Χόρχε Γκαλάν

Ατιμώρητα εγκλήματα και βία δίχως τέλος

Ο συγγραφέας από το Ελ Σαλβαδόρ ανοίγει τον φάκελο της σφαγής των ιησουιτών μοναχών που συντάραξε το 1989 τη Λατινική Αμερική

  | ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ: 10/02/2018 08:00 |

Ιστορική φωτογραφία με τον αρχιεπίσκοπο του Σαν Σαλβαδόρ, Αρτούρο Ριβέρα ι Ντάμας και δημοσιογράφους μπροστά στις σορούς των ιερέων και των γυναικών που δολοφονήθηκαν τον Νοέμβριο του 1989
Το Ελ Σαλβαδόρ είναι η μικρότερη και η πιο πυκνοκατοικημένη χώρα της Κεντρικής Αμερικής. Στο μικρό αυτό κράτος περισσεύουν τα ηφαίστεια, οι σεισμοί και το οργανωμένο έγκλημα. Εκεί οφείλεται άλλωστε το ότι θεωρείται μια από τις πιο επικίνδυνες χώρες στον κόσμο.
Η φωτιά του εμφυλίου πολέμου που κατάφερε να κατακάψει σχεδόν ολόκληρη τη Λατινική Αμερική, στις δεκαετίες του '70 - '90, έφθασε και στα σύνορα του Ελ Σαλβαδόρ το 1979, όταν ξέσπασε σύγκρουση μεταξύ των κυβερνητικών δυνάμεων και του αριστερού μετώπου Φαραμπούντο Μαρτί (FMLN). Οι κοινωνικές ανισότητες, η φτώχεια και οι βαθιές αδικίες στάθηκαν αφορμή για έναν αδελφοκτόνο πόλεμο που κράτησε σχεδόν 13 χρόνια κοστίζοντας τη ζωή σε περίπου 75.000 ανθρώπους, ενώ ακόμα και σήμερα εκατοντάδες άνθρωποι παραμένουν αγνοούμενοι.

Μια αληθινή ιστορία
Το βιβλίο του Χόρχε Γκαλάν είναι βασισμένο στην αληθινή ιστορία μιας αποτρόπαιας δολοφονίας. Ερευνά την εν ψυχρώ εκτέλεση έξι ιησουιτών ιερέων και δύο γυναικών τον Νοέμβριο του 1989 από μια παραστρατιωτική ομάδα που εισέβαλε στην εστία του Καθολικού Πανεπιστημίου του Σαν Σαλβαδόρ (UCA) σκορπίζοντας τον τρόμο και τον θάνατο. Το «αμάρτημα» των ιησουιτών μοναχών ήταν η εμπλοκή τους στην προσπάθεια διαμεσολάβησης μεταξύ των κυβερνητικών δυνάμεων, που είχαν εγκαταστήσει ένα σχεδόν στρατιωτικό καθεστώς, και των ανταρτών για τον τερματισμό της εμφύλιας σύρραξης. Οι εκτελεστές, έχοντας ως σκοπό των εκτροχιασμό των ειρηνευτικών συνομιλιών, προχώρησαν σε μια σφαγή που συντάραξε ολόκληρη τη Λατινική Αμερική πυροδοτώντας τη διεθνή οργή.
 Μετά το «Δωμάτιο στο βάθος του σπιτιού» (εκδ. Ψυχογιός), ο 45χρονος συγγραφέας επανέρχεται με ένα νέο βιβλίο - καταγγελία και αναλαμβάνει να διαχειριστεί μια από τις πιο σκοτεινές σελίδες της σύγχρονης ιστορίας του Ελ Σαλβαδόρ. Επειτα από έρευνα που κράτησε περισσότερο από μία δεκαετία ο Χόρχε Γκαλάν φέρνει στο φως σοκαριστικές μαρτυρίες αλλά και τα αληθινά ονόματα όλων των εμπλεκομένων στη σφαγή των ιησουιτών ιερέων. Ο ασκός του Αιόλου που άνοιξε με την έκδοση του βιβλίου έχει υποχρεώσει τον συγγραφέα να εγκαταλείψει τη χώρα του και να ζει πλέον αυτοεξόριστος στην Ισπανία. Οι απειλές για τη ζωή του και τα στοιχεία που αποκαλύπτει τον έχουν μετατρέψει σε persona non grata για το Ελ Σαλβαδόρ.
Η γραμμή του αίματος όμως δεν ξεκίνησε το 1989. Οι δολοφονίες των ιησουιτών μοναχών ήταν μόνο το αποκορύφωμα στην κυκλική πορεία της βίας που έχει σημαδέψει ανεξίτηλα το Ελ Σαλβαδόρ. Ηδη από το 1977, σε μια χώρα με καταρρακωμένη οικονομία και σαθρό κοινωνικό πρόσωπο, η Εκκλησία πληρώνει βαρύ φόρο αίματος με την αναίτια εκτέλεση του ιερέα Ρουτίλιο Γκράντε από στρατιωτικούς. Επόμενο θύμα ο αρχιεπίσκοπος Οσκαρ Ρομέρο που δολοφονείται το 1980 μέσα στον ιερό ναό, κατά τη διάρκεια της λειτουργίας. Στυγνά εγκλήματα που παραμένουν ακόμα και σήμερα ατιμώρητα επιτρέποντας στους δολοφόνους τους να κυκλοφορούν ελεύθεροι.

Σπάζοντας τη σιωπή
Στα σχεδόν 30 χρόνια που έχουν περάσει από τη σφαγή των ιησουιτών κανείς δεν τόλμησε να καταπιαστεί με αυτό το θέμα. Δεν γράφτηκαν βιβλία, δεν υπήρχαν αναφορές και δημοσιεύματα στον Τύπο. Ο φόβος κράτησε καλά κλεισμένα τα στόματα ακόμα και των μαρτύρων που είδαν, άκουσαν αλλά τελικά σιώπησαν μην μπορώντας να αντιταχθούν στις σκοτεινές δυνάμεις που κρύβονταν πίσω από την συνωμοσία.
Ο «Νοέμβριος» σπάει αυτή τη σιωπή. Καταδύεται στον χρόνο αναζητώντας τα βαθύτερα αίτια που οδήγησαν τη χώρα του στη δίνη του εμφυλίου για περισσότερα από 12 χρόνια.
Ο Χόρχε Γκαλάν μαζεύει ψηφίδα ψηφίδα τα πραγματικά περιστατικά και καυτηριάζει με την πένα του τα ιστορικά σφάλματα του παρελθόντος στο Ελ Σαλβαδόρ. Χωρίζει το βιβλίο του σε μικρά κεφάλαια τα οποία άλλοτε ανασυνθέτουν μυθιστορηματικά την ταραγμένη εποχή του εμφυλίου και άλλοτε, με τη μορφή συνεντεύξεων, αποκαλύπτουν στοιχεία που έως τώρα είχαν μείνει καλά κρυμμένα κάτω από τη σκόνη του χρόνου και της λησμονιάς.
Παρεκκλίνει με αυτόν τον τρόπο από τη λογοτεχνική φόρμα του μυθιστορήματος δίνοντας μεγαλύτερη βαρύτητα στη διάσωση της ιστορικής μνήμης, στην καταγραφή γεγονότων που σκοπό έχουν να αφυπνίσουν συνειδήσεις και να αποτελέσουν κληρονομιά γνώσης προς τις επόμενες γενιές.
Ελ Σαλβαδόρ στα ισπανικά σημαίνει «Ο Σωτήρας» αλλά στη μικρή χώρα της Κεντρικής Αμερικής, η σωτηρία μάλλον αργεί ακόμα να φανεί.


Σκοτεινή συνωμοσία
Πληγές που μένουν ακόμα ανοιχτές

Ο Χόρχε Γκαλάν ίσως να μην έχει στην Ελλάδα το μερίδιο της αναγνωρισιμότητας που του αναλογεί. Εχει τιμηθεί με πολυάριθμα βραβεία τόσο στη χώρα του όσο και διεθνώς. Για τον «Νοέμβριο» έχει λάβει το Βραβείο της Βασιλικής Ακαδημίας από την Ισπανία όπου ζει μόνιμα πια. Το βιβλίο του ασχολείται με μια υπόθεση που ταλανίζει ακόμα τη χώρα του. Πάνω από 22.000 καταγγελίες για σοβαρές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων από τη μεριά είτε του στρατού είτε του FMLN καταγράφηκαν αμέσως μετά τη συνθήκη ειρήνης μεταξύ των αντιμαχόμενων πλευρών, που υπογράφηκε το 1992.
Ειδικότερα, περίπου 15 άνθρωποι, αξιωματικοί, στρατιώτες, ανάμεσά τους και ο πρώην πρόεδρος της χώρας, θεωρείται πως είχαν εμπλακεί στη συνωμοσία για τη δολοφονία των μοναχών ως φυσικοί ή ηθικοί αυτουργοί. Στο τέλος του εμφυλίου όμως η αμνήστευση των εγκλημάτων κατά τη διάρκεια του πολέμου είχε ως αποτέλεσμα ελάχιστοι έως σήμερα να έχουν συλληφθεί και δικαστεί και ακόμα λιγότεροι να έχουν φυλακιστεί. Το Νοέμβριο του 2017 η ιησουιτική κοινότητα του Ελ Σαλβαδόρ ανακοίνωσε την απόφασή της να ζητήσει από την κυβέρνηση της χώρας να ανοίξει ξανά την υπόθεση προκειμένου να προσαχθούν στη δικαιοσύνη όλοι όσοι βρίσκονται πίσω από τη στυγερή δολοφονία, με την ελπίδα να μπει ένα τέλος στην ιστορική ατιμωρησία.


Jorge Galan
Νοέμβριος
Μτφ. Βασιλική Κνήτου
Εκδ. Ψυχογιός, 2017, σελ. 392
Τιμή: 
15,50 ευρώ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

όλες οι τελευταίες ειδήσεις