Γιατί οι έλληνες μαθητές «δεν μαθαίνουν γράμματα»

Εχουν τις χειρότερες επιδόσεις μεταξύ των χωρών του ΟΟΣΑ παρά το γεγονός ότι διδάσκονται από περισσότερους δασκάλους συγκριτικά με τους ευρωπαίους συνομηλίκους τους – Μετεξεταστέο το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα χωρίς μακροπρόθεσμη στρατηγική και κίνητρα

  | ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ: 05/01/2018 08:00 |
Γιατί οι έλληνες μαθητές «δεν μαθαίνουν γράμματα»
«Ο σχεδιασμός και η λειτουργία του, όπως αυτή εξελίχθηκε τις τελευταίες δεκαετίες, χαρακτηρίζεται από σοβαρές ανεπάρκειες που οδηγούν συνδυαστικά και σε μέτρια αποτελέσματα» τονίζει στα «ΝΕΑ» ο διευθυντής του Ιδρύματος Οικονομικών και Βιομηχανικών Ερευνών (ΙΟΒΕ) Νίκος Βέττας

Στην αυγή μιας νέας χρονιάς και εν αναμονή μιας νέας έκθεση PISA του Οργανισμού Οικονομικής Συγκρότησης και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) για τη μέτρηση των επιδόσεων των 15χρονων και την επιτυχία των εκπαιδευτικών συστημάτων ανά τον κόσμο, τα ερωτήματα που συνδέονται με το εκπαιδευτικό σύστημα της χώρας επιστρέφουν αμείλικτα.
Γιατί οι έλληνες μαθητές έχουν συστηματικά τις χειρότερες επιδόσεις μεταξύ των χωρών του ΟΟΣΑ, με αποτέλεσμα το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα να μην... περνάει τις εξετάσεις; Φταίει η οικονομική κρίση; Η έλλειψη μακροπρόθεσμης στρατηγικής;
Μία από τις βασικές αιτίες μοιάζει να είναι η έλλειψη κινήτρων, απαντάει ο διευθυντής του Ιδρύματος Οικονομικών και Βιομηχανικών Ερευνών (ΙΟΒΕ) Νίκος Βέττας.
Το αποτέλεσμα αυτών; Οι απόφοιτοι των ελληνικών πανεπιστημίων δεν αξιοποιούν τις ικανότητές τους, οι πόροι δεν κατανέμονται ορθολογικά, το συνολικό αποτέλεσμα του εκπαιδευτικού «χάρτη» της χώρας σίγουρα δεν είναι εκείνο που μπορεί να την κάνει υπερήφανη.
Τον Μάρτιο έχει προγραμματιστεί να αρχίσει η έκθεση PISA 2018, στην οποία θα συμμετάσχουν 268 δημόσια και ιδιωτικά γυμνάσια, γενικά και επαγγελματικά λύκεια από την Ελλάδα. Περιμένουμε διαφορετικά αποτελέσματα από εκείνα του 2016;
Περιγράφοντας το θέμα, ο Νίκος Βέττας δεν μοιάζει αισιόδοξος. Τα συμπεράσματά του, άλλωστε, τα έγραψε και στο βιβλίο «Πέρα από τη λιτότητα» που συνυπέγραψε με τον Χριστόφορο Πισσαρίδη και τους Δημήτρη Βαγιανό και Κώστα Μεγήρ και το οποίο ξεκίνησε το «ταξίδι» του από τις εκδόσεις του Πανεπιστημίου ΜΙΤ των ΗΠΑ πριν από μερικούς μήνες, για να εκδοθεί τώρα στη χώρα μας.

Επηρεάζει την οικονομία
Πώς επηρεάζει όμως η εκπαίδευση την οικονομία μιας χώρας; Κατά δύο τρόπους, απαντάει ο ίδιος. Πρώτον, η δαπάνη για τις υπηρεσίες εκπαίδευσης, δημόσιας και ιδιωτικής, τείνει να αντιπροσωπεύει σημαντικό μέρος του εθνικού εισοδήματος και, κατά συνέπεια, ο φτωχός σχεδιασμός και η προβληματική λειτουργία του εκπαιδευτικού συστήματος οδηγούν σε ανεπαρκή αξιοποίηση των περιορισμένων πόρων και σε χαμηλότερη οικονομική ευμάρεια. Δεύτερον, ένα καλύτερο εκπαιδευτικό σύστημα συμβάλλει καίρια στη δημιουργία υψηλότερου «ανθρώπινου κεφαλαίου» και κατ' αυτόν τον τρόπο αυξάνει τη συνολική παραγωγικότητα τόσο στο παρόν όσο και στο μέλλον.
Τι σημαίνει αυτό για την Ελλάδα σήμερα; «Ειδικότερα για οικονομίες που, αναφορικά με τις προοπτικές ανάπτυξής τους, έχουν "παγιδευτεί", με την έννοια ότι ούτε βρίσκονται αρκετά κοντά στην αιχμή της τεχνολογίας και της καινοτομίας ούτε είναι φθηνές ως προς το κόστος εργασίας, η βελτίωση του εκπαιδευτικού συστήματος μπορεί να αποτελέσει τον παράγοντα-κλειδί για την αύξηση της ανταγωνιστικότητας κατά διατηρήσιμο τρόπο» γράφει ο Βέττας. «Με απλά λόγια, η παραγωγικότητα εξαρτάται επίσης από τη συνολική ποιότητα των θεσμών (μεταξύ αυτών της δικαιοσύνης, της υγείας, των μέσων μαζικής ενημέρωσης, της πολιτικής αντιπροσώπευσης), οι οποίοι λειτουργούν καλύτερα όταν οι πολίτες έχουν υψηλότερο επίπεδο εκπαίδευσης. Παράλληλα, το εύρυθμο εκπαιδευτικό σύστημα αποτελεί σημαντική προϋπόθεση της κοινωνικής κινητικότητας, της δυνατότητας δηλαδή εκείνων που προέρχονται από λιγότερο ευκατάστατες και μορφωμένες οικογένειες να ζήσουν μια καλύτερη ζωή από εκείνη των γονιών τους, αν καταβάλουν σημαντική προσπάθεια η κοινωνική κινητικότητα αποτελεί πηγή δυναμισμού για τις κοινωνίες και, κατά συνέπεια, για την παραγωγική τους ικανότητα».
Ποιο είναι όμως τελικά το πρόβλημα στην Ελλάδα, καθώς η επίσημη δομή του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος δεν διαφέρει σημαντικά από την αντίστοιχη στις άλλες ευρωπαϊκές χώρες;
«Ο σχεδιασμός και η λειτουργία του, όπως αυτή εξελίχθηκε τις τελευταίες δεκαετίες, χαρακτηρίζονται από σοβαρές ανεπάρκειες που οδηγούν συνδυαστικά και σε μέτρια αποτελέσματα. Ο αριθμός αυτών που αποφοιτούν επιτυχώς από τα διάφορα επίπεδα του εκπαιδευτικού συστήματος αυξάνεται σταθερά τις τελευταίες δεκαετίες και είναι συγκρίσιμος με τον αντίστοιχο αριθμό αποφοίτων σε άλλες χώρες με παρόμοιο επίπεδο ανάπτυξης» γράφει ο διευθυντής του ΙΟΒΕ.
«Αυτό αποτέλεσε εν μέρει απόρροια της υψηλής ζήτησης για εκπαίδευση, που προέκυψε και εξακολουθεί να προκύπτει από την ισχυρή πεποίθηση των οικογενειών ότι, μαζί με την ιδιοκτησία ενός σπιτιού, η μόρφωση των παιδιών τους είναι η καλύτερη επένδυση που μπορούν να κάνουν σε ένα κατά τα άλλα ευμετάβλητο περιβάλλον. Επιπλέον, από τη θετική πλευρά, σημαντικός αριθμός αποφοίτων του ελληνικού συστήματος συνεχίζουν επιτυχώς ανώτερες σπουδές στο εξωτερικό ή αποβλέπουν σε μια απαιτητική επαγγελματική ή ακαδημαϊκή σταδιοδρομία».
Πάντως, σήμερα το ποσοστό απασχόλησης των αποφοίτων Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης στην Ελλάδα είναι το χαμηλότερο στην Ευρώπη (61% το 2016 έναντι 75% το 2009). Η ανεργία των αποφοίτων Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης στην Ελλάδα (18% το 2016) είναι κατά πολύ υψηλότερη από τον μέσο όρο στην Ευρωπαϊκή Ενωση.
Τι προκύπτει από τα παραπάνω; Η Ελλάδα έχει ένα σημαντικό απόθεμα άπραγου, αδρανούς ανθρώπινου κεφαλαίου που θα μπορούσε καταρχήν να αποτελέσει κινητήρια δύναμη ανάπτυξης και ευμάρειας, μόνον όμως εφόσον αξιοποιηθεί κατάλληλα.
«Πρόσθετες πηγές προβλημάτων για τη λειτουργία του εκπαιδευτικού συστήματος είναι ο έντονα συγκεντρωτικός και φορμαλιστικός χαρακτήρας του, καθώς και η εξάρτησή του από το κράτος μέσω του υπουργείου Παιδείας» τονίζει ο Νίκος Βέττας.
Η εικόνα που σκιαγραφείται από τα πρόσφατα στοιχεία για το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα δεν είναι θετική. Σύμφωνα με την τελευταία έκθεση του ΟΟΣΑ, τουλάχιστον ένας στους πέντε έλληνες μαθητές δεν είναι σε θέση να εντοπίσει πληροφορίες σε ένα κείμενο ή να φέρει εις πέρας συνήθεις διαδικασίες, σύμφωνα με άμεσες οδηγίες, ή να κάνει την απλή συσχέτιση μεταξύ πληροφορίας σε ένα κείμενο και κοινής, καθημερινής γνώσης.
Οπως αναφέρει ο Βέττας, η έκθεση επισημαίνει ότι η χαμηλή επίδοση των ελλήνων μαθητών στις εξετάσεις του προγράμματος PISA συνδέεται με παράγοντες όπως το κοινωνικοοικονομικό επίπεδο των οικογενειών τους, το φύλο τους και η εγγραφή τους στην προσχολική εκπαίδευση.

Το συμπέρασμα
Ανεξαρτήτως κριτηρίων όμως, συμπέρασμα είναι ένα: οι έλληνες μαθητές έχουν κακή επίδοση, παρά το γεγονός ότι διδάσκονται από περισσότερους δασκάλους συγκριτικά με τους ευρωπαίους συνομηλίκους τους, καθώς η Ελλάδα έχει μία από τις πιο μικρές αναλογίες μαθητών ανά δάσκαλο στην Ευρώπη. Η χαμηλή επίδοση των ελλήνων μαθητών, δε, δεν μπορεί να δικαιολογηθεί από τη χαμηλή χρηματοδότηση της εκπαίδευσης. Οι έλληνες μαθητές έχουν κακή επίδοση, και μάλιστα σημαντικά χειρότερη συγκριτικά με τους νέους σε άλλες χώρες με μικρότερη χρηματοδότηση.
«Οι κύριοι λόγοι για τη χαμηλή απόδοση του συστήματος μπορούν να εντοπιστούν στο φτωχά σχεδιςασμένο σύστημα κινήτρων. Υπάρχει έλλειψη αποτελεσματικού συστήματος αξιολόγησης, άμεσου ή έμμεσου, στο επίπεδο όλων των οργανισμών, μονάδων, ομάδων ή ατόμων, με αποτέλεσμα οι χρηματικές ή άλλες αμοιβές να μην εξαρτώνται σχεδόν καθόλου από την απόδοση. Ως αποτέλεσμα, όχι μόνο δεν δίδονται ισχυρά κίνητρα για να καταβάλει κανείς μεγαλύτερη προσπάθεια, αλλά και οι πόροι δεν κατανέμονται βέλτιστα, δηλαδή εκεί όπου θα μπορούσαν να είναι περισσότερο παραγωγικοί. Αντίθετα, κατανέμονται είτε τυχαία είτε συνήθως μέσω μιας πολιτικής διαδικασίας η οποία διευκολύνει οποιονδήποτε μπορεί να ασκήσει τη μεγαλύτερη πίεση. Παραδείγματος χάρη, η αξιολόγηση των πανεπιστημιακών μονάδων, η οποία ξεκίνησε πολύ πρόσφατα, λειτουργεί μόνο συμβουλευτικά, χωρίς καμία συνέπεια για τις υπό αξιολόγηση μονάδες» αναφέρει χαρακτηριστικά.

Προσβλέποντας στο αύριο
Σύμφωνα με τον Νίκο Βέττα, οι «δρόμοι» που οδηγούν σε ανάκαμψη του εκπαιδευτικού μας συστήματος είναι οι παρακάτω:
- Να εξασφαλιστεί ότι όλες οι ακαδημαϊκές μονάδες αποδίδουν σε επίπεδο που ανταποκρίνεται σε κάποια ελάχιστα πρότυπα, ισότιμα με τα διεθνή.
- Να εξασφαλιστεί ότι οι μονάδες (σχολεία, πανεπιστήμια) ή τα άτομα (δάσκαλοι, καθηγητές, φοιτητές) που επιδιώκουν την αριστεία δεν θα εμποδίζονται από κανόνες οι οποίοι επιβάλλουν υπερβολική ομοιομορφία και, ως εκ τούτου, καθηλώνουν τους πάντες στο ίδιο χαμηλό επίπεδο.
- Η αυτονομία των μονάδων πρέπει να ενισχυθεί και τα δημόσια σχολεία πρέπει να αξιολογούνται συστηματικά.
n Η Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση πρέπει επίσης σταδιακά να αποκτήσει αυτοτέλεια, και όχι να αποτελεί απλώς μια μεταβατική φάση για την είσοδο στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση.
- Συστηματική αξιολόγηση και στα ΑΕΙ. Τα πανεπιστήμια και τα τμήματά τους πρέπει να αξιολογούνται με βάση το ερευνητικό έργο και την ποιότητα των προγραμμάτων τους. Η χρηματοδότηση των πανεπιστημίων πρέπει να κατανέμεται σύμφωνα με μια συστηματική και αυστηρή διαδικασία.
- Δημιουργία ενός ορθού συστήματος κινήτρων και ενός συστήματος που να ανταμείβει την υψηλή απόδοση.

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ
13
Γιωργος(ο γρουσουζης)
07/01/2018 22:36
Γιατι υπαρχουν και πραγματα που δεν μπορουν να διδαχθουν,οπως για παραδειγμα η Ελληνικη Ιστορια.Που τι ακριβως θα διδαξεις στους μαθητες για την σταση των Μεγαλων Δυναμεων,της Ανταντ και των κεντρικων δυναμεων,της διαλυσης του μικρασιατικου και ποντιακου Ελληνισμου,του Β παγκοσμιου πολεμου συμμαχων και αξονα,εμφυλιου και μοναρχοφασισμου κι εχθρων που γινηκαν ηρωες και αγωνιστες που κυνηγηθηκαν σαν σκυλια.Και ξενοδουλων υπηρετων που εχθρευονται οτιδηποτε το ελληνικο χαριν του κερδους τους και γενικως οτι γινεται περιπου πανω κατω απο Ινδια ως Λατινικη Αμερικη το βρισκεις στην Ελλαδα.Ενταξει λαος που δεν ξερει την ιστορια του ειναι αναγκασμενος να πληρωνει σε χρεος κι αυτο παραγει κερδος για τους ξενους που το μας παιζουν κι εξυπνοι απο πανω γιατι το εχουν δεμενο καλα το γαιδουρι τους.
Νεος
07/01/2018 21:15
Συνηθίσαμε να σιωπούμε για την κατάσταση της παιδείας και δεχτήκαμε υποσυνείδητα ότι όσα χρήματα και να "ξοδευτούν" το αποτέλεσμα θα είναι το ίδιο. Υ.Γ. Δεν μπορώ να καταλάβω, γιατί δεν υπάρχει ένας τρόπος να επιλέγουν οι Έλληνες φορολογούμενοι ηλεκτρονικά, τι ποσοστό από τα χρήματα που μένουν στο κράτος μετά την εκπλήρωση των υποχρεώσεών του, θέλουν να δοθούν σε συγκεκριμένους βασικούς τομείς. π.χ. υγεία, παιδεία, στρατός, κοινωνική υποστήριξη αδυνάτων κ.α. Προσωπική μου άποψη είναι, πως αν δοθεί αυτή η δυνατότητα στους πολίτες και ένα χρόνο μετά παρουσιαστούν όλα όσα εκπληρώθηκαν με αυτά τα χρήματα με επίσημα στοιχεία και εικόνες, τότε θα αρχίσει να αλλάζει η νοοτροπία των Ελλήνων, σχετικά με τη φοροδιαφυγή. * Είμαι 20 χρονών, αν περιμένω τις επενδύσεις του Τσίπρα και του Μητσοτάκη, για να επέλθει ανάκαμψη και ευημερία στη χώρα, η ώρα που δε θα ανήκω στο ανθρώπινο δυναμικό αυτής της χώρας όλο και κοντοζυγώνει και είναι κρίμα...
εγω και το σοι μου βγαλαν τον Τσακα νικητη στο μπιγκ μπραδερ
08/01/2018 12:23
Μαλωνουν ολες οι χωρες αναμεταξυ τους για το ποια θα σε πρωτοπαρει.Βλεπεις ποση αξια παιρνει η γνωμη σου μεσα απο τις ψηφοφοριες των τηλεπαιχνιδιων και θεωρηθηκες μεγας και τρανος.
Νεος
08/01/2018 19:56
Μέγας και τρανός είναι ο νους του ανθρώπου κύριε, με τη μόνη διαφορά ότι άλλοι επιλέγουν να επικεντρώνουν την προσοχή τους στην πνευματική τους αυτοβελτίωση και άλλοι αναλώνονται σε τηλεοπτικά ριάλιτι και μικρότητες. Εύχομαι, να μην ανήκετε στην δεύτερη κατηγορία, αλλά το όνομα που αφήσατε στο σχόλιο σας, μού προκαλεί ενδοιασμούς.
Φιλοσόφω
07/01/2018 22:51
έοικας ω νεανίσκε! Δεν είναι κρίμα. Σφίξε την καρδιά σου και άρχισε να ετοιμάζεις τις βαλίτσες σου. Και που είσαι, άσε και κανένα e-mail...
Χελιδόνι
07/01/2018 20:58
Ας γελάσω. Οι Έλληνες έχουν πολύ μεγάλο ποσοστό σε πτυχιούχους Τριτοβάθμιας Έκπαίδευσης με ένα η περισσότερα πτυχία και τουλάχιστον και μια ξένη γλώσσα, είναι υπερεξειδεκευμένοι. Οι Ελλάδα δεν μπορεί να τους απορροφήσει όλους, αλλά σε όποια χώρα να πάνε τα παιδιά μας ξεχωρίζουν και διαπρέπουν. Πιστεύω αυτό που βλέπω και όχι την κάθε έρευνα που θέλει να βάλει τον άνθρωπο σε καλούπι. Κάτοικος Γερμανίας
Γιωργος
07/01/2018 20:46
Ειμαι καθηγητης κι αυτο που βλεπω ειναι, οτι το παιδι δεν το εμπνεει ουτε το καθοδηγει κανεις, ουτε γονεις, ουτε δασκαλοι.Το σχολειο δεν υποστηριζει την αριστεια και δεν τιμωρει, βαθμολογωντας την αμελεια κι αδιαφορια των παιδιων.Ολα τα παιδια ερχονται στο γυμνασιο με 10 στο απολυτηριο τους και πολλα απ αυτα ειναι αναλφαβητα.Οι μαθητες περνουν ολοι στην επομενη ταξη, δεν τιμωρουνται σχεδον ποτε, δεν φερνουνβιβλια, τετραδια, στυλο καιγραφουν συνηθως πολυ χαμηλα στα τεστ και τα διαγωνισματα.Παρολαυτα πριμοδοτουνται με βαθμους τετοιους ωστε το μισο σχολειο παιρνει αριστειο.Τα ιδια και χειροτερα γινονται στα Λυκεια οπου οι βαθμοι απογειωνονται!Πεστε μου τωρα γιατι δεν θελω να γραψω περισσοτερα τι περιμενετε να δουμε προοδο?Κι αυτα τα γνωριζουν οι κυβερνωντες αλλα???
Διότι
07/01/2018 20:23
η αμάθεια και η αγραμματοσύνη είναι οι καλύτερες φίλες της ψηφοθηρίας και της δημαγωγίας
Anonymous
07/01/2018 18:14
Tιποτε το παραξενο, Μια οπισθοδρομικη χωρα, με εκλησια, αρχαια ελληνικα και απαξειομενο τροπο σκεψης και πραξης, που σου ολους τους τομεις της κοινωνιας και του κρατους βρίσκεται πισω από ολες τις δυτικοευρωπαικες χωρες για ποιο λογο να εχει καλυτερα αποτελέσματα στην παιδεια? Επισκεπτηκα δυο αστυνομικα τμηματα και δυο κρατικες υπηρεσιες πριν δυο εβδομάδες, και την βρωμα και ακαταστασια που βρηκα δυσκολα να περιγραφτει. Θα μπορουσαν οι ιδιοι οι υπαληλοι να φροντισουν για το περιμβαλον τους εάν τα οικονομικα δεν επαρκουν για καλυτερη καθαροιοτητα. Δυστηχως όμως ο ελληνας δεν θελει να παει μπροστα και για αυτό μην περιμενουμε καλυτερα αποτελέσματα.
τσαλαπερντας
07/01/2018 18:04
τα πραγματα ειναι πολυ απλα....τι περιμένουμε δηλαδη...να δει αυτη η χωρα προκοπη?...ας γελασω.!...υπαριθμον 1ας δασκαλος ειναι οι γονεις...δυστυχως οι γονεις αποτελουνται στο 90%...απο αλητικη νοοτροποια...πρεπει να ειναι κανεις ηλιθιος να ελπιζει οτι τα παιδια τους θα εχουν και καλες επιδωσεις...το ενστικτο της υποκρησιας.της ψευτομαγκιας...ειναι ανωτερο απο αυτο της μαθησης...και η διατροφη η οποια εγινε αμερικλανικη...με τα τοσα γλουταμινικα μονονατρια και τα χημικα ενυσχιτικα γευσης που πανε στον εγγεφαλο και εμποδιζουν την αναπτηξη νευρωνων...και με συνδιασμο τα βαρεα μεταλα που περιεχονται στα φαρμακα και στα εμβολια...το αποτελεσμα ειναι πολυ νορμαλ...χειροτερα να περιμενετε...καλυτερα οχι...τρεχτε τωρα να φατε κανενα χαμπουργερ και πεταχτε τις φακες στις κοτες...η ελλαδα εσβησε...για παντα...απο εδω και εμπρος θα τρωτε μονο κουτοχορτο και οτι σας σερβιρουν....γιατι ο ελληνας περιμενει να τον σωσει ο θεος...η ο κουλης η ο τσιπρας και αλλα λαμογια που σας ηγουνται με λαικισμους...και οι γονεις των παιδιων...να καθονται να τους χαιδευουν...δυστυχως ο ελληνας εχει τοσες παροπιδες γυρω του που μονο μια χοντρη θεομηνια με κανενα εκατομυριο νεκρους θα τους ξυπνισει και απο το επιπεδο των συννεφων θα προσγειωθουν στην πραγματικτητα του εδαφους...καμια λυπιση...λυπαμαι μονο για το 10%..αυτους που πραγματικα θελουν να ζησουν με την αξιοπρεπεια...αλλα η αλητια γυρω τους τους εμποδιζει....
Εσύ; Επιμένεις ακόμη να συντηρείς τον Μητσοτάκη;
07/01/2018 17:56
Θέλει και ερώτημα, 40 χρόνια ΝΔ ΠΑΣΟΚ. Ποιος θα αμφισβητήσει μια τέτοια αριστεία, ο Κυριάκος και η αποτυχημένη ΝΔ; χαχα
Τη ρετσινιά θα σας κολλήσουν
07/01/2018 20:20
Έρχεται η ώρα σας συντρόφια! Άριστοι θα είστε στην αντιπολίτευση ,όχι όμως την αξιωματική!
Αμόρφωτος, κουτσομπόλης, φανατικός, μπετοκέφαλος; Βαλκάνιος.
07/01/2018 23:20
Δες πιο πάνω, μόλις επιβεβαίωσες ότι οι Έλληνες μαθητές δεν μαθαίνουν γράμματα