ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Σαράντα χιλιάδες εκτελέσεις

Είμαστε όλοι δυνάμει δήμιοι: με τη διαπίστωση που έκανε πριν από μισό αιώνα

η Χάνα Άρεντ, συμφωνεί απολύτως ο Φρανσουά Μπιζό. Με το βάρος της δικής του

εμπειρίας.

Ζει ο Ντους; Κι όχι μόνο ζει, αλλά με θυμάται τριάντα χρόνια μετά; Και μ’

αγαπάει; Ο Μπιζό δεν μπορούσε να πιστέψει αυτό που του έλεγε ο Αμερικανός

δημοσιογράφος. Ο Νέιτ Τάγιερ, ειδικός για τους Κόκκινους Χμερ, του είχε

τηλεφωνήσει στο Παρίσι και του είχε πει ότι βρήκε τον Ντους στην Καμπότζη και

του πήρε μια πολύωρη συνέντευξη. Ήταν πέρυσι, λίγο πριν ο Ντους συλληφθεί και

φυλακιστεί στην Πνομ Πενχ για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας. «This man loves

you», του είπε ο Τάγιερ. Ο Μπιζό έψαξε στα χαρτιά του, βρήκε το πρώτο κεφάλαιο

του βιβλίου που δεν μπορούσε για τριάντα χρόνια να γράψει, και μέσα σε δέκα

μήνες το τελείωσε. Κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις La Table Ronde, με

τίτλο «Η Πύλη» και πρόλογο του παλιού του φίλου Τζων Λε Καρέ.

Έχοντας σπουδάσει γεωμέτρης στο Νανσύ και εθνολόγος στο Παρίσι, ο Φρανσουά

Μπιζό έφτασε το 1965 στην Καμπότζη για να μελετήσει τη ζωή ενός λαού δεμένου

με τις παραδόσεις του. Ήταν 25 ετών και δεν έκρυβε τον αντιαμερικανισμό του.

Το 1971, ένα χρόνο μετά την εισβολή των Αμερικανών και την εγκατάσταση

στρατιωτικού καθεστώτος στην Πνομ Πενχ, συνελήφθη μαζί με δύο ντόπιους

συνεργάτες του από τους Κόκκινους Χμερ με την κατηγορία της κατασκοπείας.

Ύστερα από περπάτημα αρκετών ημερών, έφτασαν σ’ ένα στρατόπεδο κρατουμένων στη

μέση της ζούγκλας. Οι συνθήκες διαβίωσης ήταν άθλιες, οι εκτελέσεις τακτικές,

τα βασανιστήρια καθημερινά. Υπεύθυνος του στρατοπέδου ήταν κάποιος Ντους, ένας

άνθρωπος παθιασμένος με τη δικαιοσύνη, που συμπάθησε τον Μπιζό και είχε μαζί

του έντονες πολιτικές και μεταφυσικές συζητήσεις.

Πεισμένος για την αθωότητα του εθνολόγου, και παρά την αντίθετη γνώμη των

ανωτέρων του, ο Ντους άφησε ελεύθερο έπειτα από τρεις μήνες τον Μπιζό, ο

οποίος παρέμεινε στη χώρα μέχρι την κατάληψη της εξουσίας από τους Χμερ, το

1975. Αργότερα πληροφορήθηκε ότι ο Ντους είχε αναβαθμιστεί: είχε πλέον την

ευθύνη του Τουονγκ Σλενγκ, του σημαντικότερου τόπου βασανιστηρίων της χώρας,

που είχε εγκατασταθεί σε ένα σχολείο της Πνομ Πενχ. Ο συγκροτημένος αυτός

ιδεολόγος θα αναγνωρίσει ότι υπέγραψε με το χέρι του 40.000 εκτελέσεις. Για να

ξεριζώσει το κακό.

Η ευθύνη των διανοουμένων είναι τεράστια, λέει ο Μπιζό στη «Λιμπερασιόν». Θα

έπρεπε να τους απαγορευτεί να κάνουν πολιτική, όπως απαγορεύεται στους

πυγμάχους να παλεύουν έξω από το ρινγκ. Έτσι κι αλλιώς, όμως, όσο υπάρχουν

άνθρωποι θα υπάρχει βία. Δήμιοι υπήρχαν σε όλες τις εποχές, σε όλες τις

κοινωνίες. Ο δήμιος κρύβεται στον καθέναν από μας. Σε μια προσπάθεια να

εξηγήσει τους μηχανισμούς με τους οποίους ξυπνά το τέρας, και όχι να απαλλάξει

τον Ντους από τις ευθύνες του, ο Μπιζό δέχθηκε να καταθέσει στη δίκη του. Ως

μάρτυρας υπεράσπισης.