ΠΕ∆ΙΟ ΜΑΧΗΣ ΤΟ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟ ΒΙΒΛΙΟ

«Φτηνά e-books κόντρα στην πειρατεία»

Του Μανώλη Πιµπλή   | ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ: 18/11/2010 07:00 |
 «Φτηνά e-books κόντρα στην πειρατεία»
Ο Αργύρης Καστανιώτης έφερε στο ελληνικό ηλεκτρονικό βιβλίο την πολιτική που έχει το iTunes στη µουσική

«Πόλεµος» ξεσπά στο βιβλίο µε αφορµή τις τιµές και τον χρόνο κυκλοφορίας των ηλεκτρονικών εκδόσεων, αλλά και τις διαφωνίες στις πολιτικές κλειδώµατος των ηλεκτρονικών αρχείων. Ολα αυτά θυµίζουν τα αντίστοιχα προβλήµατα της µουσικής βιοµηχανίας
Σε... πεδίο µάχης µεταξύ εκδοτών, στο µέλλον όµως και µεταξύ εκδοτών και βιβλιοπωλών, φαίνεται πως θα εξελιχθεί το ηλεκτρονικό βιβλίο, το περίφηµο e-book, θυµίζοντας τιςανάλογες συζητήσεις και δραµατικές αλλαγές που έφερε ο ψηφιακός ήχος στον τοµέα της µουσικής βιοµηχανίας.

Οι Εκδόσεις Καστανιώτη, σε εντελώς άλλη γραµµή πλεύσης από τις ΕκδόσειςΨυχογιός που πρόσφατα έβαλανβιβλία τους στο iPad και το iPhone αλλάκαι τους περισσότερους άλλους εκδότες, λανσάρουν µία πολιτική φτηνού ηλεκτρονικού βιβλίου καιµάλιστα χωρίς κλείδωµα (για την ακρίβειαµε κλείδωµα social DRM), γεγονός που έχει φέρει αναστάτωση σε άλλουςπαράγοντες του βιβλίου που φοβούνται την πειρατεία.«Αρχιτέκτονας» αυτής της πολιτικής, που έχει βρει ένθερµους υποστηρικτές στους µύστες του ∆ιαδικτύου, είναι ο γιος του ιδρυτή των εκδόσεων Αργύρης Καστανιώτης, ο οποίος βρίσκεται απέναντι από πολλούς άλλους παράγοντες της αγοράς πουθεωρούν την πολιτική του «αυτοκτονική».

Ο ίδιος πιστεύει πωςοι υποστηρικτές του κλειδώµατος είναι εκείνοι που συµπεριφέρονται όπως οι δισκογραφικέςεταιρείες και όχι το αντίστροφο. «Η πειρατεία στη µουσική άνθησε γιατί από τη στιγµή που εµφανίστηκαν οι συσκευές MP3 player µέχρι να φτιαχτεί νόµιµο ψηφιακόπεριεχόµενο γι’αυτές, µεσολάβησαν έξι χρόνια», λέει στα «ΝΕΑ». «Σε αυτά τα έξι χρόνια δεν υπήρχε νόµιµη οδός να βάλεις µουσική στο MP3 οπότε όλοι έβαζαν πειρατική. Η µουσική βιοµηχανία προσπαθούσενα πολεµήσει το ίδιο το µέσο αντί να προσαρµοστεί σε αυτό. Ο λόγος είναιότι µέχριτότε χειριζόταν η ίδια τοµέσο ακρόασης, βγάζονταςκασέτα, CD, καλύτερο CD και πουλώντας το ίδιο περιεχόµενο µε κάθε φορά νέο µέσο. Ηθελε να προστατεύσει αυτότης το πλεονέκτηµα και έχασε πολύτιµο χρόνο προσαρµογής. Πιστεύωότι το 2011 θα είναι η χρονιά των τάµπλετ. Οι άνθρωποι θα αγοράσουν συσκευές και µετά θα αναζητήσουν περιεχόµενο. Εγώπρέπει να είµαι έτοιµος γι’ αυτή την εξέλιξη», λέει.

Οι υπόλοιποι εκδότες, αλλά και το πιο δραστήριο έως τώραηλεκτρονικό βιβλιοπωλείο, υποστηρίζουν τη λύση των κλειδωµένων αρχείων. Κάτι που σηµαίνειότι ο χρήστης που αγοράζει ένα ηλεκτρονικό βιβλίο, θαµπορεί να το χρησιµοποιήσει µέχρι σε πέντε συσκευές. Στην περίπτωση της λύσης που προωθούν οι Εκδόσεις Καστανιώτη, ο χρήστης που αγοράζει ένα βιβλίο θα µπορεί να το χρησιµοποιεί σε όσες συσκευές θέλει, πουσηµαίνει πρακτικάότι θα µπορεί να το χαρίσει σε οποιονδήποτε, χωρίς αριθµητικό περιορισµό. Είναι ηλογική που έχει και η πώληση µουσικής στο iTunes. Από την άλλη µεριά, σε κάθε ηλεκτρονικό αντίτυπο που πωλείται, υπάρχει ex libris, µε άλλα λόγια υπάρχει ψηφιακό ίχνος (υδατογράφηµα). Αυτό σηµαίνει ότι αν κάποιος ανεβάσει σε πειρατικό σάιτ ένα ηλεκτρονικό βιβλίο, µπορεί να βρεθεί ο αρχικός αγοραστής που το µοίρασε. Εκείνοι που δυσπιστούν ως προς αυτό λένε, πάλι, ότι δύσκολα µπορεί να κατανεµηθεί ευθύνη όταν ο αρχικός αγοραστής το έδωσε σε φίλους του και κάποιος φίλος φίλου το ανέβασε σε πειρατικό σάιτ. Ενώ επισηµαίνουν ότι το ex libris µπορεί να σβηστεί. Ως προς το τελευταίο, πάντως, οΑργύρης Καστανιώτης λέει ότι το δικότου ex libris δενείναι ένα απλό adobi DRM που σβήνεται εύκολα, αλλά πρέπει να «χτενιστεί» από επαγγελµατία χάκερ.

«Το σκεπτικό µας, µε βάση το οποίο δεν συµφωνούµε µε τα µηκλειδωµένα αρχεία, δεν εστιάζεται τόσο στην πειρατεία όσο στο γεγονός ότιόποιος αγοράζει ένα ηλεκτρονικό βιβλίο θα µπορεί αµέσως να το δώσει σε δέκα - είκοσι φίλους του», λέει στα «ΝΕΑ» ο εκ των ιδρυτών του ηλεκτρονικού βιβλιοπωλείου myebooks.gr,Νίκος Πασχαλάκης. Περί τα 500 βιβλία έχουν ήδη αναρτηθεί και πωλούνται στο ηλεκτρονικό τουβιβλιοπωλείο, βιβλίαπολλών εκδοτών,οι περισσότεροιαπό τους οποίους είναι της ίδιας ακριβώς άποψης.

«Εχω γυρίσει τον πλανήτη πριν αποφασίσω», λέει από τη µεριά του ο Αργύρης Καστανιώτης. «Παρακολούθησα συνέδρια σε Γερµανία,Αγγλία, ΗΠΑ. Οταν ξεκίνησα, το 90% των ανθρώπων του βιβλίου ήταν υπέρτου κλειδώµατος. Τώρα συµβαίνει το αντίστροφο.Κι εµείς χρειαστήκαµε 1½ χρόνο για να καταλήξουµε στην απόφαση αυτή. Θα πρέπεινα σας πω ότιστις ΗΠΑ, ο µεγαλύτερος εκδότης τεχνικών βιβλίων, ο Ράιλι, που έδωσε από την αρχή ξεκλείδωτα αρχεία, έκανε – και είναι ο µόνος – µια έρευνα για το θέµα. Και είδε το εξής: το ηλεκτρονικό βιβλίο που εξέδιδε είχε, φυσιολογικά, µια άνοδο στις πωλήσεις και µετά µια πτώση. Μόλις εµφανιζόταν πειρατική έκδοση στο Ιντερνετ, έκανε νέο πικ στις πωλήσεις. Θέλω να πωµε αυτό ότι ηπλειονότητα των ανθρώπων προτιµά να πληρώνει. Εκείνους που δεν θέλουνµε τίποτα ναπληρώσουν, δεν θα τους έχεις ούτως ή άλλως. Ο,τι κλειδώνει ξεκλειδώνει. Εχω βρει βιβλία στο Ιντερνετ που δεν έχω καν ψηφιοποιήσει εγώ. Γιατί µπορεί κάποιος να πάρει ένα χάρτινο βιβλίο, να το σκανάρει και να το ανεβάσει στο Ιντερνετ. Οπότε το µόνο που καταφέρνεις µε το κλείδωµα, είναι να αποξενώσεις το κοινό. Σε κάθε περίπτωση, δεν υπάρχει σωστό και λάθος. Ολοι, εδώ και στο εξωτερικό, πειραµατίζονται».

Το λανσάρισµα της πολιτικής φτηνού ηλεκτρονικού βιβλίου και µάλιστα χωρίς κλείδωµα, έχει φέρει αναστάτωση σε πολλούς εκδοτικούς παράγοντες

«∆ιαµαρτύρονται για τις τιµές»

Πολύ διαφορετική πολιτική στις τιµές των ηλεκτρονικών βιβλίων ακολουθούν οι εκδοτικοί οίκοι. Αλλοι περιορίζονται σε µία έκπτωση κοντά στο 20%, σε σχέση µε τις χάρτινες εκδόσεις, και άλλοι φτάνουν σε εκπτώσεις κοντά στο 40%. Το καινούργιο µυθιστόρηµα της Ιωάννας Καρυστιάνη, «Τα σακιά», ένααπό τα πρώτα µυθιστορήµατα που βγήκαν ταυτόχρονα σε χάρτινη και ηλεκτρονική έκδοση, πωλείται από τις ΕκδόσειςΚαστανιώτη στην πρώτη εκδοχή προς 16,88 ευρώ και στην ηλεκτρονική προς 9,90. Το «Στα ίχνη του Πάκουα» του ∆ηµήτρηΒασταρούχα (Γκοβόστης 2010) πωλείται µόλις 7,50ευρώ στην ηλεκτρονική έκδοση, έναντι 15 ευρώ της χάρτινης. Το«Κλειδωµένο συρτάρι» της Πασχαλίας Τραυλού (Ψυχογιός, 2009) πωλείται προς 20 ευρώ στηχάρτινη και προς 16 ευρώ στην ηλεκτρονική έκδοση.

Η «Αγαστή συνεργασία» της Αναστασίας Καλλιοντζή (Λιβάνης 2010) πωλείται αντίστοιχα προς 15και 12 ευρώ.Το παιδικό «Είναι τρελά αυτά τα αγόρια» της Λουίζ Ρένισον (Μίνωας)

πωλείται ως χάρτινο προς 14 ευρώ και σε ηλεκτρονική µορφή προς 8 ευρώ. Το «Πανδαιµόνιο»του Κώστα Ακρίβου (Μεταίχµιο, 2007) πωλείται προς 17 ευρώ στηχάρτινη έκδοση και προς 10,90 στην ψηφιακή.

«Για µένα είναι µια µοναδική ευκαιρία να προσφέρουµε µια πιο φτηνή έκδοση», λέει ο Αργύρης Καστανιώτης. «Στοεξωτερικό υπάρχει και η πολύ φθηνότερη έκδοση µε µαλακό εξώφυλλο, που εδώ ποτέ δεν είχε επιτυχία. Χαρακτηριστικό της αµηχανίας πολλών εκδοτών και στο εξωτερικό είναι ότι βάζουν την τιµή της ηλεκτρονικής έκδοσης ανάµεσα σε αυτές µε σκληρό και µαλακό εξώφυλλο. Αυτό ξενίζει τους αναγνώστες, αφού η άυλη έκδοση είναι ακριβότερη της χάρτινης,έστω και µε του µαλακού εξωφύλλου. Στην Ελλάδα, θα πρέπει να πούµε ότι έχουν καθιερωθεί εκδόσεις µε πολύ καλύτερη ποιότητα χαρτιού από αυτό που έχουν στο εξωτερικό ακόµα και οι σκληρόδετες εκδόσεις», επισηµαίνει.

«Λαµβάνουµε e-mail διαµαρτυρίας για τις ακριβές τιµές», λέει από την πλευρά του ο Νίκος Πασχαλάκης, του ηλεκτρονικού βιβλιοπωλείου myebooks. «Την τιµή, φυσικά, την ορίζει ο εκδότης και πιστεύω ότι οι εκδότες πρέπει να το δουν το θέµα πιο προσεκτικά και να βάλουν αισθητά πιο χαµηλές τιµές στο ηλεκτρονικό βιβλίο».

13
Τ.Π.
29/11/2010 17:01
Αντίθετες φωνές στην ψηφιακή έκδοση... http://www.youtube.com/watch?v=hirlekjqkdQ
Μαρία
19/11/2010 13:28
Νίκο, μέχρι να λύσεις την απορία σου πως ένας εκδότης μπορεί να πουλάει ταυτόχρονα με το χάρτινο βιβλίο (υλικό) και το ψηφιακό βιβλίο (άυλο) στη μισή τιμή ενώ δεν είχε υπερκέρδη, καλύτερα να μην λες ότι είσαι οικονομικός αναλυτής. Θα έπρεπε να λύνεις αυτή την απορία, όχι να την εκφράζεις.
A.Κ
19/11/2010 09:40
Για ποιο λόγο δεν υπάρχουν paperback ελληνικές εκδόσεις; Γιατί ως επί το πλείστον είναι πανάκριβες οι ελληνικές εκδόσεις;
Νίκος
19/11/2010 08:29
Αγαπητή Μαρία, Τα ΑΤΜ απ''όσο ξέρω βγάζουν χρήματα...και το "γδάρσιμο" που λέει ο φίλος Λευτέρης αναφέρεται στην τιμή. Αν αντιλαμβάνεσαι έτσι και τις επενδύσεις σου...δεν σχολιάζω
Μαρία
19/11/2010 03:12
Νίκο, πες μου που δουλεύεις να ξέρω που να αποφύγω να επενδύσω. Όσοι μιλάνε για φόβο και για την αίσθηση ότι τους θεωρούν κλέφτες, μιλάνε για το θέμα του κλειδώματος των ψηφιακών και όχι για τη διαφορά τιμής χάρτινου-ψηφιακού...
νίκος
18/11/2010 20:28
... αγαπητοί που γράφετε περί φοβίας... το διαφορετικό δεν σημαίνει και "πιο έξυπνο"... δεν είναι κακό να βλέπει κάποιος με επιφύλαξη τα πράγματα. η ιστορία όντως θα μας κρίνει. Ας αφήσουμε τον καθένα να ενεργεί όπως νομίζει αν δεν βλάπτει τους άλλους. η απλή λογική πάντως λέει πως για να έχει κέρδος μια επιχείρηση, πρέπει να έχει έσοδα. αν κάποιος έχει έσοδα προσφέροντας 50 κ 60% έκπτωση, παέι να πει πως όλο αυτό τον καιρό είχε υπερκέρδη ή (για τον πιο λαικό φίλο που θεωρεί πως τον βλέπουν σαν κλέφτη) έκλεβε τον κόσμο, ....πράγμα που δεν συμβαίνει σε καμία εκδοτική επιχείρηση. Είμαι οικονομικός αναλυτής και το debate με απασχόλησε. Κοίταξα λοιπόν ισολογισμούς εκδοτικών επιχειρήσεων και είδα πως καμιά εκδοτική δεν έχει υπερκέρδη. Απορώ λοιπόν με την διαφορετική αυτή πολιτική....γιατί μην μου πείτε πως η τιμή καθορίζει τι θα διαβάσετε...γιατί δεν διαβάζετε βιβλία με 1 Ευρώ και διαβάζετε αυτά των 15;
Β.Π.
18/11/2010 19:26
Επιτέλους, ένας ΜΗ φοβικός εκδότης, ένας γνήσιος leader. Στοίχημα ότι και οι άλλοι θα ακολουθήσουν ιδροκοπώντας;
Πάνος Παππάς
18/11/2010 19:18
Κύριε Χρηστόπουλε. Είμαι βέβαιος πως ένας εκδοτικός οίκος με το κύρος και την ιστορία του Καστανιώτη ξέρει πολύ καλά τι κάνει. Πολλοί πρωτοπόροι άλλωστε φάνταζαν ως μη σώφρονες στους αδαείς της εποχής τους. Αν κι ο δικός σας τρόμος προς το ψηφιακό μέσο πηγάζει από απλό φόβο προς το άγνωστο καλό θα ήταν αντί να κρίνετε αυτούς που τολμούν να ενημερωθείτε για το αντικείμενο σας ώστε να μπορείτε να το διαχειριστείτε. Ένας αναγνώστης που του αρέσει να του φέρονται με σεβασμό και να μην τον θεωρούν κλέφτη πριν καν πατήσει πόδι στο μαγαζί του έμπορα που τον αντιμετωπίζει σαν μηχανή ΑΤΜ.
Λευτέρης
18/11/2010 18:57
Όποιος νομίζει ότι το κλείδωμα στα ηλεκτρονικά βιβλία αποτελεί πραγματική προστασία, είναι βαθιά γελασμένος. Στο (ατυχές) παράδειγμα του προηγούμενου σχολιαστή (φοβισμένου συγγραφέα ίσως;) περί ανοικτού βιβλιοπωλείου όπου πληρώνει ο πρώτος και οι άλλοι όχι, έχω να πω ότι στο ιδανικό του βιβλιοπωλείο με τα κλειδωμένα βιβλία, απλά ο πρώτος θα χρειαστεί 2-3 λεπτάκια να παρακάμψει το κλείδωμα και δεν υπάρχει καμία άλλη διαφορά. Δεν έχει καταλάβει ακόμα, ότι δεν υπάρχει ασφαλές κλείδωμα; Η μοναδική του ελπίδα είναι να πουλήσει τα βιβλία του φτηνά, ώστε αυτοί που θέλουν να είναι νόμιμοι να τα αγοράζουν χωρίς να αισθάνονται ότι τους γδέρνουν. Οι υπόλοιποι θα τα αποκτήσουν χωρίς να πληρώσουν ούτως ή άλλως, όσα κλειδώματα και να βάλει.
Χρήστος Χρηστόπουλος
18/11/2010 15:54
Ωραίο άρθρο. Δείχνει ξεκάθαρα πως ένας απελπισμένος εκδότης του οποίου οι πωλήσεις συνεχώς πέφτουν, προσπαθεί να δημιουργήσει θόρυβο γύρω από το όνομά του και το πετυχαίνει, αλλά με καταστροφικές γι αυτόν συνέπειες. Η ιστορία φυσικά θα το κρίνει αυτό κι όχι εγώ. Εγώ απλά διατυπώνω την άποψή μου. Αν είχα εγώ ένα εκδοτικό οίκο ή ένα βιβλιοπωλείο (ανήκω στον συγκεκριμένο χώρο) και άνοιγα τις πόρτες, έτσι ώστε μόνο ο πρώτος που θα μπει να πληρώσει και οι υπόλοιποι να τα πάρουν όλα δωρεάν, τότε δεν θα άνοιγα ξανά το μαγαζί την δεύτερη μέρα, γιατί απλά δεν θα είχα τα χρήματα να ξαναεκδώσω ή να ξαναγοράσω βιβλία ώστε να τα μεταπουλήσω. Και στους δρόμους υπάρχουν κλέφτες...θα αφήνατε το σπίτι σας ξεκλείδωτο;; Τα πειράματα που κάνει ο παραπάνω εκδότης έχουν γίνει από άγνωστους συγγραφείς, ή άγνωστους εκδότες. Όλοι οι μεγάλοι εκδότες και βιβλιοπωλεία ανά τον κόσμο κλειδώνουν τα βιβλία τους, γιατί απλά πρέπει να αποδώσουν δικαιώματα στους συγγραφείς αλλά και να πληρώσουν το προσωπικό τους. Τώρα αν ο παραπάνω εκδότης πειραματίζεται στις πλάτες των άλλων καλή του τύχη. Επίσης, επειδή οι περισσότεροι που μιλάνε για τιμές δεν έχουν καθίσει να κοστολογήσουν ένα βιβλίο και να δουν ότι το κόστος εκτύπωσης και χαρτιού είναι λιγότερο από το 20% του συνολικού κόστους του βιβλίου, καλύτερα να μην απαιτούν τις εκπτώσεις που απαιτούν. Ο εκδότης καθορίζει τη λιανική τιμή και μετά κάνει μια έκπτωση στα βιβλιοπωλεία τα οποία πρέπει να καλύψουν τα έξοδά τους. Με την ίδια λογική και τα ηλεκτρονικά βιβλιοπωλεία θα πρέπει να καλύψουν τα έξοδά τους. Διάβασα πρόσφατα στο RB ένα άρθρο ενός εκδότη που λέει πως "Η δαπάνη για το χαρτί, την εκτύπωση και τη διανομή είναι πολύ χαμηλή σε σχέση με το άυλο κόστος των δικαιωμάτων, της επιμέλειας, του στησίματος ενός βιβλίου, του σχεδιασμού του εξωφύλλου και της προώθησης και ξεπερνά το 75%. Οι παραπάνω διαδικασίες άλλωστε είναι οι βασικοί λόγοι για τους οποίους οι συγγραφείς απευθύνονται στους εκδότες και δεν εκδίδουν το χειρόγραφό τους όπως βγαίνει από τον υπολογιστή τους. Επομένως, ένας εκδότης δεν μπορεί να προσφέρει και τόσο μεγάλη έκπτωση στο ηλεκτρονικό βιβλίο." Αυτό και μόνο απαντά σε όσους θέλουν να εξευτελίσουν το βιβλίο. Όταν αγοράζει κάποιος ένα βιβλίο δεν αγοράζει το χαρτί κύριοι! Αν ήταν έτσι θα γίνονταν όλοι συγγραφείς κι εκδότες. Στο κάτω κάτω το Internet υπάρχει εδώ και 20 χρόνια σχεδόν. Ποιοί συγγραφείς που εκδόθηκαν μόνοι τους πέτυχαν κάτι; Κανείς! Το καλό βιβλίο έχει πολύ δουλειά και από τον συγγραφέα, και από τον εκδότη και από τον βιβλοπώλη για να φτάσει στα χέρια του αναγνώστη! Μην ξεχνάτε πως κάθε βιβλίο δεν είναι ίδιο. Πάλι καλά που η πλειοψηφία των εκδοτών είναι σόφρωνες και διατηρούν ένα επίπεδο.
ζοζ
18/11/2010 14:03
ενώ περνάω ώρες ολόκληρες στον υπολογιστή, ποτέ δεν κατάφερα να διαβάσω ηλεκτρονικό βιβλίο. Το χάρτινο βολεύει περισσότερο. Από την άλλη με το ηλεκτρονικό εξοικονομείς χώρο, και είναι φιλικό προς το περιβάλλον..
Μ.Χ.
18/11/2010 13:12
Φοβερή η σκέψη του Αργύρη. Μπράβο γιατί βλέπω παιδιά της γενιάς μου να περνάνε μπροστά.
Πάνος
18/11/2010 13:11
Η χάρτινη έκδοση ενός βιβλίου επιτρέπει το δανεισμό, φωτοτυπία τμημάτων (π.χ. από σποιυδαστές), και την επαναπώληση ως μεταχειρισμένου. Η δευτερογενής αγορά του μεταχειρισμένου βιβλίου δεν πρέπει να πεθάνει, πρέπει να βρεθεί τρόπος να μπορεί κανείς να μεταβιβάσει το μοναδικό αντίγραφο του βιβλίου που έχει αγοράσε. Η ηλεκτρονική έκδοση πρέπει να έρθει όσο το δυνατόν πιό κοντά στα καθιερωμένα για τα χάρτινα βιβλία αν θέλει να επιτύχει. Αλλιώς η αγορά θα κινηθεί μόνη της, όπως έκανε με τη μουσική. Η τιμή του DRM-free ηλεκτρονικού βιβλίου πρέπει να είναι 2-3 ευρώ δεδομένου ότι ΔΕΝ υπάρχουν έξοδα εκτύπωσης, βιβλιοδεσίας, μεταφοράς στα βιβλιοπωλεία, αποθήκευσης, φύρα, κλπ. που καλύπτουν ένα μεγάλο Ενα μεινέκτημα του ηλεκτρονικύ βιβλίου δεν μπορεί να έχει αφιέρωση και υπογραφή του συγγραφέα ή του δωρίζοντα. Επίσης, δεν υπάρχει η μοναδικότητα και η σπάνις που επιτρέπει ψηλές τιμές στα χάρτινα βιβλία. Οι εκδότες, αν δεν προσαρμόσουν την διακίνηση και τομολόγηση ηλεκτρονικών βιβλίων στον 21ο αιώνα και την τεχνολογία του, κινδυνεύουν να μείνουν έξω από το παιχνίδι ως περιττοί. Αλήθεια, τι χρειάζονται εκδότες όταν ένας συγγραφέας μπορεί να μετατρέψει το ηλεκτρονικό αρχείο που έγραψε, διόρθωσε ηλεκτρονικά και στόλισε με φωτογραφίες και πίνακες σε .PDF και το προωθήσει (marketing) μόνος του στο Διαδίκτυο για πώληση 1, 2 ή 3 ευρώ? Για 1-2 ευρώ, ποιός θα μπεί στον κόπο να κάνει πειρατία? Το ex-libris υδατογράφημα θα πρέπει να είναι ορατό, όμορφο, ασφαλές, και να εγγυάται ένα γνήσιο αντίγραφο "με την υπογραφή του συγγραφέα".