Η βιοϊατρική έρευνα αποτελεί τη βάση των σύγχρονων επιτευγμάτων της Ιατρικής.
Χωρίς αυτήν, η Ιατρική θα βρισκόταν σε σπαργανώδη ακόμα κατάσταση και η
ανθρωπότητα δεν θα είχε την τύχη να απολαμβάνει τους καρπούς των επίμοχθων
προσπαθειών των πρωτοπόρων της ιατρικής εξέλιξης. Έχει υποστηριχθεί, και είναι
αλήθεια, ότι οι ιατρικές εφαρμογές του σήμερα, που έφεραν το προσδόκιμο
επιβίωσης από 25 ή 30 χρόνια πριν από μερικές δεκαετίες στα σχεδόν 80 χρόνια
σήμερα, είναι αποτέλεσμα των ιατρικών ερευνών του χθες. Και η έρευνα του
σήμερα θα ‘ναι οι ιατρικές εφαρμογές του αύριο.
Η ιατρική έρευνα όμως πρέπει να στηρίζεται σε στέρεες βάσεις ηθικής και
δεοντολογίας, ώστε η ιατρική πρόοδος να γίνεται με σύνεση και υπευθυνότητα.
Η απόφαση της Βρετανικής Κυβερνήσεως ν’ αποδεχθεί πρόταση Επιτροπής Ειδικών
Επιστημόνων και να φέρει προς ψήφιση Νόμο, με τον οποίο θα επιτρέπεται η
χρησιμοποίηση της «θεραπευτικής κλωνοποίησης», διανοίγει νέους ορίζοντες στη
βασική έρευνα με πιθανές ριζοσπαστικές εφαρμογές στην κλινική ιατρική.
Διότι θα πρέπει να τονισθεί ότι η απόφαση αφορά κατ’ αρχήν στη «βασική
έρευνα», χωρίς άμεσες κλινικές εφαρμογές.
Η απόφαση προβλέπει τη χρησιμοποίηση «βλαστοκυττάρων» που αποτελούν τα μητρικά
κύτταρα του οργανισμού μας, τα οποία μπορεί να αναπτυχθούν σε οποιαδήποτε από
τα εξειδικευμένα κύτταρα, που σχηματίζουν τους ιστούς και όργανά μας. Τέτοια
κύτταρα μπορούν να ληφθούν από:
* Έμβρυα ολίγων ημερών, που δημιουργούνται στο εργαστήριο (δοκιμαστικό σωλήνα)
ή αυτά που δεν χρησιμοποιούνται για λόγους γονιμότητας.
* Από τα όργανα του εμβρύου που αποβλήθηκε.
* Από το αίμα του ομφαλίου λώρου κατά τη γέννηση.
* Από σωματικά κύτταρα (π.χ. τον μυελό των οστών).
* Από τα έμβρυα που δημιουργούνται με κλωνισμό, δηλαδή την ενδοκυττάριο ένεση
του πυρήνος ενός κυττάρου του πάσχοντος, σε ωάριο από το οποίο έχει αφαιρεθεί
ο δικός του πυρήνας.
Η έρευνα έχει συγκεκριμένους στόχους. Ειδικότερα θα πρέπει να διευκρινισθεί:
* Εάν τα βλαστοκύτταρα μπορούν να απομονωθούν και να αναπτυχθούν στο
εργαστήριο και να εξελιχθούν σε εξειδικευμένα κύτταρα.
* Εάν τα «εξειδικευμένα» πλέον κύτταρα μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τη
θεραπεία ορισμένων νόσων.
* Εάν τα κύτταρα μπορούν να προκαλέσουν κίνδυνο στον άνθρωπο.
Οι δυνητικές θεραπευτικές δυνατότητες που διανοίγονται είναι πολλές.
* Μακροπρόθεσμα υπολογίζεται ότι τα «εξειδικευμένα» κύτταρα θα μπορούν να
χρησιμοποιηθούν για να αντικαταστήσουν κύτταρα κατεστραμμένων ιστών, όπως
κύτταρα που εκκρίνουν ινσουλίνη σε διαβητικούς, νευρικά κύτταρα ύστερα από
εγκεφαλικά επεισόδια, στη νόσο του Parkinson, ή ηπατικά κύτταρα σε ηπατική
ανεπάρκεια.
* Κύτταρα συμβατά με τον ασθενή μπορεί να ληφθούν με την τεχνική
«αντικαταστάσεως του πυρήνος», μετά δηλαδή «θεραπευτική κλωνοποίηση».
* Επίσης ενδέχεται να χρησιμοποιηθούν για την αντικατάσταση του πυρήνα ωαρίων
γυναικών, που έχουν μιτοχονδριακές ανωμαλίες και οδηγούν στη γέννηση νεογνών
με ανωμαλίες, με τα γονίδια του συζύγου τους.
Τέτοια έμβρυα έχουν δημιουργηθεί σε διάφορα είδη του ζωικού βασιλείου.
Υπάρχουν όμως πολλά ερωτηματικά, που επιζητούν απάντηση:
* Δεν είναι βέβαιο ότι το ίδιο μπορεί να γίνει και στον άνθρωπο.
* Δεν είναι γνωστό εάν οι ιστοί που αναπτύσσονται από την εξειδίκευση των
αρχεγόνων βλαστοκυττάρων μπορούν να επιβιώσουν επί μακρόν.
* Εάν τέτοιοι ιστοί θα είναι επιρρεπείς στην ανάπτυξη νεοπλασιών.
* Εάν τα όργανα που παράγονται από «θεραπευτική κλωνοποίηση» θ’ αναπτυχθούν
και θα λειτουργήσουν φυσιολογικώς.
* Εάν πράγματι τα «κλωνοποιημένα όργανα» δεν θα παρουσιάσουν προβλήματα
απορρίψεως, όπως θεωρητικώς υπολογίζεται.
Γενικώς υποστηρίζεται ότι οι εξελίξεις αυτές θα είναι ίσως σημαντικότερο
γεγονός ύστερα από την αποκωδικοποίηση του ανθρώπινου γονιδιώματος.
Είναι κοινή όμως πεποίθηση των ειδικών, ότι βρισκόμαστε ακόμη στην αρχή ενός
μεγάλου δρόμου. Χρειάζονται πολλές προσπάθειες κατ’ αρχήν σε επίπεδο μελετών
επί πειραματόζωων και οι ερευνητικές μελέτες στον τομέα αυτό θα χρειασθούν
πολλά χρόνια μελέτης έως ότου καταστεί δυνατόν να επιλυθούν βασικά προβλήματα,
όπως πώς οδηγούνται προς διαφοροποίηση εξειδίκευση τα βλαστοκύτταρα και
πώς θα ελεγχθεί η κατεύθυνση παραγωγής των ιδιαιτέρων ειδών ιστών ώστε τα
επιτεύγματα της βασικής έρευνας να εφαρμοσθούν προς όφελος των πασχόντων
συνανθρώπων μας.
Παράλληλα, ανακύπτουν πολλά νομικά και ηθικο-δεοντολογικά προβλήματα, που
επιζητούν συναινετική επίλυση. Και επ’ αυτών θα αναφερθούμε στο επόμενο άρθρο.
Ο Ι. Παπαδημητρίου είναι καθηγητής Χειρουργικής και πρόεδρος της Ελληνικής
Εταιρείας Μεταμοσχεύσεων.
