Ο ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ ΣΠΟΥΔΑΣΕ ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ
ΣΤΗ ΣΧΟΛΗ ΚΑΛΩΝ ΤΕΧΝΩΝ, ΜΑΘΗΤΕΥΣΕ
ΔΙΠΛΑ ΣΤΟΝ ΓΙΑΝΝΗ ΤΣΑΡΟΥΧΗ ΚΑΙ
Η ΠΡΩΤΗ ΤΟΥ ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΣΤΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ
ΑΡΕΝΑ ΗΤΑΝ ΩΣ ΧΑΡΙΣΜΑΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΤΗ
ΚΟΜΙΚΣ
Γνωστά όλα ύστερα από τη γενικευμένη αναγνωρισιμότητά του κατά την ιδιοφυή έναρξη της τελετής των Ολυμπιακών Αγώνων. Διότι έως τότε ήταν μια συνταρακτική προσωπικότητα γνωστή όμως στους μυημένους, στους λίγους και στους εκλεκτικούς. Κορυφαία δημιουργία του η «Μήδεια» (1993). Αποκορύφωση της μεταστοιχείωσης του ταλέντου του στην περιοχή του χορού, αν αυτό που εκείνος εφηύρε έχει να κάνει με ό,τι η συνήθεια, η παράδοση ακόμη και ο μοντερνισμός μπορεί να χαρακτηριστεί ως χορός. Ένας κομίστας είναι αναμενόμενο να περάσει κάποτε στα κινούμενα

Κανείς πια δεν μπορεί να είναι αθώος από ΄δω και πέρα, κανείς απαράσκευος, κανείς ανυποψίαστος και κανείς «εξυπνάκιας»

σχέδια και ο Παπαϊωάννου το επεχείρησε. Αλλά ένας ζωγράφος κομίστας, ένας σχεδιαστής, με έντονο το αρχιτεκτονικό δόμημα, είναι, πρέπει να ομολογήσουμε, σπάνιο φαινόμενο στον καλλιτεχνικό χώρο. Διεθνώς πλην του μεγαλοφυούς Μπομπ Γουίλσον που ξεκίνησε ως αρχιτέκτονας. Έχω τη γνώμη πως ο Παπαϊωάννου αυτόν τον αναγεννησιακό καλλιτέχνη έχει ως πρότυπο, όχι για να τον μιμηθεί, όπως ψιθυρίζουν κάποιοι μεμψίμοιροι ζουλιάρηδες, αλλά γιατί βρήκε στο έργο του μια σπάνια ισορροπία στοιχείων, μια την των πραγμάτων σύνθεση, για να θυμηθούμε τον Αριστοτέλη που τον οδηγούσε να υπερβεί τη διάσπαση των τεχνών που συντελέστηκε κάποτε στην Ευρώπη και να αποπειραθεί, όπως ο Γουίλσον το επιχείρησε συχνά με εξαίσια αποτελέσματα, μια νέα σύνθεση της όψεως, του μέλους, της μιμήσεως πράξεως, της όρχησης και μέσω εικαστικών συμβόλων του ήθους και της διάνοιας των ανθρωπίνων ενεργειών. Αυτό το αποπειράθηκε η όπερα και αντί να αναγεννήσει τον τραγικό λόγο, γέννησε ένα υβρίδιο που εξελίχτηκε σε αυτόνομο ανεξάρτητο είδος τέχνης.

Το αποπειράθηκε και το κλασικό μπαλέτο, μόνο που η απόλυτη φορμαλιστική του στυλιστική κωδικοποίηση το μεταποίησε σε θαυμαστό κόσμο πυκνών σημείων αφαίρεσης.

Το αποπειράθηκε και το χορόδραμα από την εποχή της Ντάνκαν, του Κρόιτσμπεργκ, της Βίγκαν και βέβαια της Γκράχαμ και του Ρόμπινς και τόσων άλλων. Σε εμάς εδώ, κάτω από τα μεγάλα μητρικά φτερά της Κούλας Πράτσικα εκκολάφθηκαν οι προτάσεις της Ραλλούς Μάνου, της Ζουζούς Νικολούδη και από τους νεώτερους η παλιότερη σε διάρκεια προσπάθεια του συγκροτήματος Ροές της Σπυράτου. Η δική μας γενιά γαλουχήθηκε με το χορόδραμα της Μάνου που ενέπνευσε σουίτες για το συγκρότημά της στον Χατζιδάκι, τον Θεοδωράκη, τον Αντωνίου, τον Ρώτα, τον Τσαγκάρη, τον Κουρουπό, όπως και η χαρισματική προσωπικότητα της Νικολούδη με τα «Χορικά» της όπως και η Μάνου συνεργάστηκαν με εικαστικούς όπως ο Γκίκας, ο Βασιλείου, ο Μαυροΐδης, ο Μόραλης αλλά και ο Σπαθάρης και βέβαια ο Γιάννης Τσαρούχης μια μεγαλοφυής πολυσήμαντη παρουσία που συνδύαζε τη ζωγραφική, το θέατρο, τη λαϊκή εικονογραφία και τον πυκνό παροιμιακό στοχασμό. Από το εργαστήρι του Μόραλη, του Τσαρούχη, της Νικολούδη και την Αύρα του Πικιώνη και του Κωνσταντινίδη κατάγεται ο Παπαϊωάννου και το πείραμα, αυτόνομα και ανεξάρτητα, απλώς ως πνευματικό άθλημα άμιλλας, του Γουίλσον επιχειρεί.

Η επανάληψη της «Μήδειας» έπειτα από δέκα πέντε χρόνια, νομίζω πως οφείλεται σε δύο εξίσου ερεθιστικούς λόγους: να μνημειώσει, να προσδώσει μυθική διάσταση διάρκειας και ουσίας σ΄ ένα έργο που εμφανώς δεν υπέκυψε στην τριβή της μόδας, της συγκυρίας και της αισθητικής επικαιρότητας αλλά ενέχει πυρήνα μοντερνικής αυθεντίας. Επίσης για να επαναφέρει τον καλλιτέχνη Παπαϊωάννου στην τροχιά μιας τέχνης αυστηρής που άλλοτε έπεισε και τάραξε τους μανιακούς και τους μυημένους και τώρα, χάρις και στη δημοφιλία του εμπνευστή, μπορούσε να δοκιμάσει να ταράξει και άλλα λιμνάζοντα και εθισμένα σε εισροές λυμάτων νερά για να μην πω βούρκο.

Και ο Παπαϊωάννου πέτυχε και στα δύο αυτά προσδοκώμενα. Η «Μήδειά» του αποδείχτηκε όχι απλώς ανθεκτική στον χρόνο αλλά μέλλουσα, μια προσεχής πληροφορία, ένα μοντέλο θεάματος που ανοίγει ρωγμές στην τέχνη του χοροθεάτρου και προετοιμάζει, αν υπάρξουν ευαίσθητοι δέκτες, μιαν άλλη οιστρήλατη εμπειρία στον μέλλοντα χρόνο. Να το πω ωμά; Κανείς πια δεν μπορεί να είναι αθώος από ΄δω και πέρα, κανείς απαράσκευος, κανείς ανυποψίαστος και κανείς «εξυπνάκιας». Πάνε τα πασαλείμματα και ο χορευτικός μαϊντανός, ο γιαλαντζή μοντερνισμός και τα μεταμοντέρνα καραγκιοζιλίκια.