Κι όμως στις ελληνικές θάλασσες υπάρχουν δεκατέσσερα είδη φάλαινας. Αν και
βρίσκεται στην αρχή της, η σχετική έρευνα έχει ήδη εντοπίσει φάλαινες και
δελφίνια που περιδιαβαίνουν το Αιγαίο αναζητώντας τροφή.
|
|
Στην αρχή της βρίσκεται η συστηματική παρατήρηση και έρευνα των κητωδών που
κινούνται στις ελληνικές θάλασσες και έρχονται αντιμέτωπα με διάφορους
κινδύνους.
Όπως χαρακτηριστικά λέει ο υπεύθυνος Θαλασσίων Προγραμμάτων του Παγκόσμιου
Ταμείου για τη Φύση (WWF) Γιώργος Παγιάτας, «υπάρχουν πολλά κενά στην έρευνα
γύρω από τα κητώδη στη χώρα μας και αυτό γιατί δεν έχει ακόμη βρεθεί η
κατάλληλη μέθοδος αποτελεσματικής παρακολούθησης των ζώων αυτών».
Δεκατέσσερα είναι συνολικά τα είδη κητωδών που έχουν κατά καιρούς παρατηρηθεί
σε διάφορες θαλάσσιες περιοχές της χώρας μας. Στα είδη αυτά περιλαμβάνονται
δελφίνια και φάλαινες που χρησιμοποιούν τις ελληνικές θάλασσες για την τροφή
και την αναπαραγωγή τους ή σαν «πέρασμα» στη διάρκεια των μετακινήσεών τους σε
ολόκληρη τη Μεσόγειο.
«Η ύπαρξη των κητωδών στις ελληνικές θάλασσες είναι πολύ σημαντική, αφού τα
ζώα αυτά βρίσκονται αρκετά ψηλά στην τροφική αλυσίδα. Έτσι, εξίσου μεγάλη
σημασία έχει και η προστασία τους από τους κινδύνους που τα απειλούν», λέει ο
κ. Παγιάτας.
Στην Κρήτη
Η Νοτιοδυτική Κρήτη θεωρείται ο σημαντικότερος βιότοπος φαλαινών στην Ελλάδα,
όπου έχει παρατηρηθεί η φάλαινα φυσητήρας, αλλά και κάποια άλλα είδη, όπως ο
ζιφιός. «Από το 1992 παρατηρούνται στην περιοχή νότια της Κρήτης κάποια είδη
φάλαινας σε απόσταση 1-4 ναυτικών μιλίων από τις ακτές.
Αυτό επέτρεψε στους επιστήμονες να παρακολουθήσουν τη φάλαινα που κυκλοφορεί
σε πολύ μεγάλα βάθη» αναφέρει ο κ. Παγιάτας. Αλλά και η Δυτική Πελοπόννησος,
οι Κυκλάδες, οι Σποράδες και το Βόρειο Αιγαίο, κυρίως η Χερσόνησος της
Χαλκιδικής, αποτελούν θαλάσσια… «στέκια» για τα είδη φάλαινας που υπάρχουν
στη χώρα μας.
Ωστόσο όπως αναφέρει ο κ. Παγιάτας, «στις περισσότερες περιπτώσεις δεν
αναγνωρίζεται το είδος της φάλαινας αλλά μόνο η οικογένεια κητωδών στην οποία
ανήκει. Αυτό συμβαίνει, γιατί συνήθως οι ερευνητές δεν μπορούν να παρατηρήσουν
από κοντά τα κήτη».
Τα όργανα
Ηχοβολιστικά όργανα τα οποία καταγράφουν τους ήχους που παράγουν οι φάλαινες
είναι τα πιο συνηθισμένα «όπλα» των ερευνητών για την παρατήρηση των «ήρεμων
γιγάντων», όπως ονομάζονται οι φάλαινες.
Τα ίδια τα μάτια των επιστημόνων είναι ένα ακόμη «όργανο» παρατήρησης των
φαλαινών, όταν βγαίνουν στην επιφάνεια για να αναπνεύσουν ή να «τσιμπήσουν»
αφρόψαρα. Πάντως η παρατήρηση της φάλαινας φαίνεται ότι είναι πολύ «δύσκολη
υπόθεση» αφού, σύμφωνα με τον κ. Παγιάτα, «είναι πολύ ευαίσθητα ζώα και
ενοχλούνται από τους θορύβους».
Απειλές από… διάφορες κατευθύνσεις δέχονται οι φάλαινες που κυκλοφορούν στις
θαλάσσιες περιοχές της Ελλάδας. Σύμφωνα με τον Γιώργο Παγιάτα, ένας από τους
κυριότερους κινδύνους για τα κήτη είναι η θαλάσσια ρύπανση και τα τοξικά
απόβλητα.
«Οι φάλαινες έχουν την τάση να συσσωρεύουν τοξικές ουσίες στους ιστούς και στο
λίπος. Αυτό σημαίνει ότι κινδυνεύουν να μολυνθούν και να πεθάνουν ενώ στις
τοξικές ουσίες οφείλονται και οι μεταλλάξεις διαφόρων ειδών», λέει ο ίδιος.
Κίνδυνος απο πλοία
Οι φάλαινες όμως κινδυνεύουν και από τα δρομολόγια των πλοίων, που γίνονται
πυκνότερα την καλοκαιρινή περίοδο.
Τα πλοία που περνούν από θαλάσσια σημεία που αποτελούν «σταθμούς» τροφής και
αναπαραγωγής για τις φάλαινες ενοχλούν τα κήτη με τον θόρυβο των μηχανών.
Επιπλέον «τα κήτη κινούνται αργά και υπάρχει κίνδυνος να τραυματιστούν από τα
πλοία που διέρχονται», αναφέρει ο κ. Παγιάτας.
Αλλά και το ψάρεμα με δυναμίτη καθώς και οι θανατώσεις της φάλαινας για λόγους
εμπορικούς και ανταγωνιστικούς απειλούν να εξαφανίσουν τα είδη που υπάρχουν
στη χώρα μας. Επιπλέον, σύμφωνα με τον κ. Παγιάτα, «πολλές φορές ο τουρισμός
που γίνεται ανεξέλεγκτα απειλεί τα είδη.
Τα σκάφη αναψυχής που συχνά κάνουν δρομολόγια για να παρακολουθούν οι
τουρίστες τις φάλαινες που βγαίνουν στην επιφάνεια μπορεί να κρύβουν κινδύνους
για τα ίδια τα ζώα».
Μέτρα
Καμία θαλάσσια περιοχή δεν προστατεύεται στην Ελλάδα ως βιότοπος για τις
φάλαινες.
«Υπάρχουν δεσμευτικές συνθήκες, όπως η οδηγία της Ευρωπαϊκής Ένωσης που
υποχρεώνει τα κράτη-μέλη να λαμβάνουν μέτρα για την προστασία της φάλαινας.
Ανάλογες είναι και οι συνθήκες της Βόννης, της Βέρνης και της Βαρκελώνης.
Ειδικά η τελευταία αναφέρεται στις φάλαινες της Μεσογείου», εξηγεί ο κ.
Παγιάτας και τονίζει πως «είναι ανάγκη να μελετηθούν συστηματικά οι πληθυσμοί
φάλαινας στις ελληνικές θάλασσες, ώστε να υπάρξουν αντίστοιχα και τα κατάλληλα
μέτρα για την προστασία τους».
Φυσητήρες στην Κρήτη
Ο ελληνικός βιότοπος για τη φάλαινα φυσητήρα βρίσκεται νοτίως της Κρήτης. Η
περιοχή είναι και το «πεδίο δράσης» του ερευνητικού προγράμματος που έχει
ξεκινήσει τα τρία τελευταία χρόνια με πρωτοβουλία του Αλέξανδρου Φραντζή,
διδάκτορα Βιολογικής Ωκεανολογίας και συνεργάτη του Εθνικού Κέντρου Θαλάσσιων
Ερευνών (ΕΚΘΕ), σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης. Με τη συμμετοχή
εθελοντών για πρώτη φορά φέτος, το πρόγραμμα έχει στόχο να εξακριβώσει αν ο
πληθυσμός της φάλαινας φυσητήρα που ζει στη θαλάσσια περιοχή νοτίως της Κρήτης
είναι ο ίδιος με τον πληθυσμό που ζει στον Ατλαντικό Ωκεανό. Σε όλη τη
διάρκεια του προγράμματος καταγράφονται οι πληθυσμοί αυτού του είδους φάλαινας
και παράλληλα μελετούνται ο τρόπος, αλλά και ο χρόνος των μετακινήσεων της
φάλαινας. Όπως ανέφερε στα «ΝΕΑ» ο Αλέξανδρος Φραντζής, «για να εξακριβώσουμε
ότι οι φάλαινες είναι ίδιες με αυτές που ζουν στον Ατλαντικό και φτάνουν εδώ
καθώς μετακινούνται, συγκρίνουμε γενετικά τα είδη αυτά. Παίρνουμε δείγμα από
το δέρμα της φάλαινας χωρίς να προκαλούμε καμία βλάβη στο κήτος και το
συγκρίνουμε με αντίστοιχο δείγμα από φάλαινες του Ατλαντικού». Τα αποτελέσματα
της έρευνας θα είναι και η αρχή για την προστασία της φάλαινας. «Αν
αποδείξουμε ότι ο πληθυσμός που ζει νοτίως της Κρήτης είναι ένας απομονωμένος
πληθυσμός, αυτό σημαίνει ότι είναι περισσότεροι και οι κίνδυνοι που τον
απειλούν», λέει ο κ. Φραντζής. Περιγράφοντας τη φάλαινα φυσητήρα ο κ. Φραντζής
τονίζει ότι «είναι ένα από τα πιο εντυπωσιακά ζώα του πλανήτη. Φτάνει μέχρι
και 18 μέτρα μήκος και είναι πιο συγγενικό με τα δελφίνια, αφού έχει δόντια.
Είναι εντυπωσιακό το ότι καταναλώνει τεράστιες ποσότητες από καλαμάρια. Το
ώριμο αρσενικό μπορεί να φάει μέχρι και έναν τόνο καλαμάρια την ημέρα».
Υδρόφωνα για την ακουστική παρατήρηση της φάλαινας χρησιμοποιούν οι
επιστήμονες και οι εθελοντές του προγράμματος. «Φιλοξενούμε έναν από τους
μεγαλύτερους πληθυσμούς φυσητήρων στην Κρήτη. Πιστεύω ότι η περιοχή αξίζει να
χαρακτηριστεί θαλάσσιο πάρκο και να ληφθούν όλα τα απαραίτητα μέτρα για την
προστασία του φυσητήρα, κυρίως από την αλιεία με δυναμίτη», λέει
χαρακτηριστικά ο κ. Φραντζής.
