«Πλατφόρμες αποβίβασης» προσφύγων και μεταναστών, «ελεγχόμενα κέντρα» και ενίσχυση των εξωτερικών συνόρων, είναι τα κύρια σημεία της συμφωνίας στην οποία κατέληξαν οι Ευρωπαίοι ηγέτες στα πλαίσια της συνόδου κορυφής στις Βρυξέλλες έπειτα από δύσκολες και σκληρές διαπραγματεύσεις για το μέλλον της μεταναστευτικής πολιτικής στην Ευρώπη.

«Πλατφόρμες αποβίβασης»:

Οι 28 ζητούν «ταχεία επεξεργασία» της ασαφούς ακόμη έννοιας «περιφερειακές πλατφόρμες αποβίβασης» των προσφύγων και μεταναστών που διασώζονται στη θάλασσα εκτός της Ευρώπης σε συνεργασία με την Υπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες και τον Διεθνή Οργανισμό Μετανάστευσης για να αποτραπεί ο διάπλους της Μεσογείου.

Καμία τρίτη χώρα δεν έχει μέχρι στιγμής προσφερθεί να φιλοξενήσει τέτοια κέντρα υποδοχής για διασωθέντες στα διεθνή ύδατα, κέντρα στα οποία θα γίνεται ο διαχωρισμός ανάμεσα σε παράτυπους μετανάστες και αιτούντες άσυλο στην Ευρωπαϊκή Ενωση, «εντός του πλαισίου του διεθνούς δικαίου».

Το Μαρόκο και η Αλβανία έχουν ήδη γνωστοποιήσει ότι δεν θα δεχθούν την εγκατάσταση τέτοιων κέντρων στο έδαφός τους. Άλλωστε τα ίδια τα κέντρα αυτά υποδοχής που ονομάζονται «πλατφόρμες» προκαλούν αμφιβολίες στις ευρωπαϊκές χώρες για το αν η αποβίβαση διασωθέντων στην θάλασσα ανθρώπων συνάδει με το διεθνές δίκαιο.

«Ελεγχόμενα κέντρα»:

Το κείμενο της συμφωνίας προβλέπει ότι οι διασωθέντες στην θάλασσα θα μπορούν να τοποθετούνται σε «ελεγχόμενα κέντρα» στο έδαφος της Ευρωπαϊκής Ένωσης από όπου θα μπορούν να κατανεμηθούν εντός της Ένωσης όταν θα δικαιούνται ασύλου ή να επαναπροωθούνται στις χώρες τους στην αντίθετη περίπτωση.

Ωστόσο, η σύσταση τέτοιων κέντρων, που θα λειτουργούν με ευρωπαϊκά μέσα, επαφίεται στην διακριτική ευχέρεια των κρατών μελών και κατά τον ίδιο τρόπο η κατανομή των προσφύγων «θα πρέπει να γίνεται σε εθελοντική βάση».

Η Ιταλία εξέφρασε ικανοποίηση για την πρόταση αυτή, αλλά δεν διευκρίνισε αν θα δημιουργήσει τέτοια «ελεγχόμενα κέντρα» στο έδαφός της. Στο κείμενο της συμφωνίας γίνεται λόγος για «ελεγχόμενα» και όχι «κλειστά» κέντρα, όπως πρότεινε η Γαλλία. Ωστόσο, η έννοια «ελεγχόμενα» δεν προσδιορίζεται.

«Δευτερογενείς κινήσεις»:

Η συμβιβαστική συμφωνία περιλαμβάνει μία παράγραφο που αφορά την αντιμετώπιση των μετακινήσεων των προσφύγων και μεταναστών μεταξύ των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης χωρίς να περιμένουν την απόφαση για την χορήγηση ασύλου στην χώρα άφιξής τους. Αυτές οι μετακινήσεις ονομάζονται «δευτερογενείς».

«Τα κράτη μέλη οφείλουν να λάβουν όλα τα αναγκαία εσωτερικά νομοθετικά και διοικητικά μέτρα για να αντιμετωπίσουν τέτοιες μετακινήσεις και να συνεργασθούν στενά μεταξύ τους με αυτόν τον στόχο».

Οι «δευτερογενείς μετακινήσεις» είναι η αιτία της έντασης ανάμεσα στην καγκελάριο
Άνγκελα Μέρκελ και τον κύριο σύμμαχό της στον κυβερνητικό συνασπισμό, την Χριστιανοκοινωνική Ένωση (CDU) της Βαυαρίας, που απειλεί να επαναπροωθήσει από τα νότια σύνορα της Γερμανίας πρόσφυγες και μετανάστες που έχουν καταγραφεί σε άλλη χώρα, αν δεν υπάρξει ευρωπαϊκή λύση στο πρόβλημα.
Εξωτερικά σύνορα:

Η συμφωνία προβλέπει την ενίσχυση των μέσων του Frontex παρέχοντάς της μεγαλύτερη χρηματοδότηση (χωρίς συγκεκριμένα ποσά) και μία ευρύτερη εντολή.

Προβλέπει επίσης την ενίσχυση της υποστήριξης της λιβυκής «ακτοφυλακής» και καλεί «όλα τα πλοία που επιχειρούν στην Μεσόγειο» να σεβασθούν την κείμενη νομοθεσία και να μην παρεμποδίζουν τις επιχειρήσεις της λιβυκής ακτοφυλακής. Η παράγραφος αυτή έδωσε ιδιαίτερη ικανοποίηση στην Ιταλία και την Μάλτα.

Οι 28 συμφώνησαν να αποδεσμεύσουν την δεύτερη δόση του πακέτου των 3 δισεκατομμυρίων ευρώ της βοήθειας προς τους πρόσφυγες στην Τουρκία και να χρηματοδοτήσουν το ταμείο της Ευρωπαϊκής Ενωσης για την Αφρική, ώστε να καταπολεμηθούν τα αίτια της μετανάστευσης.

Κανονισμός του Δουβλίνου:

«Συναίνεση πρέπει να υπάρξει για τον Κανονισμό του Δουβλίνου ώστε να μεταρρυθμισθεί με βάση την ισορροπία ανάμεσα στην υπευθυνότητα και την αλληλεγγύη», αναφέρεται στο κείμενο της συμφωνίας, στο οποίο ωστόσο δεν υπάρχει χρονοδιάγραμμα για την μεταρρύθμιση.

Αρχικά, αυτή η ευρωπαϊκή σύνοδος κορυφής επρόκειτο να ασχοληθεί με την εξεύρεση αυτής της συναινετικής λύσης για την μεταρρύθμιση του Κανονισμού του Δουβλίνου, αλλά οι διαφωνίες είναι ακόνη πολύ έντονες σχετικά με τις τροποποιήσεις που πρέπει να γίνουν σε αυτήν την ευρωπαϊκή νομοθεσία, που αναθέτει την ευθύνη για την διαχείριση κάθε αίτησης ασύλου στην χώρα εισόδου στο έδαφος της Ευρωπαϊκής Ενωσης.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει την άρση αυτής της ρύθμισης σε περιόδους κρίσης, με την εφαρμογή υποχρεωτικής κατανομής των αιτούντων άσυλο. Αλλά χώρες όπως η Αυστρία και η Πολωνία , υποστηριζόμενες από την Αυστρία, είναι κατηγορηματικά αντίθετες με την ιδέα.

Η Ιταλία ζητεί από την πλευρά της μόνιμο σύστημα κατανομής και την πλήρη εγκατάλειψη της αρχής της ευθύνης της χώρας εισόδου.

Οι αντιδράσεις των ηγετών: 

O γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν ανέφερε προσερχόμενος στη Σύνοδο Κορυφής στις Βρυξέλλες, ότι σε καμία περίπτωση η συμφωνία στο μεταναστευτικό δεν θέτει υπό αμφισβήτηση την αρχή της χώρας πρώτης εισόδου, η οποία ισχύει με βάση τον κανονισμό του Δουβλίνου.

Ο Εμ. Μακρόν τόνισε ότι δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να επανεξεταστεί η συγκεκριμένη αρχή του κανονισμού του Δουβλίνου, σημειώνοντας παράλληλα, ότι σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο της θάλασσας, η πλησιέστερη χώρα – το πλησιέστερο λιμάνι επιλέγεται ως ο πιο ασφαλής προορισμός.

«Οι κανόνες είναι ξεκάθαροι ότι υπεύθυνη είναι η χώρα πρώτης εισόδου στην ΕΕ», ανέφερε ο γάλλος πρόεδρος, απαντώντας σε ερωτήσεις δημοσιογράφων που ζητούσαν διευκρινίσεις για τα συμπεράσματα που υιοθέτησε σήμερα το πρωί το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο.

Συνεχίζοντας, ωστόσο, σημείωσε ότι με την εν λόγω συμφωνία, για τις χώρες «πρώτης εισόδου» θα εφαρμόζεται η αρχή της αλληλεγγύης και θα διασφαλίζεται από την πρώτη κιόλας μέρα άφιξης των μεταναστών, ότι «χρεώνονται στην Ευρώπη». Ο Εμ. Μακρόν, ανέφερε ως παράδειγμα τη Λέσβο, όπου υπάρχουν κέντρα υποδοχής και καταγραφής μεταναστών και τα οποία σήμερα, στο μεγαλύτερο βαθμό, είναι υπό την ευθύνη των ελληνικών αρχών..

Για το συγκεκριμένο ζήτημα, στα τελικά συμπεράσματα της Συνόδου Κορυφής περιλαμβάνεται η εξής παράγραφος:

«Στο έδαφος της ΕΕ, η μέριμνα αυτών που διασώζονται, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, θα πρέπει να αναλαμβάνεται βάσει κοινής προσπάθειας, μέσω της μεταγωγής σε ελεγχόμενα κέντρα που δημιουργούνται σε κράτη μέλη, μόνο σε εθελοντική βάση, εφόσον η ταχεία και ασφαλής επεξεργασία επιτρέπει, με πλήρη στήριξη της ΕΕ, να γίνεται διάκριση μεταξύ των παράτυπων μεταναστών, οι οποίοι θα επιστρέφονται, και εκείνων που χρήζουν διεθνούς προστασίας, για τους οποίους θα εφαρμόζεται η αρχή της αλληλεγγύης. Όλα τα μέτρα στο πλαίσιο αυτών των ελεγχόμενων κέντρων, συμπεριλαμβανομένων της μετεγκατάστασης και της επανεγκατάστασης, θα λαμβάνονται σε εθελοντική βάση, με την επιφύλαξη της μεταρρύθμισης της διαδικασίας του Δουβλίνου».

Από τη μεριά του ο αυστριακός καγκελάριος Σεμπαστιαν Κουρτς ξεκαθάρισε πως η χώρα του δεν θέλει να συμμετάσχει στην κατανομή προσφύγων στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η χώρα έχει υποδεχθεί δυσανάλογα πολλούς ανθρώπους, «σαφώς πολύ περισσότερους από άλλες χώρες», και τώρα τίθεται θέμα μείωσης της εισροής.

Ο ίδιος επιβεβαίωσε πως η Σύνοδος Κορυφής της ΕΕ συμφώνησε στη δημιουργία κέντρων υποδοχής προσφύγων εκτός της ΕΕ, αναφέροντας χαρακτηριστικά πως «αυτή η ιδέα πέρασε τώρα» και ότι πέραν αυτού υπάρχουν ρυθμίσεις για τις Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις για τη διάσωση προσφύγων.

Ο αυστριακός καγκελάριος και αρχηγός του συντηρητικού Λαϊκού Κόμματος, έκανε λόγο για «μακρές και έντονες συζητήσεις» στη διάρκεια της Συνόδου Κορυφής, σημειώνοντας πως υπάρχουν ακόμη πολύ διαφορετικές προσεγγίσεις στην μεταναστευτική πολιτική.

Επιβεβαίωσε επίσης ότι υπήρξε συμφωνία για προαιρετικά κέντρα προσφύγων και για κατανομή προσφύγων εντός της ΕΕ, αναφέροντας ότι εάν κράτη, όπως η Ελλάδα και η Ιταλία, το επιθυμούν, θα μπορούσαν να δημιουργήσουν «κλειστά κέντρα», ενώ παρατήρησε πως «εξακολουθεί να μην υπάρχει συμφωνία για υποχρεωτικές ποσοστώσεις».

Ο Σεμπάστιαν Κουρτς δήλωσε ευχαριστημένος για το γεγονός, όπως είπε, ότι τώρα γίνεται εστίαση στην προστασία των εξωτερικών συνόρων και ότι υπάρχει μία προθυμία για εντονότερη συνεργασία με τη λιβυκή ακτοφυλακή, ενώ επισήμανε πως οι χώρες της «Ομάδας του Βίσεγκραντ» (Ουγγαρία, Πολωνία, Σλοβακία και Τσεχία), η Δανία, η Ολλανδία, η Βουλγαρία και η Αυστρία, ζήτησαν περισσότερη δραστηριοποίηση στα εξωτερικά σύνορα.