Ένα από τα κύρια χαρακτηριστικά της πρόσφατης κρίσης που μαστίζει τις ΗΠΑ αλλά και την Ευρώπη, είναι οι μεγάλες διακυμάνσεις των χρηματιστηρίων. Η διάχυτη αβεβαιότητα για το μέγεθος των ζημιών που έχουν υποστεί οι μεγαλύτερες τράπεζες του κόσμου και για τη στάση που θα ακολουθήσουν κεντρικές τράπεζες και κυβερνήσεις, καθώς και οι επιπτώσεις στην πιστοληπτική ικανότητα των επιχειρήσεων έχουν οδηγήσει την παγκόσμια οικονομία σε έντονη αστάθεια. Πολλοί έγκυροι οικονομικοί αναλυτές θεωρούν ότι μια περίοδος οικονομικής ύφεσης είναι αναπόφευκτη.

Οι επιχειρήσεις ανά τον κόσμο έχουν περιέλθει σε περίοδο επαναξιολόγησης των στόχων και των επενδυτικών πλάνων τους. Τέτοιες περίοδοι αστάθειας και αβεβαιότητας ωθούν τις επιχειρήσεις να εξετάσουν με περισσότερη προσοχή όλες τις πηγές εσόδων και εξόδων τους, με σκοπό να προσδιορίσουν εάν υπάρχουν περιθώρια βελτιστοποίησης της παραγωγικής τους διαδικασίας και αποδοτικότερης χρήσης των πόρων τους. Οι κρίσεις αυτές και οι συνέπειές τους είναι αυτό που ο οικονομολόγος Joseph Schumpeter προσδιόρισε ως ένα από τα κύρια χαρακτηριστικά των καπιταλιστικών οικονομιών και ονόμασε «δημιουργική καταστροφή»: οι πραγματικά καλύτερες επιχειρήσεις επιβιώνουν στην κρίση και αναπτύσσονται εις βάρος των μη αποδοτικών εταιρειών, που οδηγούνται σε συρρίκνωση και έξοδο από την αγορά.

ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑ
Εάν λοιπόν η περίοδος αυτή προσφέρεται για μια ενδελεχή ενδοσκόπηση της λειτουργίας κάθε επιχείρησης, ποιοι θα ήταν οι τομείς που πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση; Πίσω από το ερώτημα αυτό πιστεύω ότι κρύβεται ένα από τα σοβαρότερα προβλήματα που αντιμετωπίζει η Ε.Ε. την τελευταία δεκαετία: αυτό της χαμηλής ευρωπαϊκής παραγωγικότητας σε σχέση με αυτή των ΗΠΑ. Η υψηλή παραγωγικότητα αποτελεί την ειδοποιό διαφορά και τον κινητήριο μοχλό μακροχρόνιας ανάπτυξης, τόσο των επιχειρήσεων όσο και ολόκληρων των κρατών. Μία από τις βασικές αιτίες του χάσματος παραγωγικότητας δεν είναι άλλη από τις σύγχρονες μεθόδους διοίκησης, τόσο των παραγωγικών διαδικασιών όσο και των ανθρωπίνων πόρων. Είναι χαρακτηριστικό ότι ήδη από το 1947, ως μέρος του Σχεδίου Μάρσαλ, στελέχη επιχειρήσεων και μηχανικοί από τις ΗΠΑ περιόδευσαν την Ευρώπη με σκοπό να βοηθήσουν στην αύξηση της παραγωγικότητας των ευρωπαϊκών εταιρειών, η οποία υπολειπόταν της αντίστοιχης των ΗΠΑ ακόμα και πριν από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ένα από τα κύρια συμπεράσματά τους ήταν ότι «η αποτελεσματική οργάνωση και διοίκηση των αμερικανικών επιχειρήσεων αποτελεί τον σημαντικότερο παράγοντα υπεροχής που διαθέτουν οι ΗΠΑ».

ΟΡΓΑΝΩΣΗ- ΔΙΟΙΚΗΣΗ
Μέχρι τώρα οι οικονομολόγοι είχαν πολύ λίγα να πουν σχετικά με τη συνεισφορά της οργάνωσης και διοίκησης των επιχειρήσεων στην παραγωγικότητά τους, εξαιτίας της έλλειψης αξιόπιστων δεδομένων. Σε μια πρωτοπόρo μελέτη που διενεργήθηκε στο Κέντρο Μελετών Οικονομικής Απόδοσης (Centre for Εconomic Ρerformance) του London School of Εconomics, συλλέξαμε πρωτότυπα δεδομένα, ποσοτικοποιώντας συστηματικά την ποιότητα των μεθόδων διοίκησης, για περισσότερες από 4.000 επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται σε διάφορους βιομηχανικούς κλάδους σε Ευρώπη, Αμερική και την Ασία. Συνολικά, βρίσκουμε πολύ ισχυρές ενδείξεις ότι καλύτερες μέθοδοι διοίκησης συσχετίζονται άμεσα με υψηλότερη παραγωγικότητα και άλλους δείκτες οικονομικής απόδοσης, όπως αποδόσεις κεφαλαίου, πωλήσεις και μερίδιο αγοράς. Μια συντηρητική ποσοτική εκτίμηση υποδεικνύει ότι διαφορές στις μεθόδους διοίκησης αντιστοιχούν σε σημαντικό ποσοστό- 10%- 30%- των διαφορών στην παραγωγικότητα μεταξύ εταιρειών και κρατών.

Είναι χαρακτηριστικό ότι στο τέλος κάθε συνέντευξης ζητούσαμε από τα συνεντευξιαζόμενα διευθυντικά στελέχη να βαθμολογήσουν οι ίδιοι το πόσο καλά διοικούμενη είναι η επιχείρησή τους, αγνοώντας τον εαυτό τους. Σε παγκόσμιο επίπεδο, η συντριπτική πλειονότητα των στελεχών βαθμολογούσε την εταιρεία που ανήκε πάνω από τον μέσο όρο, καταδεικνύοντας υπέρμετρη αυτοπεποίθηση για την ποιότητα των ακολουθούμενων διοικητικών μεθόδων. Η Ελλάδα κατέχει την πρώτη θέση σε αυτόν τον δείκτη αυτοαξιολόγησης, γεγονός που σημαίνει ότι πολλά στελέχη αδυνατούν ή δεν θέλουν να αντιληφθούν τη θέση τους στη διεθνή και εγχώρια πραγματικότητα. Η περίοδος κρίσης που διανύουμε, αποτελεί μοναδική ευκαιρία για τις επιχειρήσεις ανά τον κόσμο να έλθουν αντιμέτωπες με την πραγματική εικόνα των μεθόδων διοίκησης που ακολουθούν και να προσπαθήσουν να τη βελτιώσουν.

ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ
Η έρευνα μας αποκαλύπτει ότι υπάρχουν σημαντικές διαφορές όσον αφορά την ποιότητα των μεθόδων διοίκησης στις διάφορες χώρες. Οι ΗΠΑ έχουν την υψηλότερη βαθμολογία κατά μέσο όρο, ενώ Ελλάδα, Ινδία και Κίνα έχουν τη χαμηλότερη. Γερμανία, Σουηδία και Ιαπωνία φαίνεται ότι έχουν υψηλή ποιότητα διοίκησης των βιομηχανικών επιχειρήσεών τους, ενώ Γαλλία, Ιταλία και Αγγλία βρίσκονται περίπου στο μέσον του πίνακα αυτού όσον αφορά τις αποδόσεις τους. Οι αμερικανικές επιχειρήσεις σημειώνουν ιδιαίτερα υψηλές αποδόσεις όσον αφορά τη διοίκηση ανθρωπίνου δυναμικού (προάγοντας και επιβραβεύοντας άμεσα τους ταλαντούχους εργαζομένους), ενώ στη διοίκηση των παραγωγικών διαδικασιών, Σουηδία, Γαλλία, Ιταλία, Ιαπωνία και Γερμανία είναι σχετικά καλύτερες. Ο έντονος ανταγωνισμός και η ευελιξία στην αγορά εργασίας είναι οι καθοριστικότεροι παράγοντες που επηρεάζουν την ποιότητα των μεθόδων διοίκησης.

ΔΙΑΚΡΑΤΙΚΕΣ ΔΙΑΦΟΡΕΣ
Εν τούτοις συνολικά, οι διαφορές στις μεθόδους διοίκησης μεταξύ εταιρειών στην ίδια χώρα είναι πολύ μεγαλύτερες από οποιεσδήποτε διακρατικές διαφορές. Το ιδιοκτησιακό καθεστώς της επιχείρησης καθώς και το κατάλληλα εκπαιδευμένο εργατικό δυναμικό, όσον αφορά τόσο τα στελέχη όσο και τους απλούς εργαζομένους, αποτελούν επίσης σημαντικούς παράγοντες διαφοροποίησης των καλύτερα διοικούμενων επιχειρήσεων από τις λοιπές. Πολυμετοχικές εταιρείες, καθώς και επιχειρήσεις που διοικούνται από επαγγελματίες διοικητικά στελέχη (οικογενειακής ιδιοκτησίας ή μη) έχουν σαφώς καλύτερη ποιότητα μεθόδων διοίκησης (το ίδιο χρώμα στο γράφημα υποδηλώνει ότι δεν υπάρχουν στατιστικές διαφορές μεταξύ τους). Εν αντιθέσει, οικογενειακές επιχειρήσεις στις οποίες η διοίκηση της εταιρείας παραχωρείται στον μεγαλύτερο υιό της ιδιοκτήτριας οικογένειας (primogeniture) σχετίζονται με σαφώς κατώτερης ποιότητας διοίκηση. Το φαινόμενο αυτό αποτελεί σημαντικό ανασταλτικό παράγοντα για την Ευρώπη, αφού σε χώρες όπως Αγγλία, Γαλλία, Ιταλία, Πορτογαλία και Ελλάδα περίπου 10% των βιομηχανικών εταιρειών είναι οικογενειακές επιχειρήσεις των οποίων ο γενικός διευθυντής έχει επιλεγεί επειδή ήταν ο μεγαλύτερος υιός της οικογενείας. Μόνο 2% των εταιρειών στις ΗΠΑ ανήκει σε αυτή την κατηγορία. Τέλος, βρίσκουμε ότι οι πολυεθνικές εταιρείες έχουν υψηλό επίπεδο διοίκησης παγκοσμίως, με εξαιρετικά υψηλή ποιότητα διοικητικών μεθόδων σε Ελλάδα, Ινδία και Κίνα, παρά τη χαμηλή ποιότητα διοικητικών μεθόδων των εγχώριων εταιρειών.

Συμπερασματικά, η έρευνα καταδεικνύει ότι η βελτίωση των μεθόδων διοίκησης, τόσο στην παραγωγή όσο και στη διαχείριση του ανθρωπίνου δυναμικού, έχει άμεσο αντίκτυπο στην παραγωγικότητα και την οικονομική αποδοτικότητα των επιχειρήσεων. Από την άλλη, διευθυντικά στελέχη παγκοσμίως αδυνατούν να αξιολογήσουν αντικειμενικά την ποιότητα των μεθόδων διοίκησης που ακολουθούν οι εταιρείες τους.

Περίοδοι έντονης αστάθειας και γενικευμένης αβεβαιότητας, όπως αυτή που διανύουμε, προσφέρουν μοναδική ευκαιρία επαναξιολόγησης των μεθόδων διοίκησης και λεπτομερούς ανάλυσης της χρήσης των πόρων που κάνει μια εταιρεία. Τα διδάγματα από μια τέτοια διαδικασία θα τη βοηθήσουν όχι μόνο να αποφύγει την «καταστροφή», αλλά και να αποκτήσει «δημιουργική» ορμή, αναγκαία για τη μακροχρόνια ανάπτυξή της.

Τips

Οι περίοδοι...

...αστάθειας και αβεβαιότητας ωθούν τις επιχειρήσεις να εξετάσουν με περισσότερη προσοχή όλες τις πηγές εσόδων και εξόδων τους