|
|
Η εποχή που έπρεπε να μείνουμε ξάγρυπνοι αρκετές ώρες για να μάθουμε το
αποτέλεσμα των εκλογών έχει περάσει, απ’ ό,τι φαίνεται, ανεπιστρεπτί. Τώρα
πλέον, λίγο αφότου κλείσουν οι κάλπες, δηλαδή στις 7 και ένα λεπτό, θα είμαστε
σε θέση να γνωρίζουμε την ετυμηγορία του ελληνικού λαού. ‘Η μήπως όχι; Πόσο
σίγουρη είναι η μέθοδος του exit poll; «Κατ’ αρχήν είναι πιο σίγουρη από τις
δημοσκοπήσεις», διευκρινίζει ο Ηλίας Νικολακόπουλος, «επειδή αυτό που μετράμε
δεν είναι πια η πρόθεση αλλά η πράξη. Έτσι λοιπόν δεν υπάρχουν αναποφάσιστοι
και οι ερωτώμενοι απαντούν σχετικά πιο εύκολα για το τι ψήφισαν πριν από λίγα
λεπτά».
Παρ’ όλα αυτά οι κίνδυνοι υπάρχουν. Πιο πρόσφατο παράδειγμα, η Ισπανία, όπου
τα exit polls του περασμένου μήνα δεν μπόρεσαν να δείξουν την αυτοδυναμία που
τελικά συγκέντρωσε το κόμμα του πρωθυπουργού Χοσέ Μαρία Αθνάρ. Οι εκλογολόγοι
ακόμη προσπαθούν να καταλάβουν γιατί συνέβη αυτό, σε αντίθεση με τις
δημοσκοπήσεις, οι οποίες επίσης απέτυχαν σε μεγάλο βαθμό αλλά για πιο
προφανείς λόγους.
Η μεθοδολογία των exit polls διαφέρει από την αντίστοιχη των δημοσκοπήσεων,
αλλά βέβαια είναι λιγότερο δοκιμασμένη στην Ελλάδα, μια και μαζικά
χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά στις περασμένες βουλευτικές εκλογές, τον
Σεπτέμβριο του 1996. Σημαντικό ρόλο βέβαια και εδώ παίζει το μέγεθος του
δείγματος, η αντιπροσωπευτικότητα, η διαχρονική συμπεριφορά των τμημάτων όπου
διενεργείται και πολλοί άλλοι παράγοντες. «Στα exit polls», λέει ο Γιάννης
Μαυρής, της εταιρείας VPRC, «υπάρχουν πάντα μεγάλες οργανωτικές δυσκολίες.
Μπορεί να σημειωθούν πολλά απρόβλεπτα και γι’ αυτό είναι πλήθος τα στοιχεία
που πρέπει να λάβει κάποιος υπόψη του. Από το ότι μπορεί να βρέξει και ο
κόσμος να μη σταματά για να απαντήσει, έως το πόσες πόρτες μπορεί να έχει ένα
εκλογικό τμήμα ή την πιθανότητα να υπάρξουν προβλήματα στις επικοινωνίες και
τα στοιχεία να μη μεταδοθούν όπως πρέπει».
Οι παράμετροι για να διεξαχθεί σωστά ένα exit poll, δεν σταματούν εδώ. Οι
ερευνητές πρέπει να είναι άρτια εκπαιδευμένοι ώστε να περιοριστεί στο ελάχιστο
η πιθανότητα λαθών. «To περιθώριο λάθους κινείται στο συν-πλην 1%», σχολιάζει
ο Θωμάς Γεράκης, γενικός διευθυντής της εταιρείας Κάπα Research. «Αν γίνουν 10
μικρολάθη από το να συμπληρωθεί λάθος απάντηση σε μια ερώτηση ή κατά την
τηλεφωνική μετάδοση να υπάρξει μικρό πρόβλημα στον ήχο και να μεταφερθεί
λανθασμένα ένας αριθμός ή οτιδήποτε άλλο τότε ήδη το αποτέλεσμα θα έχει
αλλοιωθεί κατά 0,1%. Καταλαβαίνετε ότι η ακρίβεια με την οποία πρέπει να
οργανωθεί όλο το exit poll είναι ιδιαίτερα σημαντική».
Ένας άλλος σημαντικός παράγοντας στη διεξαγωγή του exit poll είναι ο χρόνος.
Σύμφωνα με έρευνες που έχουν γίνει, διαφορετικές ομάδες του πληθυσμού έχουν
συγκεκριμένες προτιμήσεις ως προς την ώρα που πηγαίνουν να ψηφίσουν. Για
παράδειγμα, οι ηλικιωμένοι προσέρχονται στα εκλογικά τμήματα νωρίς το πρωί, οι
γυναίκες πιο αργά, ενώ οι νέοι προτιμούν το απόγευμα. Επίσης το απόγευμα
φαίνεται ότι πηγαίνουν στην κάλπη μαζικότερα οι ψηφοφόροι των μικρών κομμάτων
αλλά και οι ετεροδημότες. Έτσι λοιπόν, πρέπει η διεξαγωγή του exit poll να
γίνεται με σταθερό ρυθμό καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας, γιατί αλλιώς μπορεί
το αποτέλεσμα να μην είναι ενδεικτικό. Μια δυσκολία ακόμα μπορεί να αποτελέσει
η συνεχής αλλαγή των εκλογικών τμημάτων, γεγονός που αρκετές φορές στερεί από
τους ερευνητές τη δυνατότητα να έχουν λεπτομερές ιστορικό για τη συγκεκριμένη
περιφέρεια.
Οι ερωτήσεις που γίνονται στο πλαίσιο του exit poll είναι εκτός από αυτές που
αφορούν τα δημογραφικά στοιχεία: Τι ψηφίσατε σήμερα; Τι είχατε ψηφίσει το
1996; Πότε αποφασίσατε τι θα ψηφίσετε; Όπως παρατηρεί ο Γ. Μαυρής, αυτό το
ερωτηματολόγιο περιορίζει τις έρευνες στην προσπάθεια να έχουν τα κανάλια μια
πρόβλεψη την κατάλληλη ώρα, ενώ αντίστοιχα exit polls στο εξωτερικό
περιλαμβάνουν και άλλες ερωτήσεις που επιτρέπουν την έρευνα της συμπεριφοράς
του εκλογικού σώματος σε μεγαλύτερο βάθος.
Πάντως είναι ένα θαύμα που κατορθώνουμε να οργανώσουμε τόσους ανθρώπους,
διασκορπισμένους σε όλη την επικράτεια μέσα σε τόσο στενά χρονικά πλαίσια»,
προσθέτει ο κ. Γεράκης, «ώστε να μιλήσουμε για το αποτέλεσμα των εκλογών στις
7 η ώρα». Θα είναι άραγε ακριβώς στις 7, ή όπως άλλες χρονιές τα ρολόγια
μερικών θα πάνε αρκετά λεπτά μπροστά; Όλοι οι υπεύθυνοι των εταιρειών που
ρωτήσαμε δεσμεύτηκαν ότι θα τηρήσουν την ώρα ανακοίνωσης των exit polls «με
θρησκευτική ευλάβεια». Σε λίγες ώρες θα ξέρουμε…
|
|
Την πιθανότητα ένα κομμάτι ψηφοφόρων που θα αρνηθεί να πάρει μέρος στο exit
poll να έχει συγκεκριμένα πολιτικά χαρακτηριστικά, τονίζει ο Κώστας
Παναγόπουλος της εταιρείας Alco, η οποία φέτος θα συνεργασθεί με τον
τηλεοπτικό σταθμό Alpha. Να είναι δηλαδή ψηφοφόροι ενός κόμματος που όμως για
διάφορους λόγους φέτος αποφάσισαν να ψηφίσουν κάτι άλλο, αλλά να μη θέλουν να
το δηλώσουν, ένα «βουβό ρεύμα, το οποίο μπορεί να μην έχει εκδηλωθεί ούτε στις
δημοσκοπήσεις». Μια άλλη τάση που έχει διαπιστωθεί στα γκάλοπ, αναφέρει ο κ.
Παναγόπουλος, «είναι το υψηλό ποσοστό άρνησης συμμετοχής σε έρευνες, γεγονός
σχετικό και με μια διάθεση αμφισβήτησης του πολιτικού συστήματος, συνολικά».
Ο σταθμός και η εταιρεία θα χρησιμοποιήσουν 253 ερευνητές και αναλυτές σε όλη
την επικράτεια, με στόχο το δείγμα να φτάσει τα 12.000 άτομα. «Η φιλοσοφία μου
για το βράδυ της Κυριακής», λέει ο εκπρόσωπος της Alco, «συνίσταται στο ότι
είναι πλέον καιρός να χρησιμοποιήσουμε τα exit polls για να αναλύσουμε και όχι
για να κάνουμε έναν ηλίθιο διαγωνισμό για το ποιος πήγε πιο καλά».
|
|
«Το exit poll είναι σαν μια τεράστια επιχείρηση, όπου όλα πρέπει να δουλεύουν
καλά και να είναι απόλυτα συγχρονισμένα», λέει ο Θωμάς Γεράκης, γενικός
διευθυντής της Κάπα Research, που θα συνεργαστεί για άλλη μια χρονιά με το
Star. «Γι’ αυτό και πρέπει να διατηρούμε κάποιες αρχές. Για παράδειγμα, οι
ερευνητές μας θα αποφεύγουν όσους προσφέρονται εθελοντικά να τους πουν τι
ψήφισαν. Μπορεί, βέβαια, πάντα να υπάρχουν πιθανά προβλήματα, λόγω της
απόστασης ή της χρήσης της τεχνολογίας ή ακόμα και των καιρικών συνθηκών ή και
μόνο από το γεγονός ότι οι ερωτηθέντες μπορεί να μη θυμούνται τι ψήφισαν το
1996, μια και έχουν μεσολαβήσει και άλλες εκλογικές αναμετρήσεις». Η εταιρεία
και το κανάλι θα χρησιμοποιήσουν 350 άτομα για τη διεξαγωγή του exit poll, με
στόχο το δείγμα να φτάσει και εδώ τα 12.000 άτομα. «Όσο πιο μεγάλο είναι το
δείγμα, τόσες λιγότερες σταθμίσεις ελπίζουμε ότι θα χρειαστεί να κάνουμε»,
διευκρινίζει ο κ. Γεράκης. «Τα exit polls βέβαια έχουν συγκεκριμένα όρια και
εάν η διαφορά μεταξύ των δύο πρώτων κομμάτων είναι μικρή, μπορεί να έχουμε
εκπλήξεις. Φέτος άλλωστε παρατηρήσαμε και κάποιες αρκετές περίεργες
μετακινήσεις ψηφοφόρων, χωρίς να αναφέρω τους νέους, οι οποίοι αποτελούν ένα
κομμάτι που δεν τους λέει τίποτα η πόλωση και έτσι η εκλογική τους συμπεριφορά
μπορεί να είναι απρόβλεπτη».
|
|
Αντίστοιχο αριθμό ατόμων που θα εργασθούν για το exit poll διαθέτει και ο
Antenna, ο οποίος φέτος συνεργάζεται με την εταιρεία Metron Analysis. «Οι
απρόβλεπτοι παράγοντες είναι αυτοί που θα καθορίσουν σε μεγάλο βαθμό τη
δουλειά μας», υποστηρίζει ο διευθύνων σύμβουλος της Metron Analysis Στράτος
Φαναράς. «Για παράδειγμα, πόσο ειλικρινείς θα είναι οι δηλώσεις των
ερωτηθέντων; Και, βέβαια, πόσοι θα δεχθούν να απαντήσουν στις ερωτήσεις μας;»
Το δείγμα προβλέπεται να είναι μεγαλύτερο των 6.000 ατόμων, ενώ ο σταθμός
συνεργάζεται με την εταιρεία ΝΟΡ, η οποία έχει την ευθύνη για το exit poll του
BBC. Στην ομάδα των αναλυτών θα συμμετέχουν εκτός από Έλληνες και ξένοι
αναλυτές.
«Ας μην ξεχνάμε», προσθέτει ο κ. Φαναράς, «ότι στις 7 που ανακοινώνουμε τα
αποτελέσματα του exit poll, δεν έχουμε πλήρη εικόνα της έρευνας, καθώς οι
κάλπες μόλις έχουν κλείσει και έτσι δεν έχει γίνει επεξεργασία όλου του
δείγματος, αλλά ενός ποσοστού που δεν μπορεί να ξεπερνά το 60%-70%. Άρα και
εκεί πρέπει να κάνουμε σταθμίσεις και προσαρμογές, μια και δεν θα έχουμε όλα
τα στοιχεία στη διάθεσή μας».
|
|
«Ένα δείγμα 1.000 έως 2.000 ατόμων θα ήταν λογικά αρκετό για να κάνουμε το
exit poll», λέει ο πολιτικός επιστήμονας Γιώργος Σεφερτζής, που θα είναι
επικεφαλής της έρευνας στη ΝΕΤ, σε συνεργασία με το γαλλικό ινστιτούτο ερευνών
Sofres. «Όμως, επειδή έχουμε καεί από τον χυλό φυσάμε και το γιαούρτι, και
έτσι προσπαθούμε να έχουμε όσο το δυνατόν μεγαλύτερο δείγμα περίπου 10.000
ατόμων για λόγους υψίστης ασφαλείας. Πιστεύω ότι φέτος οι τοπικές
ιδιαιτερότητες είναι αυξημένες και θα βρεθούμε μπροστά στο φαινόμενο της
κατάργησης των “κάστρων” για το ένα ή το άλλο κόμμα».
Ο κ. Σεφερτζής, που θα διευθύνει μια ομάδα περίπου 440 ατόμων, θεωρεί ότι
υπάρχει μια σιωπηρή μειοψηφία η οποία «μετέθεσε τη λήψη απόφασης για το
Σαββατοκύριακο. Υπάρχουν και εκείνοι που έχουν ήδη κάνει την επιλογή τους αλλά
επειδή η αυριανή ψήφος τους μπορεί να συγκρούεται με την προσωπική τους
παραταξιακή παράδοση υπάρχει περίπτωση να μην την ανακαλύψουν». Παρατηρεί
επίσης ότι φέτος προστέθηκαν στο εκλογικό σώμα περισσότεροι από 450.000 νέοι
ψηφοφόροι, οι οποίοι σε επίπεδο ανάλυσης μπορεί να φέρουν μεγάλες αλλαγές. Τι
θα γίνει όμως αν η διαφορά μεταξύ των δύο πρώτων κομμάτων είναι μικρή; Τι θα
κάνουν τότε οι αναλυτές; «Θα πρέπει να πάρουν το ρίσκο».
|
|
Ο Ηλίας Νικολακόπουλος θα είναι επικεφαλής της ομάδας των πολιτικών αναλυτών
του Mega και σε συνεργασία με Γάλλους ερευνητές θα δώσει τα αποτελέσματα του
exit poll μόλις κλείσουν οι κάλπες. «Η μεγαλύτερη παγίδα είναι οι ψηφοφόροι
που θα αρνηθούν να απαντήσουν, για διαφορετικούς λόγους ο καθένας», λέει ο
γνωστός εκλογολόγος. «Αυτό μπορεί να αλλοιώσει τα αποτελέσματα και από κει και
πέρα αποτελεί θέμα ανάλυσης. Πάντα παίρνουμε υπόψη τις δημοσκοπήσεις που έχουν
προηγηθεί, όχι μόνο αυτές που ανακοινώθηκαν αλλά και αυτές που διενεργήθηκαν
τις τελευταίες 15 ημέρες, οπότε ισχύει η απαγόρευση δημοσιοποίησης. Με βάση
όλα αυτά έχουμε υποθέσεις στην διάθεσή μας, πάνω στις οποίες μπορούμε να
εργαστούμε».
Η σωστή δειγματοληψία, η διαρκής ροή και η συλλογή αποτελεσμάτων, ένα καλά
δομημένο ερωτηματολόγιο και η πλήρης παρουσία των ερευνητών στο πεδίο όλη
ημέρα, είναι σύμφωνα με τον Η. Νικολακόπουλο οι σημαντικότερες παράμετροι της
επιτυχίας ενός exit poll. To Mega θα έχει περίπου 200 ερευνητές σε ισάριθμα
κτίρια που στεγάζουν εκλογικά τμήματα σε όλη τη χώρα και μια πλειάδα εποπτών
και αναλυτών οι οποίοι θα εργαστούν ώστε στις 7 μ.μ. η πρόβλεψη του
αποτελέσματος να είναι έτοιμη και έγκυρη. To δείγμα του exit poll υπολογίζεται
ότι θα κυμανθεί μεταξύ 10.000 και 12.000 ατόμων.
