου, έναν εργάτη και αργότερα έναν πλούσιο επιχειρηματία που θα τους
απομάκρυνε από τη μιζέρια και θα τους έφερνε κοντά στον… πολιτισμό”. Αυτά
μου είπε ο παλιόφιλος κι έφυγε. Από τότε δεν τον ξανάδα. Ο φουκαράς Πέπε
πέθανε σε ένα άσυλο για άτομα που δεν είχαν κανένα στη ζωή να τους
κοιτάξει…»
Κοντά στα παιδιά
|
| Ο Πελέ με τον γενικό γραμματέα του ΟΗΕ Κόφι Ανάν. Ο μάγος της μπάλας είναι «πολίτης του κόσμου»
|
Θυμάμαι τον Πελέ να ταξιδεύει κοντά στα παιδιά σε όλον τον κόσμο. Ακούγαμε ότι
ο «Ο’ Ρέι» (ο βασιλιάς) βρίσκεται μια στην Αυστραλία, την άλλη στη Β. Αμερική
ή στα βάθη της αφρικανικής ηπείρου. Βλέπαμε φωτογραφίες με μικρά παιδιά και
δίπλα μια μπάλα να περιμένει καρτερικά το μαγικό πόδι εκείνου που τη «χάιδευε»
και την έστελνε στο βάθος των δικτύων, προτού ο τερματοφύλακας καταλάβει γιατί
έπεσε στην απέναντι πλευρά από εκείνην όπου σημάδευε ο Πελέ.
Αρχηγοί κρατών υποδέχονταν στις αυλές τους τον Βραζιλιάνο άλλοτε ζογκλέρ της
μπάλας.
«Αν δεν έλθεις σ’ επαφή με αυτούς τους ανθρώπους, δεν μπορείς να νιώσεις και
να διαπιστώσεις τις τεράστιες διαφορές ανάμεσα σε φυλές, έθνη, θρησκείες,
πολιτισμούς. Εγώ αισθάνομαι υπερήφανος που γνώρισα και συνομίλησα με κόσμο που
δεν έχει ανταλλάξει χαιρετισμό με επισήμους και με πολιτικούς, από τους
οποίους ήταν αρκετή μια επιθυμία, μια λέξη για να αλλάξει η πορεία της ζωής
τους και της μοίρας τους.
Θα πρέπει όμως να σου επαναλάβω ότι αυτό που έγινα, όσα είδα και απόλαυσα στη
ζωή μέχρι τώρα, τα οφείλω στη “νάγια”, την μπάλα. Την εξωτική θεά που ξέρει να
μαγεύει όσο καμιά άλλη στον κόσμο. Τόσα εκατομμύρια λαού και με τέτοιο
θαυμασμό κανένα άλλο θέαμα δεν μπορεί να συγκεντρώσει».
Τα ρεκόρ που έχουν καταγράψει οι ιστοριογράφοι για τον Πελέ δύσκολα μπορεί να
ξεπεραστούν. Και δεν είναι μόνο οι αριθμοί, αλλά κυρίως το μέγεθος των
επιτευγμάτων του:
Με την Εθνική Βραζιλίας έπαιξε 110 φορές και σημείωσε 96 γκολ.
Συνολικά, στην καριέρα του, ο Πελέ έδωσε 1.364 παιχνίδια και πέτυχε 1.281
γκολ.
Το γκολ είναι σαν τον έρωτα
|
| Το φτωχόπαιδο από τη Βραζιλία που κατέκτησε τον κόσμο με την ποδοσφαιρική του ευφυΐα
|
«Αν με ρωτάς, φίλε, ποιο ήταν το ωραιότερο, δεν θα σου απαντούσα ποτέ. Γιατί
όλα τα γκολ έχουν τη δική τους μαγεία. Νιώθεις την ίδια απόλαυση όπως όταν
κάνεις έρωτα με μια ωραία γυναίκα, που σου δίνεται ολοκληρωτικά, έστω και για
μια νύχτα…»
Όταν συναντηθήκαμε ξανά, είχαν περάσει αρκετοί μήνες. Στο Μπουένος Άιρες, το
1978, στη διάρκεια του Μουντιάλ. Ήταν σχολιαστής για τον τηλεοπτικό σταθμό της
πατρίδας του, του «Ο’ Γκλόμπο».
Καθόμαστε σχεδόν στην ίδια σειρά, στο στάδιο της Ρίβερ Πλέιτ, στην κερκίδα των
σχολιαστών.
«Έι… φίλε… Γκουντ λακ…» μού φώναξε, ξεχνώντας μονομιάς τα πορτογαλικά ή
τα ισπανικά κι ακόμα τα ιταλικά. Τις λατινικές γλώσσες που δεν δυσκολευότανε
να ομιλεί και να χρησιμοποιεί σε κάθε περίπτωση.
Στο ημίχρονο, τον πλησίασα και του υπογράμμισα τη φράση του στα αγγλικά. Με
διάθεση χιούμορ, φυσικά. Και η απάντηση με ένα φαρδύ χαμόγελο: «Τόσα χρόνια
στη Νέα Υόρκη, νομίζω πως όλοι είναι Αμερικανάκια…»
Την 1η Οκτωβρίου του 1977, ο Πελέ φορούσε τελευταία φορά τη φανέλα του Κόσμου
της Νέας Υόρκης.
«Ένα γεγονός, μια εικόνα συγκλονιστική θα μου μείνει αξέχαστη» μού είπε καθώς
άδειαζε μονορούφι το μπουκάλι με την Κόκα-Κόλα, κάτω από τον καυτό ήλιο.
«Δεν θα ξεχάσω τη στιγμή που ένας γίγαντας του αθλητισμού κατέβηκε αργά αλλά
σταθερά τα σκαλοπάτια του σταδίου. Ο όγκος του και το παράστημά του, ανάλογα
με τη φήμη που τον ακολουθούσαν. Ο Μοχάμεντ Άλι βρισκόταν ένα βήμα μπροστά
μου. Άνοιξε την αγκαλιά του και σαν φτερά αετού μ’ άρπαξε και δεν έλεγε άλλο
να μ’ αφήσει. Συγκινημένοι και οι δύο μείναμε αρκετή ώρα έτσι. Κανείς δεν
εννοούσε να “εγκαταλείψει” τον άλλον. Και ξαφνικά μ’ έσπρωξε και πρόταξε τις
γροθιές του, προκαλώντας με να πυγμαχήσω μαζί του… Βάλαμε τα γέλια και ο
κόσμος μάς αποθέωσε».
Είναι συγκλονιστικό αυτό που γινόταν με την παρουσία του Πελέ στη βασική
ενδεκάδα του Κόσμου της Νέας Υόρκης.
Όταν έπαιζε, το εισιτήριο ήταν πιο ακριβό, αλλά και οι προσκλήσεις για να
δώσει φιλικά παιχνίδια είχαν τη δική τους… τιμή.
Έτσι, με τον Πελέ η ταρίφα ήταν 50.000 δολάρια για κάθε παιχνίδι ενώ όταν δεν
έπαιζε ο Πελέ η τιμή ήταν 10.000 δολάρια.
Το χιλιοστό γκολ
|
| Πελέ και Έλτον Τζον. Δύο κορυφαίοι στο είδος τους…
|
Συναντηθήκαμε με τον Βραζιλιάνο άσο στην κλήρωση των τελικών του 1982 στη
Μαδρίτη. Στο Παλάθιο ντε λος Κογκρέσος, απέναντι από το Μπερναμπέου και δίπλα
στο μαρμάρινο εικαστικό-αφιερωμένο στη μνήμη του Πάμπλο Πικάσο, η στρογγυλή
θεά φιλοξενούσε τους αντιπροσώπους των ομάδων που είχαν κερδίσει το εισιτήριο
για το Μουντιάλ της Ισπανίας.
Επίσημοι προσκεκλημένοι, ο Πελέ και ο Κουμπίλιας. Ήταν πολλοί εκείνοι που
ήθελαν ένα αυτόγραφο από τους άσους της μπάλας. Ο Πελέ και ο Κουμπίλιας
θέλησαν να φύγουν από μια βοηθητική έξοδο.
Βρέθηκα, τελείως συμπτωματικά, μπροστά τους. Μόνο μία ερώτηση και μια αφήγηση
τόσο σημαντική όσο ο χρόνος μάς το επέτρεπε:
Το χιλιοστό γκολ της καριέρας σου.
«Δεν ήθελα να εκτελέσω το πέναλτι. Δεν ήθελα να σημειώσω ένα ιστορικό γκολ με
πέναλτι. Αρνήθηκα. Οι συμπαίκτες μου με προέτρεψαν να είμαι εγώ εκείνος που θα
έκανε τον κόσμο της Σάντος να πανηγυρίσει στις κερκίδες. Κανείς, ούτε εγώ
φυσικά, δεν γνώριζε τη συνέχεια της ποδοσφαιρικής μου καριέρας. Θα μπορούσε να
σταματήσει εκεί. Τότε, εκατό χιλιάδες φίλαθλοι, όρθιοι, φώναζαν το όνομά μου.
Κανείς από τους συμπαίκτες μου δεν πήγαινε στο σημείο όπου είχε στηθεί η μπάλα.
Εκπληκτικό…
|
| Πελέ, Σον Κόνερι και Ζεπ Μπλάτερ στο περιθώριο ενός αγώνα για την ειρήνευση στη Μέση Ανατολή
|
Οι παίκτες της Βάσκο ντα Γκάμα παρακολουθούσαν και περίμεναν υπομονετικά. Δεν
αποφάσισα αμέσως, ώσπου στο μυαλό μου στριφογύρισε μια σκέψη: εκείνη τη
στιγμή, ένα γκολ του Πελέ σήμαινε για τον κόσμο, όπως φάνηκε, κάτι ιερό. Δεν
μπορούσα να τον απογοητεύσω.
Πήρα φόρα. Στις κερκίδες, απόλυτη ησυχία. Ούτε ανάσα. Κανείς δεν ακουγόταν.
Πίσω από την μπάλα εγώ και απέναντι ο τερματοφύλακας της Βάσκο, ο Αντράντα. Κι
ύστερα, η μπάλα στα δίχτυα… ένα βουητό που έφτανε στον ουρανό. Το πλήθος που
με αποθέωνε και το στάδιο να δονείται σαν από σεισμό. Πνίγηκα στις αγκαλιές
των συμπαικτών μου. Ακόμα και οι αναπληρωματικοί έτρεξαν στον αγωνιστικό χώρο
για να με συγχαρούν! Ήταν μια από τις μεγαλύτερες στιγμές της καριέρας μου. Το
χιλιοστό γκολ που έγραψε ιστορία».
Ποτέ δεν αγάπησε ιδιαίτερη τη λέξη «Ο’ Ρέι» (ο βασιλιάς). Κι αυτό ίσως γιατί
οι δημοκρατικές καταβολές του δεν του επέτρεπαν ν’ αγγίξει τη λέξη ή το όνομα.
«Βασιλιάς είναι ο ηγεμόνας ενός κράτους. Εγώ προτιμώ να πατάω σταθερά στο
έδαφος. Στη γη των γονιών μου και των προγόνων μου. Έτσι, ξεκίνησα την πορεία
στην αφρικανική ήπειρο», θα μας πει μερικά χρόνια αργότερα.
Ο Πελέ ταξίδεψε σε όλον τον κόσμο. Γνώρισε σχεδόν όλες τις φυλές. Όλα τα
χρώματα του δέρματος των ανθρώπων που μίλησε και αγκάλιασε με αγάπη και
ζεστασιά.
«Τα παιδιά είναι η αδυναμία μου. Τα παιδιά της Αφρικής, που δυστυχώς ζουν στη
μιζέρια και την εξαθλίωση. Τα παιδιά αυτά που πήγα να μιλήσω και να γνωρίσω
από κοντά για μια λέξη παρηγοριάς. Δυο λόγια και ένα παιγνίδι με την μπάλα που
θα τους χάριζε στιγμές ευτυχίας. Εκείνες που αν δεν έχεις ζήσει και δεν έχεις
περάσει, δεν μπορείς να καταλάβεις και δεν είσαι σε θέση να νιώσεις μέσα στην
ψυχή σου…»
Γκολ στην πολιτική
|
| Μία από τις ανεπανάληπτες στιγμές μαγείας που χάρισε ο Πελέ στους φίλους του ποδοσφαίρου
|
Όταν ο Καρντόζο, πρόεδρος της Βραζιλίας, πρότεινε στον Πελέ να αναλάβει το
υπουργείο Τουρισμού και Αθλητισμού της χώρας του, εκείνος αρχικά αρνήθηκε.
Όταν όμως είδε ότι θα ήταν ελεύθερος ν’ αποφασίζει για ό,τι έκρινε σωστό και
δίκαιο στον χώρο, όταν του είπε πως θα είχε όλη την ευθύνη της πολιτικής στον
αθλητισμό, τότε ο Πελέ δέχτηκε.
Αναφερθήκαμε αναλυτικά σ’ ένα γεύμα, στη Βαρκελώνη, όταν μαζί με τον Ρονάλντο,
τον Ζιντάν και τον Πλατινί ήταν τα τιμώμενα πρόσωπα των Ισπανών και της ΟΥΕΦΑ.
«Ήθελα να καταπολεμήσω το σκλαβοπάζαρο των ποδοσφαιριστών. Έπαιζαν χωρίς
αμοιβή, με συμβόλαια που θύμιζαν τη σκλαβιά των μαύρων της Αφρικής, τις εποχές
που καλύτερα να μη θυμόμαστε. Η διαφθορά στο ποδόσφαιρο της Βραζιλίας είχε
πάρει διαστάσεις αποικιοκρατικές. Μόνο οι αλυσίδες έλειπαν για να δούμε τον
άνθρωπο του 21ου αιώνα σκλάβο».
Ο Πελέ μάς μιλούσε, κάθε φορά που συναντιόμασταν, γι’ αυτό το θέμα σαν να
επρόκειτο για στόχο ζωής.
«Στην ποδοσφαιρική ομοσπονδία λειτουργούσαν όλα σαν σε δικτατορικό καθεστώς.
Συγκρούστηκα αναπόφευκτα με το κατεστημένο. Κι εκείνοι προσπάθησαν να με
διαβάλλουν. Κανείς όμως δεν τους πίστεψε, γιατί όλοι ήξεραν ότι ο Πελέ είναι
άνθρωπος σαν κι αυτούς από την ίδια φυλή και με χρώμα μαύρο στο δέρμα του…
Όταν διαπίστωσα πως η σκευωρία ήταν μεγάλη, τότε εγκατέλειψα την προσπάθεια
για να βοηθήσω αλλού και με διαφορετικό τρόπο τους νέους».
Τραγούδια και ταινίες
|
| Ο Πελέ τον καιρό που μάγευε τα πλήθη με τις κινήσεις του στα γήπεδα. Ένας σόουμαν των σπορ
|
Για τον Πελέ κυκλοφορούν αυτή τη στιγμή περισσότερα από εκατό τραγούδια
αφιερωμένα στο όνομα του και την καριέρα του. Τραγουδά και ο ίδιος σε πολλά
CD, τα οποία έχουν μεγάλη κυκλοφορία κι επιτυχία. Στην ταινία τού Τζον
Χιούστον («Απόδραση») έπαιξε δίπλα σε μεγάλα ονόματα του παγκόσμιου
κινηματογράφου.
«Ήταν θέμα πολιτικής, δημοκρατίας. Μου άρεσε η πλοκή. Είμαι υπέρ της δράσης. Η
ταινία μιλούσε για ελευθερία και δημοκρατία. Μιλούσε για τον αγώνα εναντίον
του κατακτητή. Κι εγώ δεν θα μπορούσα να λείψω».
Για τον Πελέ θα μπορούσε να είχαν δημιουργηθεί εκατό ταινίες. Σίριαλ χωρίς
τέλος. Με πλοκή και δράση. Κι όμως εκείνος προτιμά να συζητεί με φίλους για τη
ζωή του, να περιγράφει ποδοσφαιρικούς αγώνες και να τους σχολιάζει. Να κάνει
διαφημίσεις και να προβάλλει το ποδόσφαιρο. Ένας άνθρωπος διαφορετικός από τη
φήμη που τον ακολουθεί. Αν ήταν άλλος, θα είχε γίνει πρόεδρος της Δημοκρατίας
της Βραζιλίας. Ο Πελέ προτιμά να πίνει νερό ή πορτοκαλάδα και να μιλάει για ποδόσφαιρο.
