«Τι είναι ένα όνομα; Αυτό που εμείς αποκαλούμε τριαντάφυλλο, με οποιοδήποτε άλλο όνομα θα μύριζε εξίσου γλυκά», γράφει ο Σαίξπηρ στο «Ρωμαίος και Ιουλιέτα». Η πραγματικότητα όμως είναι εξίσου σκληρή με το τέλος της τραγωδίας του βρετανού βάρδου – το όνομα, θέλουμε δεν θέλουμε, έχει πάντα σημασία.
Η «Δημοκρατία της Μακεδονίας» ανεξαρτητοποιήθηκε από τη Γιουγκοσλαβία τον Νοέμβριο του 1991, παρότι η συζήτηση για την ύπαρξη μακεδονικού έθνους είχε ξεκινήσει από τη δεκαετία του "50. Εκείνη η πρώτη διετία συνέβαλε καθοριστικά στις σημερινές εξελίξεις. Μετά την αίτηση ένταξης της γείτονος στον ΟΗΕ με το συνταγματικό της όνομα, η ελληνική πλευρά απολυτοποίησε τη σημασία του ονόματος. Η διάσταση απόψεων ανάμεσα στον Κωνσταντίνο Μητσοτάκη και τον υπουργό Εξωτερικών Αντώνη Σαμαρά οδήγησαν στη Σύσκεψη των Πολιτικών Αρχηγών του 1992. Σε μια έντονη συζήτηση, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κωνσταντίνος Καραμανλής, μαζί με τους Μητσοτάκη, Σαμαρά, τον αρχηγό της αξιωματικής αντιπολίτευσης Ανδρέα Παπανδρέου και τις Αλέκα Παπαρήγα (ΚΚΕ) και Μαρία Δαμανάκη (ΣΥΝ), αποφάσισαν ότι η Ελλάδα θα απορρίψει οποιαδήποτε ονομασία περιέχει τον όρο «Μακεδονία» – αν και ο τότε πρωθυπουργός πρότεινε τους όρους «Ανω Μακεδονία» και «Μακεδονία του Βαρδάρη». Το συμβιβαστικό πακέτο Πινέιρο, λίγο καιρό αργότερα, περιελάμβανε το όνομα «Νέα Μακεδονία». Η Ελλάδα το απέρριψε κι αυτό. Ηταν η εποχή που «η ψυχή» κέρδισε τη λογική.
Το 1993 τα Σκόπια εντάχθηκαν στον ΟΗΕ με το όνομα ΠΓΔΜ, η κυβέρνηση άλλαξε, και όταν το «Νέα Μακεδονία» στην κυριλλική προτάθηκε εκ νέου στον Ανδρέα Παπανδρέου, εκείνος το απέρριψε ξανά. Ακολούθησε το εμπάργκο και η υπογραφή της Ενδιάμεσης Συμφωνίας, το 1995, που επέτρεψε τη δημιουργία διπλωματικών σχέσεων ανάμεσα στις χώρες. Μόνο ένα δεν είχε προβλεφθεί – το χρονικό όριο μέσα στο οποίο έπρεπε να βρεθεί μια λύση για το όνομα.
Ο Σημίτης. Οι διαπραγματεύσεις ξεκίνησαν εκ νέου το 1999, από την κυβέρνηση του Κώστα Σημίτη, με υπουργό Εξωτερικών τον Γιώργο Παπανδρέου. Η ελληνική πλευρά διεκδικούσε πλέον σύνθετη ονομασία με γεωγραφικό προσδιορισμό για όλες τις χρήσεις. Το 1999, η συζήτηση αφορούσε κυρίως την ονομασία «Ανω Μακεδονία» και, κάποια στιγμή, όλα έδειχναν πως θα είχε αποτέλεσμα. Η συγκυρία, ωστόσο, δεν βοήθησε – οι εμφύλιες συρράξεις στη γείτονα χώρα, σε συνδυασμό με την άρνηση του erga omnes, οδήγησαν για άλλη μια φορά σε ναυάγιο. Η αρχή, ωστόσο, είχε γίνει.
Ο Καραμανλής. Τη σκυτάλη πήρε ο Κώστας Καραμανλής, με υπουργό Εξωτερικών την Ντόρα Μπακογιάννη. Τα δεδομένα, βέβαια, είχαν αλλάξει: οι ΗΠΑ ήδη από το 2004 είχαν αναγνωρίσει το συνταγματικό όνομα της ΠΓΔΜ, ενώ είχε πια αρχίσει να συζητείται ουσιαστικά η ένταξή της στο ΝΑΤΟ. Η πρόταση του Μάθιου Νίμιτς το 2005 έκανε λόγο για διπλή ονομασία («Republika Makedonija-Skopje»), ενώ το 2008 ο ειδικός διαμεσολαβητής επανέρχεται με μια νέα δέσμη ονομάτων. Από αυτά, η Αθήνα φέρεται να συζητεί μόνο το «Δημοκρατία της Ανω Μακεδονίας». Η αδιάλλακτη στάση των Σκοπίων οδηγεί στη Σύνοδο του ΝΑΤΟ τον Απρίλιο: εκεί, στο επίσημο γεύμα εργασίας, ο πρωθυπουργός επεσήμανε πως η ένταξη της ΠΓΔΜ περνά μέσα από τη λύση στο Ονοματολογικό. Η στάση αυτή υποστηρίχθηκε και από άλλα κράτη-μέλη. Το 2011, ωστόσο, η Ελλάδα καταδικάστηκε από το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, καθώς θεωρήθηκε πως παραβιάζει τους όρους της Ενδιάμεσης Συμφωνίας που προέβλεπε πως η χώρα «συμφωνεί να μην προβάλλει αντιρρήσεις στην αίτηση ή τη συμμετοχή της ΠΓΔΜ σε διεθνείς, πολυμερείς και περιφερειακούς οργανισμούς και θεσμούς, των οποίων είναι μέλος».
Τα τελευταία δέκα χρόνια δεν υπήρχε καμία ουσιαστική πρόοδος. Ομως η αλλαγή κυβέρνησης στα Σκόπια έδωσε νέα προοπτική στις διαπραγματεύσεις. Η νέα δέσμη ονομάτων περιλαμβάνει πλέον τους όρους Ανω Μακεδονία, Βόρεια Μακεδονία, Νέα Μακεδονία και Μακεδονία του Βαρδάρη. Ολες τους κάποια στιγμή συζητήθηκαν και απορρίφθηκαν από τη μία ή την άλλη πλευρά. Τώρα προβάλλονται ως μέρος της λύσης.