Το φάντασμα της δικτατορίας πλανάται στον ουρανό της Ελλάδας τον μοιραίο
Απρίλη του 1967. Όλοι, όμως, εκείνοι που έχουν την εξουσία να θέσουν σε κίνηση
τις ερπύστριες των τανκς (βασιλιάς, Αμερικανοί, στρατηγοί, κυβέρνηση της
Δεξιάς, Φρειδερίκη) και να τοποθετήσουν στο «γύψο» τη Δημοκρατία,
διαβεβαιώνουν ότι «δεν θα επιτρέψουν δικτατορία».
|
|
Το βιβλίο του Μιχάλη Παπακωνσταντίνου «Η ταραγμένη εξαετία (1961 – 1967) κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Προσκήνιο»
|
ΤΟ ερώτημα παραμένει: Ποιος έδωσε το «πράσινο φως» στην υποχούντα των
συνταγματαρχών να κινηθεί τις πρώτες πρωινές ώρες της 21ης Απριλίου;
Η μαρτυρία του Μιχάλη Παπακωνσταντίνου, πολιτικού που βίωσε τα γεγονότα της
«ταραγμένης εξαετίας» (1961 – 1967) από την πιο υπεύθυνη θέση του υφυπουργού
Άμυνας (1964 – 1965) και με την εντολή του «Γέρου της Δημοκρατίας» να επιτύχει
την αποκομματικοποίηση του Στρατού, δεν είναι αρκούντως διαφωτιστική στο
σημείο αυτό.
«ΜΠΛΟΦΑ»;
Η υποχούντα του «τρελού συνταγματάρχη του Έβρου», του Γ. Παπαδόπουλου, στήριξε
το πραξικόπημα σε μία «μπλόφα»; Εξαπάτησε τους πάτρωνές της (Παλάτι και
Αμερικανούς), κατέλαβε την εξουσία και τελικά βασιλιάς, Δεξιά και στρατηγοί
«πήραν το μάθημα που τους άξιζε»;
«Λάκκον ανώρυξαν και ενέπεσαν αυτώ» παρασύροντας στον όλεθρο τη Δημοκρατία και
την Κύπρο στην εθνική καταστροφή.
Γράφει ο Μιχάλης Παπακωνσταντίνου:
«Η χούντα κινήθηκε στις 21 Απριλίου, αλλά όχι η χούντα που νομίζαμε πως ξέραμε
και περιμέναμε τη δραστηριοποίησή της. Μια άλλη χούντα, άγνωστη περίπου σε
όλους, η οποία αιφνιδίασε τον βασιλιά, τη Φρειδερίκη, τους στρατηγούς, την
κυβέρνηση, την αντιπολίτευση, τους Αμερικανούς, περίπου τους πάντες. Και
συνέλαβε όσους ήθελε αφού τους είχε πιάσει στον ύπνο, και τον πρωθυπουργό και
τους υπουργούς και τους πολιτικούς που διάλεξε από την αντιπολίτευση και τον
γραμματέα και υπασπιστή του ίδιου του βασιλιά. Μεταξύ των συλληφθέντων ήταν
και ο Γ. Παπανδρέου που τον οδήγησαν κάπου στο Πικέρμι. Εκεί έφερναν συνεχώς
και άλλους και κάποια ώρα τον Γιάννη Αλευρά, τον δεύτερο μετά τον Ανδρέα στην
ανδρεϊκή ομάδα του κόμματος. Όταν τον είδε ο Γέρος του είπε:
Χαίρε, επιτελάρχα της καταστροφής.
«ΠΩΣ ΤΟΛΜΗΣΑΝ»;
Ρώτησα τον Αλευρά τι απάντησε και μου είπε πως σιώπησε, ήταν τραγική η ώρα,
κυρίως για τον γερο-Παπανδρέου.
Η Φρειδερίκη στο σπίτι της του Ψυχικού ωρύονταν, όπως μου διηγήθηκαν άνθρωποι
που βρίσκονταν εκεί:
Ποιοι είναι αυτοί; Δεν τους ξέρουμε. Πώς τόλμησαν χωρίς να μας ρωτήσουν;
Ο βασιλιάς αιφνιδιάστηκε, αναγκάσθηκε να δεχθεί στο Τατόι την τριανδρία των
πραξικοπηματιών και φρόντισε να πετύχει την απελευθέρωση του Αρναούτη που οι
κινηματίες τον είχαν συλλάβει και ξυλοκοπήσει. Εκδήλωση της ευγνωμοσύνης τους
για όσα υπέρ αυτών έπραξεν.
Τον Αμερικανό πρέσβη τον ξύπνησε πρωί-πρωί ο Διονύσης Λιβανός, ανιψιός του
Κανελλόπουλου, για να του αναγγείλει πως ο πρωθυπουργός της χώρας είχε
συλληφθεί, όπως είχε συλληφθεί και ο υπουργός της Άμυνας. Και ο πρέσβης είχε
αιφνιδιαστεί. Και, φυσικά, και ο υπουργός».
|
|
Όλοι διέψευδαν. Ποιος όμως έδωσε εντολή να θέσουν σε κίνηση τα τανκς οι συνταγματάρχες;
|
Ο ΓΕΡΟΣ, το τρίτο «συμβαλλόμενο μέρος» στην περιβόητη συμφωνία (βασιλιάς, Π.
Κανελλόπουλος, Γ. Παπανδρέου) για την εξαγωγή της χώρας από την κρίση με τη
διενέργεια εκλογών έχουν ορισθεί για τις 28 Μαΐου 1967, υπό κυβέρνηση της
ΕΡΕ με την έναρξη της προεκλογικής περιόδου παραμένει ανήσυχος.
Το πρωί της Δευτέρας, 17 Απριλίου, ο Μιχάλης Παπακωνσταντίνου επισκέπτεται τον
ηγέτη της δημοκρατικής παράταξης στο Καστρί για να τον αποχαιρετήσει. Αναχωρεί
για την ιδιαίτερη εκλογική του περιφέρεια, την Κοζάνη. Η μάχη των εκλογών αρχίζει.
«Τον βρίσκω ακόμα στο κρεβάτι του μισοξαπλωμένο να πίνει τον πρωινό του καφέ
τρώγοντας ένα παξιμάδι. Χαιρετιόμαστε, ανασηκώνεται λιγάκι στο κρεβάτι του και
με ρωτάει πού πάω και τι θέλω από εκείνον τόσο πρωί. Του απαντώ πως θέλω να
τον χαιρετήσω πριν πάω στην Κοζάνη, τόσο να προετοιμασθώ για τις εκλογές όσο
και να συμβάλω κι εγώ με τους πατριώτες μου στη μεγαλειώδη, όπως προβλέπουμε,
συγκέντρωσή μας στη Θεσσαλονίκη. Ρωτάει για μια στιγμή:
Δεν είναι νωρίς;
Απαντώ πως δεν είναι, οι εκλογές χρειάζονται προετοιμασία και περίπου μόνο
ένας μήνας μας χωρίζει από την διεξαγωγή τους. Αναφέρω συνεχώς τη λέξη
“εκλογές”, οπότε ξαφνικά ακούω τον Γέρο να λέει:
Ποιες εκλογές μωρέ; Πιστεύεις και συ πως θα γίνουν εκλογές;
Εκπλήττομαι και απαντώ αμέσως:
Κύριε πρόεδρε, αν πιστεύετε πως δεν θα γίνουν εκλογές, να μην φύγω, να
καλέσετε πάλι την ομάδα, ν’ αποφασίσουμε τι θα κάνουμε.
Είναι αργά πια, είπε ο Γέρος, για να προσθέσει: έχω δύο ελπίδες και ο
βασιλιάς και οι Αμερικανοί μού έδωσαν το λόγο τους πως δεν θα επιτρέψουν
δικτατορία. Αν δεν κρατήσουν το λόγο τους…
Αυτή ήταν η κουβέντα μας. Μου ευχήθηκε καλό ταξίδι, είπαμε καλή αντάμωση στη
Θεσσαλονίκη και έφυγα με βαριά καρδιά.
Το ίδιο βράδυ τηλεφώνησα στη γυναίκα μου από την Κοζάνη. Είχε πάει σε κάποια
δεξίωση όπου ήταν πολλοί πολιτικοί και δημοσιογράφοι. Όπως μου είπε η γυναίκα
μου, όλοι μιλούσαν για επικείμενη δικτατορία, ο δε φίλος μας ο δημοσιογράφος
Ηλίας Δημητρακόπουλος ήταν απόλυτα σίγουρος παρότι μόλις είχε κυκλοφορήσει ένα
βιβλίο του με συνεντεύξεις σημαινόντων Αμερικανών πολιτικών, που όλοι τους
απέκλειαν ένα τέτοιο ενδεχόμενο στην Ελλάδα».
|
|
Ο Γέρος. Μιχάλη, παιδί μου, αφήστε με να οδηγήσω το καράβι σε ήσυχα νερά…
|
ΜΑΡΤΙΟΣ 1967. Τα μαύρα σύννεφα στον πολιτικό ορίζοντα της χώρας
πολλαπλασιάζονται. Στην εξουσία η κυβέρνηση του ευνοούμενου των Ανακτόρων
τραπεζίτη Ι. Παρασκευόπουλου. Στηρίζεται, μετά τη μυστική συμφωνία βασιλιά –
Γ. Παπανδρέου – Π. Κανελλόπουλου, και από τα δύο μεγάλα κόμματα, την Ένωση
Κέντρου και την ΕΡΕ, με την αποστολή να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις και η
χώρα να οδηγηθεί στις εκλογές.
Στο παρασκήνιο οι «κύκλοι της ανωμαλίας», με την αγαστή συνεργασία Ανακτόρων,
της ακροδεξιάς πτέρυγας της ΕΡΕ και την «ευμενή αποδοχή» της αμερικανικής
πρεσβείας, προωθούν τα σχέδιά τους.
Στις 16 Μαρτίου το Στρατοδικείο εκδίδει την απόφασή του για την υπόθεση του
ΑΣΠΙΔΑ. Επιβάλλει βαρύτατες ποινές σε είκοσι έναν από τους κατηγορούμενους
αξιωματικούς και αθωώνει τρεις που είχαν συνεργασθεί με τους ανακριτές της σκευωρίας.
ΕΚΚΑΘΑΡΙΣΗ
Δώδεκα μέρες αργότερα το ΑΣΕΑ εκκαθαρίζει το Στράτευμα και από τα «τελευταία
ίχνη» δημοκρατικών αξιωματικών. Αποστρατεύει τον ΑΓΕΕΘΑ στρατηγό Κ. Τσολάκα
και τον αντιστράτηγο της Χωροφυλακής Ν. Παναγιωτακόπουλο.
Ο αρχηγός της ΕΡΕ Παναγιώτης Κανελλόπουλος, εγκλωβισμένος στο «δίχτυ της
αράχνης», εντείνει τις επιθέσεις του κατά του Ανδρέα Παπανδρέου και αναμασά τα
επιχειρήματα Ανακτόρων, συνωμοτών και Αμερικανών ότι ο γιος του ηγέτη της
Ένωσης Κέντρου όχι μόνο είναι ο «πολιτικός εγκέφαλος» του ΑΣΠΙΔΑ, αλλά και ότι
επιδιώκει να απομακρύνει την Ελλάδα από το ΝΑΤΟ και τον «δυτικό ελεύθερο κόσμο».
Ο Μιχάλης Παπακωνσταντίνου περιγράφει το σκηνικό και αποκαλύπτει:
«Στις 29 Μαρτίου η Βουλή συζητάει “κατ’ άρθρο” το εκλογικό νομοσχέδιο. Είναι
μια ταραγμένη συνεδρίαση που διακόπτεται και επαναλαμβάνεται και διαρκεί πολύ
μετά τα μεσάνυχτα. Βουλευτές της Ένωσης Κέντρου καταθέτουν τροπολογία σύμφωνα
με την οποία η βουλευτική ασυλία εξακολουθεί να ισχύει και μετά τη διάλυση της
βουλής ώς και τέσσερις βδομάδες μετά τις εκλογές. Είναι φανερό πως σκοπός
είναι να προστατευθεί ο Ανδρέας μετά την επικείμενη διάλυση της βουλής, αφού
το παλάτι επιμένει για την παραπομπή του. Ο υπουργός των Εσωτερικών αρνείται
να την δεχθεί ως αντισυνταγματική, ασυλία υπάρχει για τους βουλευτές εν
ενεργεία και όταν λειτουργεί η βουλή, όχι όταν διαλύεται. Και θα είναι πλέον ο
Ανδρέας μετά τη διάλυση της βουλής πρώην βουλευτής. Ο δικός μας
κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος ζητάει να τεθεί η τροπολογία σε ψηφοφορία,
ακολουθούν αντεγκλήσεις μεταξύ βουλευτών, απειλούνται επεισόδια και
διακόπτεται η συνεδρίαση για λίγα λεπτά.
Ο ΘΕΟΤΟΚΗΣ
Κατευθύνομαι προς το καφενείο και πληροφορούμαι ότι ψάχνει να με βρει ο Σπύρος
Θεοτόκης, από τα σημαίνοντα στελέχη της ΕΡΕ, γνωστός βασιλικός άνδρας, ο
οποίος και μέχρι τέλους έμεινε πιστός βασιλικός. Τον εκτιμούσα τον Θεοτόκη,
παρά τις τελείως αντίθετες πολιτικές μας θέσεις, τον θεωρούσα φίλο μου, τον
εκτιμούσα και πολλές φορές συζητούσαμε για την πολιτική της χώρας μας. Φυσικά
ούτε τον έπειθα για τις δικές μου ούτε με έπειθε για τις θέσεις που αυτός
υποστήριζε. Συναντηθήκαμε και καθήσαμε οι δυο μας σ’ ένα τραπεζάκι, μακριά απ’
όλους τους άλλους. Άρχισε ο ίδιος με την εισαγωγή πως εκτιμάει την κρίση μου
και με θεωρεί από τους σοβαρούς της Ένωσης Κέντρου. Και μπήκε στην ουσία:
Πέστε στον πρόεδρό σας να δεχθεί να ψηφισθεί το νομοσχέδιο όπως είναι και να
μην επιμένει να ψηφίσουμε την τροπολογία. Σας εξορκίζω να το κάνετε και να το
κάνετε αμέσως.
Ο Γέρος δεν έρχονταν στις συνεδριάσεις, τον εκπροσωπούσε ως κοινοβουλευτικός
εκπρόσωπος του κόμματος ο Νίκος Μπακόπουλος. Ο Θεοτόκης συνέχισε:
Σας δίνω το λόγο μου, αλλά και το λόγο του αρχηγού μου, του Παν.
Κανελλόπουλου, πως δεν θα διωχθεί ο Ανδρέας. Πρέπει να με πιστεύετε, είμαστε
έντιμοι άνθρωποι και οι δυο και κρατούμε το λόγο μας.
Είχα κάπως εκπλαγεί και τον άφησα να ολοκληρώσει
Θέλετε να πιστεύετε πως είμαστε άτιμοι; Πως δεν θα κρατήσουμε το λόγο μας;
Έστω. Ο Ανδρέας θα μπει στη φυλακή, θα εκλεγεί πανηγυρικά, οπότε και θα βγει
πιο ήρωας από κάθε άλλη φορά.
«ΝΑ ΠΕΡΑΣΕΙ»
|
|
Η υποχούντα. Υπό τη σκέπη Ανακτόρων και της «Μεγάλης χούντας» των στρατηγών, οι συνταγματάρχες δούλευαν για τη δική τους πάρτη…
|
Είπε κι άλλα σχετικά και θυμούμαι την τελευταία του φράση:
Πέστε στον πρόεδρό σας να δεχθεί να περάσει απόψε το νομοσχέδιο για την απλή
αναλογική. Αλλιώς αυτή θα είναι η τελευταία συνεδρίαση της βουλής.
Χωρίσαμε και έσπευσα να βρω τον Μπακόπουλο, στον οποίο και διαβίβασα τη
συνομιλία μου με τον Θεοτόκη.
Πάρε στο τηλέφωνο αμέσως τον πρόεδρο, μου είπε.
Και άρχισα τις προσπάθειές μου από κάποιο τηλέφωνο της βουλής. Είχε κουραστεί
το χέρι μου, τα τηλέφωνα στο Καστρί ήταν συνεχώς απασχολημένα. Σκέφθηκα να
πάρω το αυτοκίνητό μου ή κάποιο ταξί και να πάω στο Καστρί, αλλά μου το
απέκλεισε ο Μπακόπουλος:
Όχι, μου είπε. Περιμένουμε ψηφοφορία και δεν πρέπει να λείπει κανείς.
Απελπισμένος ξαναγύρισα στο τηλέφωνο χωρίς να κατορθώσω τίποτα. Τα τηλέφωνα
ήταν πάντοτε απασχολημένα. Σκέφθηκα για μια στιγμή πως φίλοι του Ανδρέα, που
παρακολουθούσαν τη συνάντησή μου με τον Θεοτόκη και άκουσαν τι είπα στον
Μπακόπουλο, μπλόκαραν τα τηλέφωνα προς το Καστρί ή στο Καστρί για να μην
επικοινωνήσω. Αυτή ήταν η πρώτη σκέψη μου εκείνη τη στιγμή και δεν ξέρω ακόμα
αν σωστά πίστευα ή ήταν συμπτωματική η αδυναμία να επικοινωνήσω με τον πρόεδρο.
«ΣΤΙΣ ΦΥΛΑΚΕΣ»
Ότι ο Κανελλόπουλος δεν ήθελε να φυλακισθεί ο Ανδρέας, δεν είχα αμφιβολίες. Ο
λόγος που αντέδρασε στην ψήφιση της τροπολογίας ήταν ότι ήθελε να ρίξει την
κυβέρνηση Παρασκευόπουλου, να σχηματίσει ο ίδιος κυβέρνηση κι έτσι να πάει
στις εκλογές με περισσότερες ελπίδες. Θα μπορούσε ο Κανελλόπουλος να επιβάλει
την άποψή του στο βασιλικό και στρατιωτικό κατεστημένο;
Η συνεδρίαση λήγει με ομοφωνία των δύο μεγάλων κομμάτων, αλλά η τροπολογία δεν
ψηφίζεται και δεν μας μένει αμφιβολία πως κερδισμένη βγαίνει η χούντα. Όταν
κατηφείς όλοι εγκαταλείπουμε τη βουλή μετά τα μεσάνυχτα, θυμούμαι το συνάδελφό
μου Ηλία Κατριβάνο, φίλο μου καλό, να φωνάζει για να τον ακούσουμε όλοι:
Συνάδελφοι, καλή αντάμωση στις φυλακές».
