[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Ο «πέμπτος καβαλάρης»

Του Ευγένιου Τριβιζά   | ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ: 18/03/2010 07:00 |
O χαρακτηρισμός των Ελλήνων ως απατεώνων, προδοτών και άλλων τινών δεν είναι παρά μία ακόμα περίπτωση του κοινωνιολογικού φαινομένου της επικλήσεως αρνητικών εθνικών στερεοτύπων σε περιπτώσεις κρίσεων. Αντί να κρίνονται και να κατακρίνονται αποφάσεις ή ενέργειες συγκεκριμένων ατόμων, στιγματίζεται συλλήβδην έναs ολόκληρoς λαός. Το πιο επικίνδυνο στερεότυπο είναι η αμφισβήτηση της ανθρώπινης φύσης φυλών και εθνών.

Το αρκτικόλεξο «ΡΙGS», το οποίο χρησιμοποιούν Δυτικοευρωπαίοι και Αγγλοσάξονες επενδυτές και σχολιαστές, ως συνοπτικό τρόπο αναφοράς στους λαούς της Νότιας Ευρώπης και τις οικονομίες τους, δεν είναι μόνο μια κακόγουστη προσβολή. Είναι μια σύγχρονη εκδοχή του ιστορικού φαινομένου της αμφισβήτησης της ανθρώπινης φύσης του συνανθρώπου, της διαδικασίας κατά την οποία μέλη μιας εθνικής ομάδας υποβιβάζουν τα μέλη μιας άλλης στο επίπεδο των ζώων, μεταδίδοντας έμμεσα το μήνυμα ότι είναι άξια να τύχουν παρόμοια με αυτά μεταχείρισης.

Αν και ορισμένα έντυπα, όπως οι «Financial Τimes», και τράπεζες, όπως η Βarclays, κατόπιν καταγγελιών, όπως εκείνη του Πορτογάλου υπουργού Οικονομικών, απαγόρευσαν τη χρήση του, ο όρος κινδυνεύει να καθιερωθεί. Όσοι εξακολουθούν να τον χρησιμοποιούν δεν αντιλαμβάνονται τη σοβαρότητα μιας τέτοιας πρακτικής. Λησμονούν ότι παρόμοιες μειωτικές εκφράσεις είχαν χρησιμοποιηθεί συστηματικά κατά το παρελθόν για να απευαισθητοποιήσουν την κοινή γνώμη, να αναστείλουν τυχόν ενδοιασμούς, να απενεργοποιήσουν τη συναισθηματική ταύτιση και να διευκολύνουν διωγμούς, σφαγές, ακόμα και γενοκτονίες.

Της γενοκτονίας της Ρουάντας για παράδειγμα είχε προηγηθεί μια κυβερνητικά συντονισμένη εκστρατεία λεκτικής «αποκτήνωσης» των θυμάτων και κατά τη διάρκεια του Παγκοσμίου Πόλεμου η ιαπωνική προπαγάνδα είχε χρησιμοποιήσει την ίδια μέθοδο εναντίον των Αμερικανών. Η πιο ακραία, βέβαια περίπτωση, ήταν εκείνη του Τρίτου Ράιχ. Ένα από τα σκευάσματα που χρησιμοποιήθηκαν για τη γενοκτονία των Εβραίων στα στρατόπεδα συγκεντρώσεως, ήταν το παρασιτοκτόνο Ζyclon Β. Πολύ πριν, όμως, οι κρατούμενοι εξοντωθούν με παρασιτοκτόνα, είχε προηγηθεί η απομείωση της ανθρώπινης φύσης τους από τον ναζιστικό μηχανισμό προπαγάνδας.

Εκφράσεις όπως «αρουραίοι», «μολυσματικά ζωύφια» είχαν χρησιμοποιηθεί συστηματικά για τον χαρακτηρισμό τους. Και φυσικά όταν εκλαμβάνεις τους αντιπάλους σου όχι ως ανθρώπους αλλά ως κτήνη ή παράσιτα, δεν έχεις και πολλούς ενδοιασμούς για να τους εξοντώσεις προκειμένου να ανακυκλώσεις τις τρίχες ή το λίπος τους. Η λεκτική «αποκτηνωτική» βία αποτελεί συχνά τον προθάλαμο πραγματικής και όχι μόνο στη διεθνή σκηνή.

Σε έρευνά μου για τα εγκλήματα του όχλου είχα κάνει διάκριση μεταξύ δύο κατηγοριών υβριστικών εκφράσεων, εκείνων οι οποίοι αρνούνται τον ανδρισμό του αντιπάλου και εκείνων οι οποίοι αρνούνται την ανθρώπινη φύση του και είχα διαπιστώσει ότι η πρώτη ανοίγει τον δρόμο σε ριτουαλιστική και η δεύτερη σε πραγματική βία(1) . Οι τραγικές συνέπειες της λεκτικής «αποκτήνωσης» είναι ο λόγος για τον οποίο οι ανθρωπολόγοι Μontagu και Μatson θεωρούν ότι οι διαδικασίες άρνησης της ανθρώπινης υπόστασης συνανθρώπων είναι «ο πέμπτος καβαλάρης της Αποκαλύψεως» . Θα ήταν υπερβολικό, βέβαια, να ισχυριστεί κανείς ότι οι χρήστες του όρου «ΡΙGS» προετοιμάζουν το έδαφος για την οικονομική κατακρεούργηση των άσωτων «γουρουνιών» του Νότου.

Είναι όμως απορίας άξιο το ότι πολιτισμένοι άνθρωποι φτάνουν στο σημείο να διαδίδουν μειωτικές εκφράσεις που τόσα δεινά έχουν προκαλέσει κατά το παρελθόν. Όταν δεν αντιμετωπίζουμε τους άλλους ως άτομα, αλλά ως εκπροσώπους στερεοτύπων, όταν μία εθνότητα θεωρείται ότι ενσαρκώνει το έντιμο και το ηθικό και ο αντίπαλος το δόλιο και το ανήθικο, τότε ανοίγει διάπλατα ο δρόμος για κάθε λογής βαρβαρότητα. Ούτε οι Νότιοι είναι «γουρούνια», ούτε οι Έλληνες είναι εκ γενετής απατεώνες, ούτε οι Γερμανοί επιρρεπείς σε γενοκτονίες.

Το καλό και το κακό ενυπάρχει στον καθένα και το δεύτερο μπορεί εύκολα να πυροδοτηθεί από λεκτικές κοινωνικές διαδράσεις. Ας ελπίσουμε ότι ο «πέμπτος καβαλάρης της Αποκαλύψεως», προτού συνεχίσει τη νέα του επέλαση, θα σκοντάψει στους βράχους της λογικής και της κοινής μας ανθρωπιάς.

1. «Crowd events in the Μetropolitan Αrea», Τhe Κingston Law Review, vol.9, Νo.3, December 1979.

2. Αshley Μontagu, Floyd Μatson «Τhe Dehumanization of Μan», Νew Υork: ΜcGraw-Ηill, 1983 Ο Ευγένιος Τριβιζάς είναι συγγραφέας-καθηγητής
ΜΕΙΩΤΙΚΕΣ ΕΚΦΡΑΣΕΙΣ
Είναι απορίας άξιο το ότι πολιτισμένοι άνθρωποι φτάνουν στο σημείο να διαδίδουν μειωτικές εκφράσεις (όπως το ΡΙGS) που τόσα δεινά έχουν προκαλέσει κατά το παρελθόν
Β.Καλογεριδη
22/11/2010 00:54
μερικοί γελούν..άλλοι αφήνουν τέτοια σοβαρά ζητήματα να περνούν απαρατήρητα...ΕΥΧΑΡΙΣΤΟΥΜΕ για το τόλμημα του άρθρου που βέβαια παίρνει αφορμή απο μια απο τις λεκτικές παγίδες που καθιερώνονται τον τελευταίο καιρό.
Βαγγελης
15/04/2010 23:24
"... Και φυσικά όταν εκλαμβάνεις τους αντιπάλους σου όχι ως ανθρώπους αλλά ως κτήνη ή παράσιτα, δεν έχεις και πολλούς ενδοιασμούς για να τους εξοντώσεις προκειμένου να ανακυκλώσεις τις τρίχες ή το λίπος τους. Η λεκτική αποκτηνωτική βία αποτελεί συχνά τον προθάλαμο πραγματικής και όχι μόνο στη διεθνή σκηνή". και ο συνειρμος που εμφανιστηκε με αφορμη αυτο το αποσπασμα εχει να κανει με τις βασικες αρχες του βεγκανισμου...ή κανω λάθος;
ΙΙπποκρατης Μπουρνελης
19/03/2010 06:41
Εξαιρετικο αρθρο κ.Τριβιζα.Ευγε σας.Εγραψα στο BBC για το ιδιο θεμα.Προσπαθησα να τους εξηγησω οτι ειναι Βρετανοι του 21 αιωνα και αυτες οι βρισιες για τις χωρες του Νοτου δεν θα φερουν καλο αποτελεσμα.Καμια απαντηση
Anna
18/03/2010 22:25
Kurie Tiviza. Sas apolambanw akoma. Vevaia omologw oti sas gnwrisa mesa apo ta paidika sas biblia ousa koritsaki. Eksakolouthw loipon na sas thabmazw me ton tropo pou thavmazoun ta mikra paidia tous suggrafeis twn agaphenwn tous bibliwn. Sa magous, taksideftes, dhmiourgous oloklhrwn kosmwn. Sas efxaristw loipon gia ta arthra pou diavazw alla pio polu giati akoma sta duskola katafevgw ston kosmo ths skulaouras oust gia na ksexniemai :)
ioannis schinas
18/03/2010 20:29
O ANTRHROPOS DEN GENIETE KAKOS .........ALLAAAAA DIAMORFONETAI ANALOGA SE PIA KOINONIA , SE TI PERIVALON MEGALONI , KAI ME TI PIOTITA ANTHROPON SYNANASTREFETAI................ SYMFONO ME TON KYRION KATHIGITIN..........
Panas
18/03/2010 20:14
To arthro milai tin pragmatiki aksia ton athropinon sxeseon..!! Einai san na dabazis ena kallo biblio..!! Ala sti erotisi pia einai i diafora metaksi kratous kai parakratous(MAFIA): To parakratos einai organomeno..kai i aksia ton anthropon erxete deuteri..!!
Harry
18/03/2010 17:56
vlepe kai...
http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/8571139.stm

haristoume para poli....
X.K.
18/03/2010 17:50
Σ’ ευχαριστούμε κύριε Τριβιζά.
Ολόκληρη η οικογένεια.
Να είστε καλά.
H APAXIOSH TOU ANTROPOU EINAI TO "ZYCLON B" !!
18/03/2010 17:27
AMFISBHTISH THS ANTHROPINHS FYSEOS ;;; MA SYGNOMH AYTO DEN ZOUME KATHYMERINA SE "HPIA" MORFH ;; STHN ENTATIKOPOIHSH, STHN EXATHLIOSH KAI STHN ELEIPSH POIOTHTAS THS ZOHS MAS;; STHN AYXHSH TOU ORIOU SYNTAXEOS ;; STO KATHYMERINO PSEMA KAI PARAPLANHSH TOU POLITIKO KAI KOINONIKOU BIOU (MME, PSOMI k. THEAMA) MAS ;; AYTA KAI PARA POLLA ALLA DEN EINAI PROBLHMA MONO THS ELLHNIKHS KOINONEIAS !! EINAI PROBLHMA TOULAXISTON OLHS THS EYROPHS !! SYMPTOSH POU OLOI OI KATASTROFIKOTATH POLEMOI XEKINHSAN APO THN EYROPH ;; ME "PROTO THYMA TON IDIO TON THYTH" ;; EXETAI DIKIO POU LETAI OTI "KANENAS DEN GENNIETAI ... EITE ELLHNAS EITE GERMANOS", ALLA FTIAXNETAI DOLOFONOS KAI "AROSTOS" !! OPOS FTIAXAN KAI TA "NAZI" !! ALLA KYRIE EYGENIE, DEN TOLMATE NA PIASETAI THN RIZA TOU KAKOU !! POIOS FTIAXNH TON "ANTROPO" APANTROPO ;; H IDIA H ZOH ;; OXI !! TO "PARADEISENIO" OIKONOMIKOKAPITALISTIKO SYSTHMA KYRIE MOU !! DIOTI H AMFISBHTHSH THS ANTROPINHS FYSEOS EINAI H EISODOS STOIS "NTOUZIERES" (AKOMH OMOS ZOUME), H A-P-A-X-I-O-S-H THS ANTROPINHS ZOHS KAI TOU ANTROPO EINAI TI "ZYCLON B" !! POIOS EYTHYNETAI GIAYTO ;; SIGOURA OUTE EGO OUTE ESY, OUTE O FRANZ, OUTE O DOMENICO, TO SYSTHMA MAS !! THYMYSOU TA "IDIA" DEN KANAN STO ONOMA TOU STAYROU KAI TOU XRISTOU (NOTIA AMERIKH k. LATINIKH AMERIKH) ;; EITANE OMOS XRISTIANOI AYTOI ;; OXI !! EITANE TO KEFALAIO THS EKMETALEYSHS KAI THS TOTE MERIKHS "PAGKOSMOIOPOIHSHS" !!
GABRIEL
18/03/2010 17:21
ΚΥΡΙΕ ΤΡΙΒΙΖΑ, ΓΙΑ ΜΙΑ ΦΟΡΑ ΑΚΟΜΗ ΑΠΟΛΑΥΣΑΜΕ ΕΝΑ ΚΕΙΜΕΝΟ ΣΑΣ, ΕΙΣΑΣΤΕ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΟΣ ! ! !
ΝΚ
18/03/2010 16:36
Μα... αλήθεια δεν είναι ότι οι Γερμανοί είναι ναζί εκ φύσεως;
Μ.Χ.
18/03/2010 16:13
Λίγοι συγγραφείς μας έχουν απομείνει που να μπορούν να γράψουν καταυτόν τον τρόπο για τον άνθρωπο
Dimitrios
18/03/2010 15:55
Το άρθρο σας είναι εξαιρετικό κύριε Τριβιζά!
tryfon
18/03/2010 13:35
ΚΑΤΑΠΛΗΚΤΙΚΟ ΑΡΘΡΟ... ΕΥΓΕ..!
Dea ec MAchina
18/03/2010 11:27
Nai Triviza. Den eimaste oloi oi Ellines parasita. Alla para polloieinai katwteroi twn gourouniwn kai twn parasitwn. An einai stin Ellada ola teleia, giati meneis tin misi sou zwi stin Agglia? Tin plirwnoume olloi mazi giati kapioi einai zwa kai anti na tous xefortwthoume mas exoun kavalisei, opote meta synexizei to kavalima.
vic
18/03/2010 11:11
Κύριε Τριβιζά,
σας ευχαριστώ!
αννα κωσταλα
18/03/2010 09:42
Ο "πέμπτος καβαλάρης " σας , κύριε Τριβιζά, άγγιξε τις καρδιές μας! Σας ευχαριστούμε!
Περάκης Πέτρος
18/03/2010 09:24
Χαίρε Ευγένιε , χαίρε ...

όλες οι τελευταίες ειδήσεις

Την πιο ακατάλληλη ώρα επέλεξαν ορισμένοι να ρίξουν την Κεντροαριστερά στην αρένα της εσωστρέφειας. Κρίσιμος, καθοριστικός και ιστορικός ο χώρος...