«Κι εγώ αν ήμουν νέος σήμερα θα έσπαζα, θα ρήμαζα» λέει ο σκηνοθέτης Αντρέας Βουτσινάς που ανεβάζει «Ερρίκο Δ΄» στο Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος
«Κοιμάμαι πολύ τελευταία. Κοιμόμουν, λοιπόν, ένα απόγευμα μ΄ ανοιχτή την τηλεόραση κι είδα ένα όνειρο με τον Εμφύλιο. Αυτό που είχα ζήσει. Ήμουν 12-13 χρόνων παιδί τότε. Άνοιξα τρομαγμένος τα μάτια μου κι είδα στην τηλεόραση το ίδιο το όνειρο, έναν άλλον εμφύλιο. Αυτό γίνεται πάλι αλλά με άλλους όρους. Ένας άλλος εμφύλιος. Μόνο που τώρα δεν είναι οι φτωχοί εναντίον των πλουσίων. Είναι η λεγόμενη μεσαία τάξη. Είναι αυτή που βιώνει την αδικία και τα παιδιά της εξεγείρονται. Αν ήμουν νέος σήμερα, θα ήμουν μαζί τους. Ναι, θα έσπαζα, θα ρήμαζα, θα φώναζα. Ώσπου να μεγαλώσω, να ενταχθώ και να γίνω σαν κι αυτούς...».

Στα 76 του και με κλονισμένη υγεία, ο σκηνοθέτης Ανδρέας Βουτσινάς, περσόνα ιδιαίτερα προβεβλημένη τις προηγούμενες δεκαετίες, μάστορας σ΄ αυτό που χρίστηκε ως ψυχαναλυτικό θέατρο (με ιδιαίτερες επιδόσεις στον Τενεσί Ουίλιαμς, στις τραγωδίες, στον Στρίντμπεργκ, στον Άλμπι κ.α.), επιστρέφει και στον χώρο του δικού του «εγκλήματος», στο ΚΘΒΕ, και σκηνοθετεί αυτή τη φορά Πιραντέλο και τον «Ερρίκο Δ΄» με πρωταγωνιστή τον Κώστα Καρρά.

Βρισκόταν στην «έδρα της ψυχής του», όπως θέλει να χαρακτηρίζει τη Θεσσαλονίκη, όταν ξέσπασε η εξέγερση των νέων με αφορμή τη δολοφονία του νεαρού μαθητή.

«Ένα έργο είναι κι αυτό. Μόνο που παίζεται στους δρόμους. Αν ήμουν νέος, θα πήγαινα μαζί τους. Μ΄ αρέσουν οι νέοι. Έχουν το θράσος να νομίζουν ότι ξέρουν καλύτερα απ΄ τους άλλους. Εγώ όμως δεν ξέρω από πολιτικά. Νομίζω ότι το μόνο που λείπει απ΄ αυτά τα παιδιά είναι η αγάπη. Αυτή διεκδικούν σπάζοντας. Κι οι μεγαλύτεροι, οι γονείς τους, δεν ξέρουν, δεν έμαθαν ποτέ να τους τη δίνουν».

Δεν είναι όμως άτοπο να επιχειρούμε να εξηγήσουμε με όρους
ψυχανάλυσης αμιγώς πολιτικά φαινόμενα όπως αυτό που συμβαίνει σήμερα;

Μια άλλη μορφή εμφυλίου είναι αυτό που γίνεται, εμφύλιος με σύγχρονους όρους. Τότε ήταν ταξική η σύγκρουση, συγκρούονταν οι πολύ φτωχοί με τους πολύ πλούσιους. Τώρα πολύ φτωχοί είναι οι λεγόμενοι μικρομεσαίοι. Κι είναι αυτοί που έπαψαν να είναι πολύ φτωχοί οικονομικά, αλλά έγιναν πολύ φτωχοί σε όραμα και σε γνώση. Και τα παιδιά τους- που χρειάζονται όραμα και γνώση- τα βάζουν μαζί τους, γιατί ποτέ δεν τους τα πρόσφεραν, όπως δεν τους πρόσφεραν και την αγάπη τους. Γι΄ αυτό σου λέω, ένα έργο είναι αυτό που παίζεται στους δρόμους. Πολύ σύγχρονο. Τόσο σύγχρονο που δεν μπορεί να το παίξει η τηλεόραση. Μόνο το θέατρο μπορεί. Πάντα το θέατρο μπορούσε καλύτερα. Και μη με στριμώχνεις άλλο, γιατί στα 76 μου το θέατρο αυτό της ζωής, με πολιτικούς μάλιστα όρους, δεν μ΄ ενδιαφέρει. Το μόνο που μ΄ ενδιαφέρει είναι- όπως κι αυτά τα παιδιά που δεν το λένε αλλά το δείχνουνκάποιος να μ΄ αγαπάει πολύ. Να μη μπορεί να κάνει χωρίς εμένα...

Είναι γι΄ αυτό που θέλετε να σκηνοθετείτε ακόμη; Δεν θα ΄πρεπε - όλοι- να ξέρουμε πότε να αποχωρούμε;
Έχω ένα γιο, ξέρετε. Κοντεύει τα πενήντα. Δεν τα πάμε καθόλου καλά... Όταν διάβασα το έργο που μου πρότεινε το ΚΘΒΕ, το βρήκα ιδιαίτερα δύσκολο. Δεν καταλάβαινα τίποτα. Τελικά τη βρήκα την άκρη. Ξέρετε τι λέει ο Πιραντέλο στον «Ερρίκο»; «Όλοι κρύβουμε κάτι εναντίον κάποιου. Αυτός ο κάποιος ίσως είναι ο ίδιος ο εαυτός μας».

(Σε μια γιορτή μεταμφιεσμένων, ένας άρχοντας πέφτει απ΄ το άλογό του και χτυπάει. Έκτοτε μένει εγκλωβισμένος στο ιστορικό πρόσωπο που υποδύθηκε στη διάρκεια της γιορτής, τον Ερρίκο Δ΄, βασιλιά της Γερμανίας. Είκοσι χρόνια μετά, οι συγγενείς του θα επιχειρήσουν να τον θεραπεύσουν, δίνοντάς του με ένα βίαιο τέχνασμα την αίσθηση του χρόνου: μεταμφιέζονται συνειδητά αναπαριστώντας το τραγικό γεγονός που καθόρισε τη μοίρα του «τρελού» και που τον ανάγκασε να φορά το προσωπείο του τραγικού αυτοκράτορα).

«Είναι ένα από τα πιο αντιπροσωπευτικά έργα του Πιραντέλο για το δράμα της προσωπικότητας και τη σχέση του «είναι» και του «φαίνεσθαι». Ίσως να είμαι εγώ ο Ερρίκος Δ΄, ίσως να είναι ο πρωταγωνιστής του, ο Καρράς... Δεν συνεργαστήκαμε ποτέ στο παρελθόν. Έχει όμως τρομερό ένστικτο».

«Στα 76 μου το θέατρο της ζωής, με πολιτικούς μάλιστα όρους, δεν μ΄ ενδιαφέρει καθόλου»

«Κάποτε ήταν... ουάου να έχεις τυρί και ψωμί»

Το θέατρο εξακολουθεί, πιστεύετε, να είναι αυτό που ήταν, να παίζεται όπως παιζόταν. Μήπως θέλει κι αυτό την ανατροπή, την αλλαγή του;
Το θέατρο είναι η «θέα» των πραγμάτων. Είναι λοιπόν θέμα θέας. Ο ρόλος του σκηνοθέτη είναι να δείξει τη θέα στον θεατή. Αυτό προσπαθώ να κάνω. Ένα μαγερειό είναι η ζωή, το ίδιο και το θέατρο. Κι εγώ έρχομαι από μια εποχή που το να έχεις ψωμί και τυρί ήταν «ουάου». Αυτό που θέλω να δείξω είναι πως το να ξέρεις να αλείψεις λίγη μαρμελάδα στο ψωμί, λίγο βούτυρο το κάνει νοστιμότερο, και το θέατρο, και τη ζωή.

Αυτό θα λέγατε, λοιπόν, στα εξεγερμένα παιδιά του σήμερα; Πολλά απ΄ αυτά είναι και δικοί σας μαθητές.

Κι αυτό, αλλά και κάτι άλλο. Το πιο σημαντικό που έχουμε δεν είναι τα λόγια, οι πράξεις μας. Είναι τα αποτυπώματά μας, τα δακτυλικά. Αυτά που είναι αποκλειστικά δικά μας. Που δεν είναι κανενός άλλου, που μας προσδιορίζουν. Θα τους έλεγα, προσέξτε, μη γίνετε σε λίγα χρόνια σαν αυτούς που πολεμάτε σήμερα. Μη γίνετε χειρότεροι. Προσέξτε πού και πώς θα αφήσετε τ΄ αποτυπώματά σας. Τα δικά σας!